<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [The Mahābhārata and its versions](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata) › [The Nārāyaṇa section of the Śāntiparvan](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya) › 12.329

# The Nārāyaṇa section of the Śāntiparvan 12.329

Nārāyaṇīya 12.329

- **Language:** Sanskrit

### [12.329.1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.1)

arjuna uvāca:  
agnīṣomau kathaṃ pūrvam ekayonī pravartitau  
eṣa me saṃśayo jātas taṃ chindhi madhusūdana //

### [12.329.2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.2)

śrī-bhagavān uvāca:  
hanta te vartayiṣyāmi purāṇaṃ pāṇḍunandana  
ātmatejoudbhavaṃ pārtha śṛṇuṣvaikamanā mama //

### [12.329.3-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.3-1)

saṃprakṣālanakāle 'tikrānte caturthe yugasahasrānte

### [12.329.3-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.3-2)

avyakte sarvabhūtapralaye sthāvarajaṅgame

### [12.329.3-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.3-3)

jyotirdharaṇivāyurahite 'ndhe tamasi jalaikārṇave loke

### [12.329.3-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.3-4)

tama ity evābhibhūte 'saṃjñake 'dvitīye pratiṣṭhite

### [12.329.3-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.3-5)

naiva rātryāṃ na divase na sati nā-sati na vyakte nā-vyakte vyavasthite

### [12.329.3-6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.3-6)

etasyām avasthāyāṃ nārāyaṇaguṇāśrayād akṣayād ajarād anindriyād agrāhyād asaṃbhavāt satyād ahiṃsrāl lalāmād vividhapravṛttiviśeṣāt

### [12.329.3-7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.3-7)

akṣayād ajarā-marād amūrtitaḥ sarvavyāpinaḥ sarvakartuḥ śāśvatāt tamasaḥ puruṣaḥ prādurbhūto harir avyayaḥ

### [12.329.4-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.4-1)

nidarśanam api hy atra bhavati

### [12.329.4-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.4-2)

nāsīd aho na rātrir āsīt

### [12.329.4-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.4-3)

na sad āsīn nā-sad āsīt

### [12.329.4-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.4-4)

tama eva purastād abhavad viśvarūpam

### [12.329.4-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.4-5)

sā viśvasya jananīty evam asyārtho 'nubhāṣyate

### [12.329.5-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.5-1)

tasyedānīṃ tamaḥsaṃbhavasya puruṣasya padmayoner brahmaṇaḥ prādurbhāve sa puruṣaḥ prajāḥ sisṛkṣamāṇo netrābhyām agnīṣomau sasarja

### [12.329.5-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.5-2)

tato bhūtasarge pravṛtte prajākramavaśād brahmakṣatram upātiṣṭhat

### [12.329.5-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.5-3)

yaḥ somas tad brahma yad brahma te brāhmaṇāḥ

### [12.329.5-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.5-4)

yo 'gnis tat kṣatraṃ kṣatrād brahma balavattaram

### [12.329.5-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.5-5)

kasmād iti lokapratyakṣaguṇam etat tad yathā

### [12.329.5-6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.5-6)

brāhmaṇebhyaḥ paraṃ bhūtaṃ notpannapūrvam

### [12.329.5-7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.5-7)

dīpyamāne 'gnau juhotīti kṛtvā bravīmi

### [12.329.5-8](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.5-8)

bhūtasargaḥ kṛto brahmaṇā bhūtāni ca pratiṣṭhāpya trailokyaṃ dhāryatae iti

### [12.329.6-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.6-1)

mantravādo 'pi hi bhavati

### [12.329.6-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.6-2)

tvam agne yajñānāṃ hotā viśveṣām

### [12.329.6-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.6-3)

hito devebhir mānuṣe jane iti

### [12.329.6-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.6-4)

nidarśanaṃ cātra bhavati

### [12.329.6-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.6-5)

viśveṣām agne yajñānāṃ hoteti

### [12.329.6-6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.6-6)

hito devair mānuṣair jagata iti

### [12.329.6-7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.6-7)

agnir hi yajñānāṃ hotā kartā

### [12.329.6-8](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.6-8)

sa cāgnir brahma

### [12.329.7-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.7-1)

na hy ete mantrād dhavanam asti

### [12.329.7-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.7-2)

na vinā puruṣaṃ tapaḥ saṃbhavati

### [12.329.7-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.7-3)

havir mantrāṇāṃ saṃpūjā vidyate devamanuṣyāṇām anena tvaṃ hoteti niyuktaḥ

### [12.329.7-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.7-4)

ye ca mānuṣā hotrādhikārās te ca

### [12.329.7-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.7-5)

brāhmaṇasya hi yājanaṃ vidhīyate na kṣatravaiśyayor dvijātyoḥ

### [12.329.7-6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.7-6)

tasmād brāhmaṇā hy agnibhūtā yajñān udvahanti

### [12.329.7-7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.7-7)

yajñā devāṃs tarpayanti devāḥ pṛthivīṃ bhāvayanti

### [12.329.8-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.8-1)

śatapathe hi brāhmaṇaṃ bhavati

### [12.329.8-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.8-2)

agnau samiddhe sa juhoti yo vidvān brāhmaṇamukhe dānāhutiṃ juhoti

### [12.329.8-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.8-3)

evam apy agnibhūtā brāhmaṇā vidvāṃso 'gniṃ bhāvayanti

### [12.329.8-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.8-4)

agnir viṣṇuḥ sarvabhūtāny anupraviśya prāṇān dhārayati

### [12.329.8-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.8-5)

api cātra sanatkumāragītāḥ ślokā bhavanti

### [12.329.9](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.9)

viśvaṃ brahmāsṛjat pūrvaṃ sarvādir niravaskaram  
brahmaghoṣair divaṃ tiṣṭhanty amarā brahmayonayaḥ //

### [12.329.10](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.10)

brāhmaṇānāṃ matir vākyaṃ karma śraddhā tapāṃsi ca  
dhārayanti mahīṃ dyāṃ ca śaityād vāry amṛtaṃ yathā //

### [12.329.11](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.11)

nāsti satyāt paro dharmo nāsti mātṛsamo guruḥ  
brāhmaṇebhyaḥ paraṃ nāsti pretya ceha ca bhūtaye //

### [12.329.12](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.12)

naiṣām ukṣā vardhate nota vāhā  
na gargaro mathyate saṃpradāne  
apadhvastā dasyubhūtā bhavanti  
yeṣāṃ rāṣṭre brāhmaṇā vṛttihīnāḥ

### [12.329.13-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.13-1)

vedapurāṇetihāsaprāmāṇyān nārāyaṇamukhodgatāḥ sarvātmānaḥ sarvakartāraḥ sarvabhāvanāś ca brāhmaṇāḥ

### [12.329.13-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.13-2)

vāksamakālaṃ hi tasya devasya varapradasya brāhmaṇāḥ prathamaṃ prādurbhūtā brāhmaṇebhyaś ca śeṣā varṇāḥ prādurbhūtāḥ

### [12.329.13-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.13-3)

itthaṃ ca surāsuraviśiṣṭā brāhmaṇā yadā mayā brahmabhūtena purā svayam evotpāditāḥ surāsuramahar2ṣayo bhūtaviśeṣāḥ sthāpitā nigṛhītāś ca

### [12.329.14-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.14-1)

ahalyādharṣaṇanimittaṃ hi gautamād dhariśmaśrutām indraḥ prāptaḥ

### [12.329.14-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.14-2)

kauśikanimittaṃ cendro muṣkaviyogaṃ meṣavṛṣaṇatvaṃ cāvāpa

### [12.329.14-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.14-3)

aśvinor grahapratiṣedhodyatavajrasya puraṃdarasya cyavanena stambhito bāhuḥ

### [12.329.14-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.14-4)

kratuvadhaprāptamanyunā ca dakṣeṇa bhūyas tapasā cātmānaṃ saṃyojya netrākṛtir anyā lalāṭe rudrasyotpāditā

### [12.329.15-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.15-1)

tripuravadhārthaṃ dīkṣām abhyupagatasya rudrasyośanasā śiraso jaṭā utkṛtya prayuktāḥ

### [12.329.15-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.15-2)

tataḥ prādurbhūtā bhujagāḥ\_1

### [12.329.15-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.15-3)

tair asya bhujagaiḥ\_1 pīḍyamānaḥ kaṇṭho nīlatām upanītaḥ

### [12.329.15-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.15-4)

pūrve ca manvantare svāyaṃbhuve nārāyaṇahastabandhagrahaṇān nīlakaṇṭhatvam eva vā

### [12.329.16-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.16-1)

amṛtotpādane puraścaraṇatām upagatasyāṅgiraso bṛhaspater upaspṛśato na prasādaṃ gatavatyaḥ kilāpaḥ

### [12.329.16-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.16-2)

atha bṛhaspatir apāṃ cukrodha

### [12.329.16-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.16-3)

yasmān mamopaspṛśataḥ kaluṣībhūtā na prasādam upagatās tasmād adyaprabhṛti jhaṣamakaramatsyakacchapajantusaṃkīrṇāḥ kaluṣībhavateti

### [12.329.16-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.16-4)

tadāprabhṛty āpo yādobhiḥ saṃkīrṇāḥ saṃvṛttāḥ

### [12.329.17-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.17-1)

viśvarūpo vai tvāṣṭraḥ purohito devānām āsīt svasrīyo 'surāṇām

### [12.329.17-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.17-2)

sa pratyakṣaṃ devebhyo bhāgam adadat paroakṣam asurebhyaḥ

### [12.329.18-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.18-1)

atha hiraṇyakaśipuṃ puraskṛtya\_1 viśvarūpamātaraṃ svasāram asurā varam ayācanta

### [12.329.18-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.18-2)

he svasar ayaṃ te putras tvāṣṭro viśvarūpas triśirā devānāṃ purohitaḥ pratyakṣaṃ devebhyo bhāgam adadat paroakṣam asmākam

### [12.329.18-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.18-3)

tato devā vardhante vayaṃ kṣīyāmaḥ

### [12.329.18-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.18-4)

tad enaṃ tvaṃ vārayitum arhasi tathā yathāsmān bhajed iti

### [12.329.19-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.19-1)

atha viśvarūpaṃ nandanavanam upagataṃ mātovāca

### [12.329.19-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.19-2)

putra kiṃ parapakṣavardhanas tvaṃ mātulapakṣaṃ nāśayasi

### [12.329.19-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.19-3)

nārhasy evaṃ kartum iti

### [12.329.19-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.19-4)

sa viśvarūpo mātur vākyam anatikramaṇīyam iti matvā saṃpūjya hiraṇyakaśipum agāt

### [12.329.20-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.20-1)

hairaṇyagarbhāc ca vasiṣṭhād dhiraṇyakaśipuḥ śāpaṃ prāptavān

### [12.329.20-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.20-2)

yasmāt tvayānyo vṛto hotā tasmād asamāptayajñas tvam apūrvāt sattvajātād vadhaṃ prāpsyasīti

### [12.329.20-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.20-3)

tacchāpadānād dhiraṇyakaśipuḥ prāptavān vadham

### [12.329.21-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.21-1)

viśvarūpo mātṛpakṣavardhano 'tyarthaṃ tapasy abhavat

### [12.329.21-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.21-2)

tasya vratabhaṅgārtham indro bahvīḥ śrīmatyo 'psaraso niyuyoja

### [12.329.21-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.21-3)

tāś ca dṛṣṭvā manaḥ kṣubhitam tasyābhavat tāsu cāpsaraḥsu nacirād eva sakto 'bhavat

### [12.329.21-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.21-4)

saktaṃ cainaṃ jñātvāpsarasa ūcur gacchāmahe vayaṃ yathāgatam iti

### [12.329.22-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.22-1)

tās tvāṣṭra uvāca

### [12.329.22-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.22-2)

kva gamiṣyatha āsyatām tāvan mayā saha śreyo bhaviṣyatīti

### [12.329.22-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.22-3)

tās tam abruvan

### [12.329.22-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.22-4)

vayaṃ devastriyo 'psarasa indraṃ varadaṃ purā prabhaviṣṇuṃ vṛṇīmahae iti

### [12.329.23-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.23-1)

atha tā viśvarūpo 'bravīd adyaiva sendrā devā na bhaviṣyantīti

### [12.329.23-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.23-2)

tato mantrāñ jajāpa

### [12.329.23-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.23-3)

tair mantraiḥ prāvardhata triśirāḥ

### [12.329.23-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.23-4)

ekenāsyena sarvalokeṣu dvijaiḥ kriyāvadbhir yajñeṣu suhutaṃ somaṃ papāv ekenāpa ekena sendrān devān

### [12.329.23-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.23-5)

athendras taṃ vivardhamānaṃ somapānāpyāyitasarvagātraṃ dṛṣṭvā cintām āpede

### [12.329.24-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.24-1)

devāś ca te sahendreṇa brahmāṇam abhijagmur ūcuś ca

### [12.329.24-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.24-2)

viśvarūpeṇa sarvayajñeṣu suhutaḥ somaḥ pīyate

### [12.329.24-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.24-3)

vayam abhāgāḥ saṃvṛttāḥ

### [12.329.24-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.24-4)

asurapakṣo vardhate vayaṃ kṣīyāmaḥ

### [12.329.24-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.24-5)

tad arhasi no vidhātuṃ śreyo yad anantaram iti

### [12.329.25-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.25-1)

tān brahmovāca ṛṣir bhārgavas tapas tapyate dadhīcaḥ

### [12.329.25-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.25-2)

sa yācyatāṃ varaṃ yathā kalevaraṃ jahyāt

### [12.329.25-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.25-3)

tasyāsthibhir vajraṃ kriyatām iti

### [12.329.26-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.26-1)

devās tatrāgacchan yatra dadhīco bhagavān ṛṣis tapas tepe

### [12.329.26-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.26-2)

sendrā devās tam abhigamyocur bhagavaṃs tapasaḥ kuśalam avighnaṃ ceti

### [12.329.26-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.26-3)

tān dadhīca uvāca svāgataṃ bhavadbhyaḥ kiṃ kriyatām

### [12.329.26-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.26-4)

yad vakṣyatha tat kariṣyāmīti

### [12.329.26-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.26-5)

te tam abruvañ śarīraparityāgaṃ lokahitārthaṃ bhagavān kartum arhatīti

### [12.329.26-6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.26-6)

atha dadhīcas tathaivā-vimanāḥ sukhaduḥkhasamo mahāyogī ātmānaṃ samādhāya śarīraparityāgaṃ cakāra

### [12.329.27-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.27-1)

tasya paramātmany avasṛte tāny asthīni dhātā saṃgṛhya vajram akarot

### [12.329.27-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.27-2)

tena vajreṇā-bhedyenā-pradhṛṣyeṇa brahmāsthisaṃbhūtena viṣṇupraviṣṭenendro viśvarūpaṃ jaghāna

### [12.329.27-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.27-3)

śirasāṃ cāsya chedanam akarot

### [12.329.27-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.27-4)

tasmād anantaraṃ viśvarūpagātramathanasaṃbhavaṃ tvaṣṭrotpāditam evāriṃ vṛtram indro jaghāna

### [12.329.28-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.28-1)

tasyāṃ dvaidhībhūtāyāṃ brahmavadhyāyāṃ bhayād indro devarājyaṃ parityajya apsusaṃbhavāṃ śītalāṃ mānasasarogatāṃ nalinīṃ apsu

### [12.329.28-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.28-2)

tatra caiśvaryayogād aṇumātro bhūtvā bisagranthiṃ praviveśa

### [12.329.29-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.29-1)

atha brahmavadhyābhayapranaṣṭe trailokyanāthe śacīpatau jagad anīśvaraṃ babhūva

### [12.329.29-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.29-2)

devān rajas tamaś cāviveśa

### [12.329.29-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.29-3)

mantrā na prāvartanta mahar2ṣīṇāṃ

### [12.329.29-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.29-4)

rakṣāṃsi prādur abhavan

### [12.329.29-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.29-5)

brahma cotsādanaṃ jagāma

### [12.329.29-6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.29-6)

anindrāś cā-balā lokāḥ supradhṛṣyā babhūvuḥ

### [12.329.30-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.30-1)

atha devā ṛṣayaś cāyuṣaḥ putraṃ nahuṣaṃ nāma devarājatve 'bhiṣiṣicuḥ

### [12.329.30-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.30-2)

nahuṣaḥ pañcabhiḥ śatair jyotiṣāṃ lalāṭe jvaladbhiḥ sarvatejoharais triviṣṭapaṃ pālayāṃ babhūva

### [12.329.30-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.30-3)

atha lokāḥ prakṛtim āpedire svasthāś ca babhūvuḥ

### [12.329.31-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.31-1)

athovāca nahuṣaḥ

### [12.329.31-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.31-2)

sarvaṃ māṃ śakropabhuktam upasthitam ṛte śacīm iti

### [12.329.31-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.31-3)

sa evam uktvā śacīsamīpam agamad uvāca cainām

### [12.329.31-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.31-4)

subhage 'ham indro devānāṃ bhajasva mām iti

### [12.329.31-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.31-5)

taṃ śacī pratyuvāca

### [12.329.31-6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.31-6)

prakṛtyā tvaṃ dharmavatsalaḥ somavaṃśodbhavaś ca

### [12.329.31-7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.31-7)

nārhasi parapatnīdharṣaṇaṃ kartum iti

### [12.329.32-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.32-1)

tām athovāca nahuṣaḥ

### [12.329.32-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.32-2)

aindraṃ padam adhyāsyate mayā

### [12.329.32-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.32-3)

aham indrasya rājyaratnaharo nātrā-dharmaḥ kaścit tvam indrabhukteti

### [12.329.32-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.32-4)

sā tam uvāca

### [12.329.32-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.32-5)

asti mama kiṃcid vratam aparyavasitam

### [12.329.32-6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.32-6)

tasyāvabhṛthe tvām upagamiṣyāmi kaiścid evāhobhir iti

### [12.329.32-7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.32-7)

sa śacyaivam abhihito nahuṣo jagāma

### [12.329.33-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.33-1)

atha śacī duḥkhaśokārtā bhartṛdarśanalālasā nahuṣabhayagṛhītā bṛhaspatim upāgacchat

### [12.329.33-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.33-2)

sa ca tām abhigatāṃ dṛṣṭvaiva dhyānaṃ praviśya bhartṛkāryatatparāṃ jñātvā bṛhaspatir uvāca

### [12.329.33-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.33-3)

anenaiva vratena tapasā cānvitā devīṃ varadām upaśrutim āhvaya

### [12.329.33-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.33-4)

sā tavendraṃ darśayiṣyatīti

### [12.329.34-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.34-1)

sātha mahāniyamam āsthitā devīṃ varadām upaśrutiṃ mantrair āhvayat

### [12.329.34-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.34-2)

sopaśrutiḥ śacīsamīpam agāt

### [12.329.34-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.34-3)

uvāca cainām iyam asmi tvayopahūtopasthitā kiṃ te priyaṃ karavāṇīti

### [12.329.34-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.34-4)

tāṃ mūrdhnā praṇamyovāca śacī bhagavaty arhasi me bhartāraṃ darśayituṃ tvaṃ satyā matā ceti

### [12.329.34-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.34-5)

saināṃ mānasaṃ saro 'nayat

### [12.329.34-6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.34-6)

tatrendraṃ bisagranthigatam adarśayat

### [12.329.35-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.35-1)

tām indraḥ patnīṃ kṛśāṃ glānāṃ ca dṛṣṭvā cintayāṃ babhūva

### [12.329.35-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.35-2)

aho mama mahad duḥkham idam adyopagatam

### [12.329.35-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.35-3)

naṣṭaṃ hi mām iyam anviṣyopāgamad duḥkhārteti

### [12.329.35-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.35-4)

tām indra uvāca kathaṃ vartayasīti

### [12.329.35-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.35-5)

sā tam uvāca

### [12.329.35-6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.35-6)

nahuṣo mām āhvayati

### [12.329.35-7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.35-7)

kālaś cāsya mayā kṛta iti

### [12.329.36-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.36-1)

tām indra uvāca

### [12.329.36-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.36-2)

gaccha

### [12.329.36-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.36-3)

nahuṣas tvayā vācyo 'pūrveṇa mām ṛṣiyuktena yānena tvam adhirūḍha udvahasva

### [12.329.36-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.36-4)

indrasya hi mahānti vāhanāni manasaḥ priyāṇy adhirūḍhāni mayā

### [12.329.36-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.36-5)

tvam anyenopayātum arhasīti

### [12.329.36-6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.36-6)

saivam uktā hṛṣṭā jagāma

### [12.329.36-7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.36-7)

indro 'pi bisagranthim evāviveśa bhūyaḥ

### [12.329.37-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.37-1)

athendrāṇim abhyāgatāṃ dṛṣṭvovāca nahuṣaḥ pūrṇaḥ sa kāla iti

### [12.329.37-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.37-2)

taṃ śacy abravīc chakreṇa yathoktam

### [12.329.37-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.37-3)

sa mahar2ṣiyuktaṃ vāhanam adhirūḍhaḥ śacīsamīpam upāgacchat

### [12.329.38-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.38-1)

atha maitrāvaruṇiḥ kumbhayonir agastyo mahar2ṣīn vikriyamāṇāṃs tān nahuṣeṇāpaśyat

### [12.329.38-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.38-2)

padbhyāṃ ca tenāspṛśyata

### [12.329.38-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.38-3)

tataḥ sa nahuṣam abravīd akāryapravṛtta pāpa patasva mahīm

### [12.329.38-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.38-4)

sarpo bhava yāvad bhūmir girayaś ca tiṣṭheyus tāvad iti

### [12.329.38-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.38-5)

sa mahar2ṣivākyasamakālam eva tasmād yānād avāpatat

### [12.329.39-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.39-1)

athānindraṃ punas trailokyam abhavat

### [12.329.39-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.39-2)

tato devā ṛṣayaś ca bhagavantaṃ viṣṇuṃ śaraṇam indrārthe 'bhijagmuḥ

### [12.329.39-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.39-3)

ūcuś cainaṃ bhagavann indraṃ brahmavadhyābhibhūtaṃ trātum arhasīti

### [12.329.39-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.39-4)

tataḥ sa varadas tān abravīd aśvamedhaṃ yajñaṃ vaiṣṇavaṃ śakro 'bhiyajatu

### [12.329.39-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.39-5)

tataḥ svaṃ sthānaṃ prāpsyatīti

### [12.329.40-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.40-1)

tato devā ṛṣayaś cendraṃ nāpaśyan yadā tadā śacīm ūcur gaccha subhage indram ānayasveti

### [12.329.40-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.40-2)

sā punas tat saraḥ samabhyagacchat

### [12.329.40-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.40-3)

indraś ca tasmāt sarasaḥ samutthāya bṛhaspatim abhijagāma

### [12.329.40-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.40-4)

bṛhaspatiś cāśvamedhaṃ mahākratuṃ śakrāyāharat

### [12.329.40-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.40-5)

tataḥ kṛṣṇasāraṅgaṃ medhyam aśvam utsṛjya vāhanaṃ tam eva kṛtvā indraṃ marutpatiṃ bṛhaspatiḥ svasthānaṃ prāpayām āsa

### [12.329.41-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.41-1)

tataḥ sa devarāḍ devair ṛṣibhiḥ stūyamānas triviṣṭapastho niṣkalmaṣo babhūva

### [12.329.41-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.41-2)

brahmavadhyāṃ caturṣu sthāneṣu vanitāgnivanaspatigoṣu vyabhajat

### [12.329.41-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.41-3)

evaṃ indro brahmatejaḥprabhāvopabṛṃhitaḥ śatruvadhaṃ kṛtvā svasthānaṃ prāpitaḥ

### [12.329.42-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.42-1)

ākāśagaṅgāgataś ca purā bharadvājo mahar2ṣir upāspṛśaṃs trīn kramān kramatā viṣṇunābhyāsāditaḥ

### [12.329.42-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.42-2)

sa bharadvājena sasalilena pāṇinorasi tāḍitaḥ salakṣaṇoraskaḥ saṃvṛttaḥ

### [12.329.43-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.43-1)

bhṛguṇā mahar2ṣiṇā śapto 'gniḥ sarvabhakṣatvam upanītaḥ //

### [12.329.44-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.44-1)

aditir vai devānām annam apacad etad bhuktvāsurān haniṣyantīti

### [12.329.44-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.44-2)

tatra budho vratacaryāsamāptāv āgacchat

### [12.329.44-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.44-3)

aditiṃ cāvocad bhikṣāṃ dehīti

### [12.329.44-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.44-4)

tatra devaiḥ pūrvam etat prāśyaṃ nānyenety aditir bhikṣāṃ nādāt

### [12.329.44-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.44-5)

atha bhikṣāpratyākhyānaruṣitena budhena brahmabhūtena vivasvato dvitīye janmany aṇḍasaṃjñitasyāṇḍaṃ māritam adityāḥ

### [12.329.44-6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.44-6)

sa mārtaṇḍo vivasvān abhavac chrāddhadevaḥ

### [12.329.45-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.45-1)

dakṣasya vai duhitaraḥ ṣaṣṭir āsan

### [12.329.45-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.45-2)

tābhyaḥ kaśyapāya trayodaśa prādād daśa dharmāya daśa manave saptaviṃśatim indave

### [12.329.45-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.45-3)

tāsu tulyāsu nakṣatrākhyāṃ gatāsu somo rohiṇyām abhyadhikāṃ prītim akarot

### [12.329.45-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.45-4)

tatas tāḥ śeṣāḥ patnya īrṣyāvatyaḥ pituḥ samīpaṃ somo rohiṇīm adhikaṃ bhajatīti

### [12.329.45-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.45-5)

so 'bravīd yakṣmainam āvekṣyatīti

### [12.329.46-1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.46-1)

dakṣaśāpāt somaṃ rājānaṃ yakṣmāviveśa

### [12.329.46-2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.46-2)

sa yakṣmaṇāviṣṭo dakṣam agamat

### [12.329.46-3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.46-3)

dakṣaś cainam abravīn na samaṃ vartasae iti

### [12.329.46-4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.46-4)

tatrar7ṣayaḥ somam abruvan kṣīyase yakṣmaṇā

### [12.329.46-5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.46-5)

paścimasyāṃ diśi samudre hiraṇyasarastīrtham

### [12.329.46-6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.46-6)

tatra gatvātmānam abhiṣecayasveti

### [12.329.46-7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.46-7)

athāgacchat somas tatra hiraṇyasarastīrtham

### [12.329.46-8](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.46-8)

gatvā cātmānaḥ snapanam akarot (!)

### [12.329.46-9](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.46-9)

snātvā cātmānaṃ pāpmano mokṣayām āsa (!)

### [12.329.46-91](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.46-91)

tatra cāvabhāsitas tīrthe yadā somas tadāprabhṛti tīrthaṃ tat prabhāsam iti nāmnā khyātaṃ babhūva (!)

### [12.329.46-92](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329.46-92)

tacchāpād adyāpi kṣīyate somo 'māvāsyāntarasthaḥ (!)

_First 200 of 223 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329)_

## Linked texts (2)

- [Critical edition (BORI)](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*crit.12.329.1) — Sanskrit
- [Mokṣadharma](https://indike.org/pramana/in.purana.moksadharma.73.1) — Nārāyaṇa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.329) · Pramāṇa
