<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa!nilakantha.1.63.101 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [The Mahābhārata and its versions](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata) › [Mahābhārata](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa) › [Bharatabhavadipa](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa!nilakantha) › 1.63.101

# The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.63.101

Bhāratabhāvadīpa 1.63.101

- **Language:** Sanskrit

### [1.63.101](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa!nilakantha.1.63.101)

asya sāṅkhyābhimatam anātmatvaṃ pariṇāmitvaṃ ca vārayati ātmānamanyayamiti viśeṣaṇābhyām | pradhānatvādeva prakṛtim upādanām | prabhavam utpattinimittam | prabhum adhiṣṭhātāram | nanu ghaṭādermṛdupādānaṃ cakraṃ nimittaṃ kulālaḥ kartā | atra tu trayamapi deva evetyuktaṃ tatkathamityāśaṅkya tatsṛṣṭvā tadevānuprāviśaditiśrutyarthamāha | puruṣaṃ pūrṣu vasatīti puruṣaḥ puraśca | jñānendriyāṇi khalu pañca tathāparāṇi karmendriyāṇi mana ādicatuṣṭayaṃ ca | 'prāṇādipañcakamathoviyadādikaṃ ca kāmaśca karma ca tamaḥ punaraṣṭamī pūrityuktāḥ' | ātmānameva svāvidyayā pūryaṣṭakākāraṃ kṛtvā tatra praviṣṭa ityarthaḥ | evamaiśvarīṃ praveśāntāṃ sṛṣṭimuktvā jāgradādivimokṣāntāṃ jaivīṃ sṛṣṭiṃ tadanupraviśya saccatyaccā bhavadityādiśrutyuktāṃ saṅgṛhṇāti | viśvakarmāṇamiti viśvaṃ pṛthivyaptejorūpaṃ sacchabdavācyaṃ vāyvākāśādirūpaṃ tyacchadvavācyaṃ cetyevamādirūpaṃ karmaghaṭādivatkriyāphalabhūtaṃ yasyeti viśvakarmā tam | evaṃ viśeṣaṇaireva brahmaṇa eva jīvabhāvaṃ pradarśya tannivṛttyupāyamapi taireva pratyāyayati | satvayogaṃ satvenaiva dharmajñānavairāgyamūlena yogaḥ prāptirasya tam | satvavato brahmabhāvaprāptāvālambanamāha | dhruvākṣaraṃ praṇavākhyavarṇasvarūpam | vācyavācakayorabhedātpraṇavamātrābhirakārokāramakārārdhamātrābhirupāsitābhistadarthabhūtā virāṭsūtrāntaryāmiturīyākhyāḥ prāpyanta iti bhāvaḥ ||

- [Previous: 1.63.100](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa!nilakantha.1.63.100)
- [Next: 1.63.102](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa!nilakantha.1.63.102)
- [Up: 1.63](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa!nilakantha.1.63)

## Linked texts (1)

- [Mahābhārata](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa.1.57.85) — Vyāsa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa!nilakantha.1.63.101](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa!nilakantha.1.63.101) · Pramāṇa
