The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.76
Bhāratabhāvadīpa 1.76
- Language
- Sanskrit
1.76.1
ṣaṭsaptatitamo'dhyāyaḥ yayātiriti ||
1.76.3
vipradānavau vatrāte jāmātṛtvenetiśeṣaḥ ||
1.76.5
surāṇāmiti | trailokyaiśvarya viṣaye | pratisaṅgharṣo 'vayamīśvarā bhaviṣyāmo vayamaśvirā bhaviṣyāma' iti spardhā ||
1.76.6
jigīṣayeti sārdhaślokaḥ | yājyārthe'nyonyaspardhināviti sambandhaḥ ||
1.76.14
rakṣate | karmavyatihāre 'taṅ' | śukraṃ hi dānavā rakṣanti ayamasmatto mā gāditi | śukrastu tān rakṣatyeva | adānavāndevān | mṛtasañjīvinyā na rakṣati ||
1.76.22
bhṛgoḥ putraḥ kavistatputraḥ śukraḥ kāvyaḥ | sa kavirityapyupacārāducyate | śukreṇa rudraśukrarūpeṇa ||
1.76.23
prāptaḥ kālaṃ ‘prāptāpanne ca dvitīyā' iti samāsaḥ | prāptakālaṃ kacam ||
1.76.25
preṣaṇaiḥ preṣyatvādibhiḥ ||
1.76.27
antīyuḥ brāhmaṇasyāvadhyatvamatikrāntavanta ityarthaḥ ||
1.76.30
uvāca śukraṃ prati ||
1.76.33
saṃśabdya śabdaṃ kṛtvā ||
1.76.35
bhāvini he śuddhabhāvavati ! ||
1.76.38
peṣaḥpiṣṭaṃ piṣṭīkṛtyetyarthaḥ | peṣīkṛtveti samāse'pi ktvolyabādeśābhāva ārṣaḥ ||
1.76.39
samaṃ sampūrṇaṃ jīvitaṃ yasya saḥ | antarā maraṇe hi aprāptavidyatvādvyarthaṃ jīvanamiti bhāvaḥ ||
1.76.42
gurudehajaḥ kacaḥ āvṛtya āgatya tadvṛttam asuraceṣṭitam ||
1.76.43
brāhmaṇāya śukrāya ||
1.76.44
peṣaṇakṛtkāryakartā ||
1.76.47
martyaṃ tvaṃ tu matprabhāvādamarakalpā'si | brahma vedaḥ | tasya namanaṃ svārthaprakāśena ||
1.76.48
prabhāvānmameti śeṣaḥ | upasthāne sandhyopasthānakāle trisandhyamityarthaḥ ||
1.76.51
samāhvayat ākrośaṃ kṛtavān | saṃrambhāt krodhāt | sarvāndaityānekatrāhṛya upālabdhavānityarthaḥ | upālambhamevāha | asaṃśayamiti | dviṣantīti madhyamapuruṣāprayogaḥ krodhāveśasūcanārthaḥ ||
1.76.52
mām abrāhmaṇam udare kacasya pākena brahmahatyāprasañjanena kartumicchanti | vyabhicaranti viruddhamācaranti madudare brāhmaṇapraveśanena | antaḥ paripākaḥ ||
1.76.54
tapasaḥ saṅkṣayo gurudaravidāraṇāt | kleśaṃ saṅkīrṇodare vāsajam ||
1.76.55
cāddaivīṃ māyām | māyātrayavidi tvayi sati ko devo'suro brāhmaṇo vā'tikrāmet | atastvadudarabhedanaṃ mama duḥsādhyameveti bhāvaḥ ||
1.76.58
na cedindraḥ | indraścettvantarhi tvāmudare jīrṇaṃ kariṣyāmyeveti bhāvaḥ ||
1.76.59
neti | tvaṃ tu brāhmaṇatvādavadhyo mametyarthaḥ ||
1.76.60
bhāvaya jīvaya | bhāvito mayā jīvitaḥ | kṛtaghno mābhūriti bhāvaḥ ||
1.76.61
śuklasya anhoravervā atyaye śuklātyaye ||
1.76.62
brahmarāśiṃ vedarāśim ||
1.76.63
yaḥ śrotrayoriti yathā mama śrotrayorayaṃ śukraḥ amṛtam amaraṇasādhanīṃ vidyāṃ niṣiktavān tathānyo'pi yo me mama na vidyasya vidyāśūnyasya | samāse'pi nañonabhrāḍādivatprakṛtibhāvaḥ | śrotrayoḥ sadvastuniṣiñcet | yaḥ yatsat puṃstvamārṣam | amṛtaṃ mokṣarūpam | taṃ niṣektāram ahaṃ pitaraṃ mātaraṃ ca manye | tasmai niṣektre na druhyet | kaḥ asya kṛtam anena upakṛtaṃ jānannadruhyeham | krudhadguherṣyeti sampradānatvam ||
1.76.64
ṛtasya karmopāstijñānakāṇḍātmakasya vedasya nidhīnāṃ vidyānāṃ nidhim āśrayam | vidyāyā nidhitvaṃ gopāyamāśevadhiṣṭe'hamasmīti vidyāvacanāt | mā mām | śevadhirnidhiḥ | pratiṣṭhā vidyāphalaṃ tacchūnyā apratiṣṭhāḥ | nidhīnāṃ caturanvayānāmiti pāṭhe adhyayanam arthajñānam anuṣṭhānaṃ śiṣyebhyaḥ pratipādanaṃ ceti catvāri karmaṇi teṣu anvayaḥ sambandho yeṣāṃ nidhīnāṃ vidyānāmityarthaḥ ||
1.76.70
bāliśāḥ mamodare kacaṃ pātayitvā śīghraṃ tatkāryaṃ siddhaṃ kṛtavantaḥ ||
1.76.72
uṣya uṣitvā ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit