Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 12.181

Bhāratabhāvadīpa 12.181

Language
Sanskrit

12.181.1

ājagaravratālābhe prajñaiva dehāveśanivṛttidvāreṇa heturityuktam | tatra prajñā vṛddheḥ pariṇāmaviśeṣaḥ sa ca kṣīradhivatsvabhāvādeva kālakrameṇa bhaviṣyatīti datteṣṭādervaiyarthyaṃ manvānaḥ śaṅkate - yadīti |
'śaraṇāgatasantrāṇaṃ bhūtānāmapyahiṃsanam bahirvedi ca yaddānaṃ dattamityabhidhīyate |
agnihotraṃ tapaḥ śaucaṃ vedānāṃ cānuśāsanam ātithyaṃ vaiśvadevaṃ ca iṣṭamityabhidhīyate ||’
datteṣṭe gṛhasthasya dharmaḥ | tapo vānaprasthasya | guruśuśrūṣā brahmacāriṇaḥ | yadi dattādikaṃ śubhādṛṣṭotpādanadvārā kālāntarīyaprajñāheturbhavati tattarhi me mahyamanuṣṭheyametaditi brūhi nocetsvabhāva eva śaraṇaṃ mametyarthaḥ ||

12.181.2

svabhāvavāde sarveṣāṃ bhautikānāmutpattyādau ekarūpaiva sāmagrī tathā ca hrasvadīrghasādhvasādhusukhaduḥkhādivaicitryaṃ jagati dṛśyamānaṃ nopapadyate'tastatrāvaśyaṃ karmajanyamadṛṣṭaṃ kāraṇamabhyupeyamiti matvā 'puṇyo vai puṇyena karmaṇā bhavati pāpaḥ pāpena' 'buddhiḥ karmānusāriṇī' iti śrutismṛtisiddhaṃ karmaṇaḥ sadasatprajñāhetutvamāha- ātmaneti | ātmanā buddhyā anarthaḥ kāmakrodhādistadyuktena kṛcchre duḥkhade narakādau vidhīyate bhoktumadhikriyate ||

12.181.3

mṛtebhyaḥ maraṇebhyaḥ pramṛtaṃ maraṇāntaram | avilambena punaḥ punarmriyanta ityarthaḥ | 'athaitayoḥ pathorna katareṇa ca na tānīmāni kṣudrāṇyasakṛdāvartīni' iti śruteḥ ||

12.181.5

hastau avāpyete praveśyete yasminniti hastāvāpo hastanigaḍastena nigaḍitāḥ santo nāstikāḥ rāṣṭrāddūrīkṛtāḥ vyālādimatsu vaneṣu gacchanti nigaḍitahastatvācca vyālādīnvārayitumaśaktāḥ atyantamudvegaṃ prāpnuvantītyarthaḥ | vyālo duṣṭagajaḥ ||

12.181.6

ātitheyam atithihitaṃ mṛṣṭānnadānādi | ātmavatāṃ jitacittānāṃ yogināṃ mārgaṃ devayānam | hastadakṣiṇaṃ hastopalakṣitena tatkartavyena dānādinā karmaṇā dakṣiṇam anukūlam ||

12.181.7

pulākāḥ gartoṣmaṇā bhaktasikthavannaṣṭabījabhāvāḥ pūtidhānyamiti yāvat | puttikā maśakāḥ kāraṇaṃ sukhādihetuḥ ||

12.181.8

śubhaprajñāheturapi dharma eva cettatra pravṛttirapi pūrvakarmāyatteti kiṃ puruṣakāreṇetyāśaṅkyāha - sṛśīghramiti | vidhānaṃ prākkarma dhāvantaṃ yatamānam anudhāvati phalapradānenānusarati anvayamuktvā vyatirekamāha - śete iti | yena yena yathā kṛtaṃ taṃ taṃ prati tathā prākkarma phaladamaphaladaṃ ca bhavati ||

12.181.9

karma prācīnaṃ chāyeva anuvidhīyate puruṣeṇa svasyānukūlaṃ kriyate anādau saṃsāre'nantānāṃ satāmasatāṃ vā karmaṇāmahaṃ pūrvamahaṃ pūrvamiti spardhayā svasvaphaladānāya yugapadupasthitānāṃ yadeva karma avikalaḥ puruṣakāro'nugṛhṇāti tadeva prabhavatītyarthaḥ ||

12.181.10

yeneti | bhuṅkte iti vartamānārthalaṭprayogeṇa aihikabhoge eva prākkarmaṇaḥ prābalyaṃ na tvāmuṣmikabhogārthāyāṃ yajñādipravṛttau | vidhipratiṣedhaśāstrānarthakyāpatterityarthaḥ | nityam aparihāryam ||

12.181.11

svakarmaṇaḥ phalaṃ svargapaśvādi tadeva nikṣeparūpaṃ vidhānena karmajanyādṛṣṭena rakṣitaṃ gauṇakarmībhūtaṃ bhūtagrāmaṃ prati kālaḥ samanukarṣati ||

12.181.17

samunnaṃ jalena klinnam undī kledane'sya niṣṭhāyāṃ rūpam | saṃyuktamiti pāṭhe maleneti śeṣaḥ | saṃsvinnamiti pāṭhe svedena malinam | karmaṇā kṣālanena upavāsaḥ viṣayatyāgaḥ anantakaṃ sukhaṃ mokṣaḥ ||

12.181.18

manorathāḥ jñānalābhaviṣayāḥ ||

12.181.19

prāptajñānā na kāryabrahmalokaṃ gacchanti kintu 'na tasya prāṇā utkrāmantyatraiva samavanīyante' iti tattvavidaḥ prāṇādīnāṃ pralayasya śuddhe pratyagātmanyeva śravaṇādātmā ca na draṣṭuṃ yogya ityāśayenāha - 'śakunānāmiti jñānavidāṃ brahmavidāṃ gatiḥ parāyaṇaṃ brahmaivetyarthaḥ 'brahmavidbrahmaiva bhavati' iti śruteḥ ||

12.181.20

upālambhaiḥ ākṣepavākyaiḥ vyatikramaiḥ aparādhaiḥ | alamuktaiḥ paryāptaṃ peśalaṃ kauśalayuktaṃ yathā syāttathā | satkarmabhiḥ sadvāsanodayātsādhvī prajñā samudetīti bhāvaḥ ||

Linked texts (1)