Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 12.186

Bhāratabhāvadīpa 12.186

Language
Sanskrit

12.186.1

nityaṃ samidhyata iti jīvasyānaupādhikaṃ rūpaṃ dīpyata ityuktaṃ tallokāyatamate sthitvā ākṣipati- yadīti | prāṇayate jīvayate ||

12.186.2

āgneyo'gniguṇa ūṣmabhāva auṣṇyaṃ vahninā jāṭhareṇa antaḥsthena pacyate spaṣṭīkriyate iditvabhāve'pi nalopaḥ | agnirjāṭhara eva etat annam ||

12.186.3

evaṃ nityasya vastunaḥ sattve kāryaliṅgakamanumānaṃ nirasya pratyakṣamapi nirasyati - jantoriti | jantoḥ dehendriyabuddhisaṅghātasya pramīyamāṇasya naśyamānasya naivopalabhyate palālapṛthakkaraṇe bījamiva tasmādvāyuviyoga eṣa maraṇam ||

12.186.4

vāyumayo vāyupradhāno vāyoranyaḥ | vāyumaṇḍalavadvātyācakravadvāyunā saha dṛśyaḥ syādityarthaḥ ||

12.186.5

yathā pāṣāṇabaddhaṃ tumbīphalaṃ jale majjati cyutabandhaṃ tūnmajjati tadvajjīvaḥ jñānānmokṣo nāstīti jñānāvaraṇīyam | svaśāstrasya paraśāstreṇa samatvadarśanaṃ mohanīyam | parokṣajñānādapi kṛtakṛtyatvabuddhirantarīyamiti ghātikarmacatuṣṭayam | śukraśoṇitasaṃyoga āyuṣkam | tayoḥ kalalāvasthā gautrikaṃ, tasyādārḍhyaṃ nāmikaṃ tato dehākārapariṇāmo vedanīyamityaghātikarmacatuṣṭayam | aitena karmāṣṭakena baddho na pṛthagupādherdṛśyate iti digambaramatena parihāramāśaṅkyāha - saṃśleṣa iti | yadi vātena vātapradhānena saṅghātena jīvasya saṃśleṣo'sti tasmācca saṅghātādanyo jīvastarhi saṅghāte praṇaśyati sati mahārṇave pāṣāṇādinā vimuktaṃ tasya bhāvastattvaṃ tasmāddhetorjalabhājanamiva jīvo'nyat pṛthak syādityarthaḥ ||

12.186.6

brahmāṃśo jīva iti pakṣamāśaṅkyāha - kūpeti | saṅghātanāśe brahmāntargatasya jīvasya svarūpanāśa eva samudre nadīnāmivetyarthaḥ ||

12.186.7

iṣṭāpattimāśaṅkyāha - pañceti | pañcadhāraṇake pañcabhireva dhāraṇaṃ yasya | pañcasādhāraṇe ityādyaḥ pāṭhaḥ | jīvitaṃ jīvaḥ | mañcārūḍhapuruṣavadatiriktaṃ kutaḥ na kutaścidityarthaḥ | tatra hetuḥ - teṣāmiti | atiriktaścetsaṅghātaikadeśanāśe'pi dṛśyeta mañcaideśanāśe puruṣa iva | na ca dṛśyate | tasmātsaṅghātātmaiva jīvastadekadeśanāśe naśyati | mañcaikadeśanāśe mañca ivetyarthaḥ | caturṇāmabhāve nāsti saṃśayo jīvo naṣṭa iti | saṅgraha iti pāṭhaḥ svacchaḥ ||

12.186.8

koṣṭhabhedādvāyvādinā koṣṭhanirodhāt ||

12.186.9

varṇo vistāraḥ ucchūnatetyarthaḥ ||

12.186.10

tasminniti | saṅghātādyatirikte dhāvanazīvanādyadarśanāt | saṅghāta eva jīva ityarthaḥ ||

12.186.11

tataśca paralokādikaṃ nāstīti dānādervaiyarthyamityāha- eṣeti ||

12.186.14

līnamūlaśchinno vṛkṣo yathā punaḥ prarohati evaṃ līnakarmā saṅghāto naṣṭo'pi punarutpatsyate bījasattvādityāśaṅkyāha - chinnasyeti | vṛkṣamūlaṃ bījabhūtamupalabhyate | na dehamūlaṃ karmetyarthaḥ ||

12.186.15

śarīramūlaṃ tu bījamātraṃ pratyakṣadṛṣṭaṃ reta eva na tvadṛṣṭam aklṛptatvāt | pravartate deharūpeṇa pariṇamate | tathā ca bījaruhataruvannaṣṭānāṃ nāśa evetareṣām udbhava iti tasmānnityaṃ samidhyate ityanupapannam ||

Linked texts (1)