Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 12.190

Bhāratabhāvadīpa 12.190

Language
Sanskrit

12.190.1

śuklo brāhmaṇadharmaḥ kṛṣṇaḥ śūdradharma iti prāguktam | tatra śuklakṛṣṇayoḥ svarūpe vivinakti - satyamiti | satyaṃ satyavastuprāpakam | brahma vedaḥ, tapaḥ svadharmānuṣṭhānaṃ, satyena brahmataporūpeṇa ||

12.190.2

anṛtaṃ tadviparītamavaidikaṃ yatheṣṭācaraṇaṃ prakāśaṃ svargaṃ tamaḥ avidyādirūpo viparyayastena grastāḥ tamasā mūlājñānena ||

12.190.3

svargo devatvam | prakāśaḥ sattvaprāpyaḥ, narakaṃ tiryaktvaṃ tamoguṇena satyānṛtaṃ mānuṣatvaṃ tadubhayamiśraṇena ||

12.190.4

satyānṛte iti dharmādharmau prakāśatamasī sukhaduḥkhe iti sambandhaḥ ||

12.190.5

ślokaṃ vyācaṣṭe tatreti ||

12.190.7

bhūtānāṃ saṃsāriṇāṃ yatsukhaṃ putrapariṣvaṅgādijaṃ tat anityam ataḥ sukhārthaṃ na yateta kiṃ tu duḥkhasyaupādhikasya vimokṣārthameva yateta ||

12.190.8

tatkiṃ nityaṃ sukhaṃ nāstyevetyāśaṅkya sadapi prakāśata iti sadṛṣṭāntamāha - rāhviti | naśyate antarhitaṃ bhavati ||

12.190.9

pravṛttayaḥ dṛṣṭādṛṣṭaphalāḥ abhidhīyante vede | na hyataḥ trivargaphalāt paraṃ sa eva anityasukhameva ātmaguṇaviśeṣastārkikābhimataḥ | dharmārthau guṇabhūtau yasya pradhānabhūtasya sukhasya tadarthaḥ ārambhaḥ ārabhyata iti vyutpattyā dharmādiḥ | anuṣṭheya itiḥ śeṣaḥ | yatastaddhetuḥ dharmaheturasya sukhasyotpattirabhivyaktiḥ ārambhastrivargasya rāhugrastenduprakāśavat sato'pi tamasā aprakāśamānasya sukhasya abhivyaktaye sarvo'pyārambha ityarthaḥ ||

12.190.10

sukhārtha ārambha ityatra śaṅkate- yadetaditi | sukhānāṃ paramā sthitiḥ nityaṃ sattvam | sukhānna paramastīti pāṭhāntaraṃ nopagṛhṇīmo nityasukhasyānupalambhāt | anityasya sukhasya tucchatvamāha - na hīti | mahati yogaiśvarye ||

12.190.11

nityasya sukhasyānupalambhe hetumupanyasyannetannirākaroti - atrocyate ityādinā | anṛtāt sattvātsattvābhyāmanirvacanīyādajñānāt tamaḥ avidyā anityāśuciduḥkharupeṣu dehādiṣu nityatvaśucitvasukhatvabuddhirūpo viparyāsaḥ ||

12.190.12

asya viparyāsasyābhāve nityaṃ sukhaṃ prakāśata ityāha- yastvetairiti | etadeva svargapadābhidheyamityāha- na caita ityādinā | tasmātsvargārthināṃ pravṛttiḥ sukhārthaiveti yuktamuktaṃ- sukhānna paramastīti ||

12.190.15

aihikaṃ sukhaṃ tucchīkṛtya yathā svargārthaṃ sarve buddhimantaḥ pravartante evaṃ svargamapi kṣayiṣṇutvena tucchīkṛtya buddhimattarā mokṣasukhārthaṃ yatanta ityāha - pṛthivīti | sarvabhūtānāṃ janitrī avidyā pṛthivīva pṛthivī sarveṣāṃ kleśānāṃ kṣetrabhūtā yathā'trānubhūyate tadvidhāḥ anantakleśasantatikṣetrabhūtāstatra svarge striyaḥ santi | yathā'tra pumānavidyāvānanekakleśabhājanaṃ tathā tatra prajāpatiḥ | 'tasyāpi so'bibhet sa nārabhata prajāpatirvai svāṃ duhitaramabhyadhyāyattasya rudraḥ śiro'harat madhukaiṭabhau taṃ hantumudyatau | yakṣarākṣasāstaṃ yamitumudyatāḥ' ityādiśrutismṛtibhistasyāpi bhayāratyādipratipādanāt | etāvāṃstu viśeṣaḥ - atra śukraṃ janmāntarabījaṃ vāsanājālaṃ puṇyāpuṇyamayam | tatra tu tejomayaṃ kevalaṃ puṇyamayamiti | evaṃ ca nirupādhisukhameva paramaḥ puruṣārthaḥ na svarga iti sādhayatā mokṣasya nirviṣayasukhātmatvamuktam ||

Linked texts (1)