The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.47
Bhāratabhāvadīpa 13.47
- Language
- Sanskrit
13.47.1
sarveti ||
13.47.3
evamṛtvigātmastrīśuddhimuktvā dhanaśuddhyarthaṃ dāyavibhāgaṃ prastauti ||
13.47.7
kiṃ kiyatpramāṇam ||
13.47.8
dṛṣṭāntaḥ śāstrataḥ ||
13.47.9
avihitamapyaniṣiddhaṃ cettatrāha - śūdrāmiti | kūṣmāṇḍairjuhuyādyo'pūta iva manyeta yathā steno yathā bhrūṇahaivameṣa bhavati yo'yonau retaḥ siñcatīti kṣatriyāyāṃ vaiśyāyāṃ cotpannasya sākṣādvā katipayapuruṣavyavadhānādvā brāhmaṇyalābho dṛśyate iti tayorasti yonitvaṃ śūdrāyāstvatathātvādayonitvaṃ tatastasyāṃ retaḥseke prāyaścittī bhavatyeva kūṣmāṇḍaiḥ yaddevā devaheḍanamiti yajurvedaprasiddhairmantraviśeṣaiḥ | anenaiva vidhinā vedena dṛṣṭena karmaṇā prāyaścittamātmana icchati prāyaścittīyate anyathā'dhogatiṃ yātītyarthaḥ ||
13.47.10
dviguṇaṃ prāyaścittam ||
13.47.11
ekāṃśaṃ mukhyāṃśam ||
13.47.12
tenaiva brāhmaṇīputreṇaiva ||
13.47.15
nityaṃ sarvathā adeyaṃ dhanamasya sa nityādeyadhanaḥ | athāpi alpam eko'ṃśaḥ ||
13.47.17
abrāhmaṇaṃ tviti dīrghatamasaḥ putreṣu śūdrāyāṃ jāteṣu kākṣīvadādiṣu brāhmaṇyadarśanāditi bhāvaḥ | evaṃ ca tasya amantrakāḥ saṃskārā api bhavanti triṣu kṣatriyādiṣu etacca dāyārtham avadhyatvārthaṃ coktam | viprāt vaiśyāyāṃ śūdrāyāṃ ca jātasya mātṛjātīyatvasya vakṣyamāṇatvāt ||
13.47.20
samutpannam ānṛśaṃsyam ||
13.47.21
yadyapīti | etena bandhuṣu aputrātsuputro'dhikaṃ bhāgamarhatīti jñāyate ||
13.47.22
vṛthā yajñādiprayojanaṃ vinā na sādhayetpratigrahādinā vā''dāya haraṇena vā na lipsate ||
13.47.23
trīti | sahasratrayādbahuvittavatā'pi striyo'dhiko dāyo na deya ityarthaḥ | tadapi tathā dattaṃ cet bhartrā bhoktuṃ śaknoti na tvadattam ||
13.47.24
kuryuḥ putrā iti śeṣaḥ | pativittātpatyā dattādvittāt ||
13.47.26
dharmo vibhāgaprakāraḥ vṛthā anyāyena sādhitairdravyaiḥ kṛtamapi yāgādi niṣphalaṃ bhavatīti bhāvaḥ ||
13.47.27
śūdrāyāmiti | tasya prāguktanityādeyadhanatvaṃ taccānantaroktadaśamāṃśadānavidhinā viruddhamityarthaḥ ||
13.47.28
yadā tisṛṇāmapi putrā brāhmaṇā eva tadā kimarthameṣāṃ bhāgavaiṣamyamiti dvitīya ākṣepaḥ ||
13.47.30
ādriyante trivargārthibhiriti dārapadapravṛttinimittam ādaraḥ sa ca bhogārthāyāṃ śūdrāyāmapyasti atastatputro'pi dāyamarhati | yataśca bharturādarastābhirvarṇakrameṇa yathāyogyaṃ tāratamyakrameṇa kriyata iti tatputrāṇāṃ bhāgavaiṣamyaṃ cāstītyabhiprāyavānāha - proktena caiveti | nāmanirvacanamapekṣyaivāyaṃ viśeṣo'stītyarthaḥ ||
13.47.31
viśeṣamevāha - tisra iti | paścātpariṇītāpi vayasā kaniṣṭhā'pi pitṛgauravādbrāhmaṇīmeva sarveṣu laukikavaidikeṣu kāryeṣvadriyetetyarthaḥ ||
13.47.36
brāhmaṇacāṇḍālaḥ brāhmaṇakṣetre śūdrājjātaḥ pūrvokto mātaṅgastadvatsa tena karmaṇā jñeya ityarthaḥ | karmaṇā jñāyate jātirbhogena jñāyate kṛtam | iti nyāyāt ||
13.47.39
bhūyo bhūyo'pi adhikamadhikaṃ saṃhāryaḥ saṃvibhajanīyaḥ ||
13.47.46
uktaṃ dāyavibhāgādi niyamo dāyavibhāge | atrāpi kṣatriyasya ṣoḍhā vaiśyasya tredhā ca dhanaṃ vibhajyaikaikāṃśahīnā itarabhāgā uta viśeṣo'stīti praṣṭurabhiprāyaḥ ||
13.47.48
kṣatriyāṇāṃ kṣatriyastrīṇām eṣa eva kramo bhartuḥ snānādipradāne tasyāṃ savarṇāyāṃ satyāṃ hīnavarṇā tanna kuryādityarthaḥ ||
13.47.49
yuddhe'vahriyate tadrathagajāyudhakavacādikaṃ yuddhāvahārikam ||
13.47.55
śūdrasya adeyadhanatve hetustribhirvarṇairjāta iti ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit