The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.49
Bhāratabhāvadīpa 13.49
- Language
- Sanskrit
13.49.1
iti dvividhaśāstraśravaṇāt | kṣetrajaḥ putraḥ saṃskāryo na veti sandihānaḥ pṛcchati - brūhīti ||
13.49.2
vipravādāḥ vividhāḥ pravādāḥ pūrvoktā eva ||
13.49.3
atrottaramāha - ātmeti | anantarajaḥ aurasaḥ niruktajaḥ svakṣetre anyo retaḥsekārthamuktastajjaḥ, prasṛtaḥ anirukto'pi yo laulyātparakṣetre retaḥ siñcati tajjaḥ prasṛtajaḥ ||
13.49.4
tathā patitātsvabhāryāyāmeva jātaḥ bhāryāyāḥ tṛtīyārthe ṣaṣṭhī | dattaḥ pañcamaḥ kṛtaḥ krītaḥ svayamupāyagamyo vā ṣaṣṭhaḥ | adhyūḍhaḥ yasya mātā garbhavatyeva ūḍhā tādṛśaḥ saptamaḥ ||
13.49.5
ṣaḍapadhvaṃsajā vakṣyamāṇāḥ kānīnaḥ kanyāyāṃ vivāhāt prāk utpannaścaturdaśaḥ apasadāḥ vakṣyamāṇāḥ ṣaṭ | ete viṃśatiḥ tānsarvān putrāniti vijānīhi ||
13.49.8
paravarṇāsu anulomajāḥ ṣaṭ apadhvaṃsajāḥ vilomajā apasadāḥ ṣaḍiti jñeyam ||
13.49.11
mithyākartum ete putrā na bhavantīti vaktuṃ na śakyanta ityarthaḥ | ayaṃ bhāvaḥ - apramatteti śrutiranaurasasyāprāśastyamātraparā | yanme māteti śrutistu anaurasasyāpi putratvamastītyevampareti na kaścidvirodhaḥ | tathā ca anaurasa auraso vā suśīlaḥ śrāddhaparaḥ pitṝṇāṃ svargāya bhavati viparītastu narakāyeti ||
13.49.12
kasya dvayoḥ pitroḥ kṣetrapatiniṣektrormadhye kasyāyaṃ putraḥ ubhayoḥ pitṛtvaviśeṣādityarthaḥ ||
13.49.13
yathā retoja aurasaḥ putra evaṃ kṣetrajo'pi bījadena tyaktaścetsvīya eva bhavati | evamadhyūḍho'pi retaḥpatinā tyaktaścedvoḍhureva atyaktau tu dvāvapi retaḥpradasyaivetyarthaḥ ||
13.49.14
etadeva praśnottarābhyāṃ vyācaṣṭe - retajamiti | āgamaḥ putratvaprāpakaṃ śāstraṃ kathaṃ kīdṛśaṃ samayabhedaśca kathamityarthaḥ ||
13.49.15
kāraṇāntare lokāpavādādibhaye sati ||
13.49.16
āgamamuktvā samayabhedamāha - putreti | yāṃ garbhavatīṃ kanyāṃ vṛṇīte tatra sa putro voḍhureva kṣetrajo na tu sa sekturātmajaḥ ||
13.49.17
anyatreti tral anarthakaḥ, parakṣetre jātaḥ putro'mukasadṛśo amukasadṛśo'yamiti tadīyatvena lakṣyate hantuṃ gūhituṃ dṛṣṭāntaṃ pratyakṣamevopagato jñātaḥ | dṛśyate cāpi sārūpyamiti smṛteḥ | evaṃ cādhyūḍho voḍhuḥ putrakāmyābhāve retaḥpatereva bhavatītyuktam ||
13.49.19
śukrakṣetrayoranyataradapi yatra putratve pramāṇaṃ na lakṣyaṃ bhavati sa kṛtakaḥ putraḥ kīdṛśa ityarthaḥ ||
13.49.21
tasya poṣayituḥ putraḥ sa tadvarṇaḥ poṣayitṛvarṇaḥ ||
13.49.22
kathaṃ kena prakāreṇa kasya vā'yamiti jñātavyaṃ kathaṃ vā'sya saṃskāraḥ prayoktavya iti praśnaḥ ||
13.49.23
sa svāmivadvarṇaṃ pratipadyate ataḥ svāmī tasyātmavatsaṃskāraṃ karoti ||
13.49.24
nanu anyavarṇatvaśaṅkāyāṃ kathametatsyādityāśaṅkyāha - taditi | anyavarṇatvaniścaye tadgotravaṇejaṣu gotrādiyogyameva tasya saṃskāraṃ svāmī kuryāt | aniścaye tu yena saṃskṛtastasyaiva varṇo gotraṃ ca saṃskārasāmarthyādbhavatītyarthaḥ | anyagotro'pyanyavarṇo'pi saṃskartureva varṇagotre bhajata iti bhāvaḥ ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit