Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.49

Bhāratabhāvadīpa 13.49

Language
Sanskrit

13.49.1

iti dvividhaśāstraśravaṇāt | kṣetrajaḥ putraḥ saṃskāryo na veti sandihānaḥ pṛcchati - brūhīti ||

13.49.2

vipravādāḥ vividhāḥ pravādāḥ pūrvoktā eva ||

13.49.3

atrottaramāha - ātmeti | anantarajaḥ aurasaḥ niruktajaḥ svakṣetre anyo retaḥsekārthamuktastajjaḥ, prasṛtaḥ anirukto'pi yo laulyātparakṣetre retaḥ siñcati tajjaḥ prasṛtajaḥ ||

13.49.4

tathā patitātsvabhāryāyāmeva jātaḥ bhāryāyāḥ tṛtīyārthe ṣaṣṭhī | dattaḥ pañcamaḥ kṛtaḥ krītaḥ svayamupāyagamyo vā ṣaṣṭhaḥ | adhyūḍhaḥ yasya mātā garbhavatyeva ūḍhā tādṛśaḥ saptamaḥ ||

13.49.5

ṣaḍapadhvaṃsajā vakṣyamāṇāḥ kānīnaḥ kanyāyāṃ vivāhāt prāk utpannaścaturdaśaḥ apasadāḥ vakṣyamāṇāḥ ṣaṭ | ete viṃśatiḥ tānsarvān putrāniti vijānīhi ||

13.49.8

paravarṇāsu anulomajāḥ ṣaṭ apadhvaṃsajāḥ vilomajā apasadāḥ ṣaḍiti jñeyam ||

13.49.11

mithyākartum ete putrā na bhavantīti vaktuṃ na śakyanta ityarthaḥ | ayaṃ bhāvaḥ - apramatteti śrutiranaurasasyāprāśastyamātraparā | yanme māteti śrutistu anaurasasyāpi putratvamastītyevampareti na kaścidvirodhaḥ | tathā ca anaurasa auraso vā suśīlaḥ śrāddhaparaḥ pitṝṇāṃ svargāya bhavati viparītastu narakāyeti ||

13.49.12

kasya dvayoḥ pitroḥ kṣetrapatiniṣektrormadhye kasyāyaṃ putraḥ ubhayoḥ pitṛtvaviśeṣādityarthaḥ ||

13.49.13

yathā retoja aurasaḥ putra evaṃ kṣetrajo'pi bījadena tyaktaścetsvīya eva bhavati | evamadhyūḍho'pi retaḥpatinā tyaktaścedvoḍhureva atyaktau tu dvāvapi retaḥpradasyaivetyarthaḥ ||

13.49.14

etadeva praśnottarābhyāṃ vyācaṣṭe - retajamiti | āgamaḥ putratvaprāpakaṃ śāstraṃ kathaṃ kīdṛśaṃ samayabhedaśca kathamityarthaḥ ||

13.49.15

kāraṇāntare lokāpavādādibhaye sati ||

13.49.16

āgamamuktvā samayabhedamāha - putreti | yāṃ garbhavatīṃ kanyāṃ vṛṇīte tatra sa putro voḍhureva kṣetrajo na tu sa sekturātmajaḥ ||

13.49.17

anyatreti tral anarthakaḥ, parakṣetre jātaḥ putro'mukasadṛśo amukasadṛśo'yamiti tadīyatvena lakṣyate hantuṃ gūhituṃ dṛṣṭāntaṃ pratyakṣamevopagato jñātaḥ | dṛśyate cāpi sārūpyamiti smṛteḥ | evaṃ cādhyūḍho voḍhuḥ putrakāmyābhāve retaḥpatereva bhavatītyuktam ||

13.49.19

śukrakṣetrayoranyataradapi yatra putratve pramāṇaṃ na lakṣyaṃ bhavati sa kṛtakaḥ putraḥ kīdṛśa ityarthaḥ ||

13.49.21

tasya poṣayituḥ putraḥ sa tadvarṇaḥ poṣayitṛvarṇaḥ ||

13.49.22

kathaṃ kena prakāreṇa kasya vā'yamiti jñātavyaṃ kathaṃ vā'sya saṃskāraḥ prayoktavya iti praśnaḥ ||

13.49.23

sa svāmivadvarṇaṃ pratipadyate ataḥ svāmī tasyātmavatsaṃskāraṃ karoti ||

13.49.24

nanu anyavarṇatvaśaṅkāyāṃ kathametatsyādityāśaṅkyāha - taditi | anyavarṇatvaniścaye tadgotravaṇejaṣu gotrādiyogyameva tasya saṃskāraṃ svāmī kuryāt | aniścaye tu yena saṃskṛtastasyaiva varṇo gotraṃ ca saṃskārasāmarthyādbhavatītyarthaḥ | anyagotro'pyanyavarṇo'pi saṃskartureva varṇagotre bhajata iti bhāvaḥ ||

Linked texts (1)