Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.183

Bhāratabhāvadīpa 3.183

Language
Sanskrit

3.183.1

kāmyakamiti ||

3.183.3

śauriḥ kṛṣṇaḥ ||

3.183.4

āyātā viditā ityanvayaḥ | vaḥ yuṣmākaṃ śreyo'nveṣī ||

3.183.13

bhūtapatī rudraḥ | guhena kārtikeyena ||

3.183.15

madhuhā madhusūdanaḥ ||

3.183.16

tasyārthaṃ dharmasya vṛddhyartham ||

3.183.19

eṣā dānādirūpā sadā ratiḥ nityaṃ prītiviṣayaḥ ||

3.183.21

nigrahaṇe yattāḥ sma iti śeṣaḥ ||

3.183.24

tavātmajāḥ prativindhyādayaḥ ||

3.183.26

ānartaṃ dvārakādeśam ||

3.183.27

yathā tvamarhasi tathā subhadrā'rhati | yathā kuntī prayoktumarhati tathā subhadrā'pyarhati | yathā cārhati tathaiva karoti ceti sambandhaḥ ||

3.183.28

vinetā śikṣayitā | raukmiṇeyaḥ pradyumnaḥ ||

3.183.33

madhūnāṃ māthurāṇām | halāyudhaḥ pragrahaṇo niyantā yasyāḥ sā senā | yattā sannaddhā ||

3.183.43

bhaumasya narakāsurasya saubhādhipateḥ śālvasya pañcāviṃśakaḥ varṣairiti śeṣaḥ ||

3.183.44

suviśvastaṃ bhagavanmāyādau dṛḍhaniścayam ||

3.183.47

avalokakaḥ avalokanārthī ||

3.183.50

sanātanaḥ kṛṣṇaḥ ||

3.183.56

bhavatyeva hīti | dharmādharmaphalayorviparyayaṃ dṛṣṭvā puruṣaḥ karmaṇaḥ phalaṃ kathaṃsvidaśnāti īśvaro vā kathaṃsvit kartā'stīti dharmeśvarayorākṣepaḥ | ṛddhyataḥ samṛddhiyutān ||

3.183.57

kathaṃsvidityasyobhayatra sambandhaḥ ||

3.183.58

kuto veti | svabhāvāt karmaṇo vā | antye ihaiva paratrāpi vā | kṛtaṃ karmaṇā sādhitaṃ sukhamanvetītyarthaḥ ||

3.183.59

śubhāśubhaiḥ karmabhiḥ sadyo vināśibhiriha vā kārīryādibhirvṛṣṭyādyarthe vihitaiḥ | paratra vā dehatyāge sati kathaṃ saṃyujyate kimāśritya ca karmāṇi tiṣṭhantīti phalasya vyabhicārādāśuvināśitvādāśrayābhāvācceti tredhā prākkarmasadbhāvākṣepaḥ ||

3.183.61

sthityarthaṃ lokarakṣārtham ||

3.183.64

tatra dharmādharmaphalayostāvadavyabhicāraṃ darśayan prathamaṃ doṣaṃ nirasyati nirmalānītyādinā ||

3.183.69

māyā kūṭakārṣāpaṇādiḥ | vyājaṃ dambhaḥ tadevopajīvanti na tu dharmam | te māyāvyājopajīvinaḥ ||

3.183.73

nāthantaḥ prārthayamānāḥ | kāmānāṃ kāmān ||

3.183.74

antyaṃ praśnamanuvadati jantoḥ pretasyeti dvābhyām ||

3.183.75

anunayaṃ siddhāntam ||

3.183.76

tasyottareṇaivārthāt karmaṇāmāśuvināśitvadoṣo nirasto bhavatītyabhisandhāyāha ayamādīti | ādiśarīreṇa liṅgadehena yāvanmokṣaṃ sthāyinā devasṛṣṭena dharmādharmasaṃsṛṣṭena | yadvā | dharmādyanurodhinā īśvareṇa vā sṛṣṭena āviṣkṛtena sarvavāsanāmayaṃ liṅgameva karmaṇāmāśraya ityarthaḥ ||

3.183.77

kalevaraṃ sthūladeham | yugapat dehadvayena | sambhavati saṃyujyate pūrvatyāgāt prāgeva tṛṇajalaukānyāyenāparamādatte na tu tadanantaram | ata eva antarā madhye kṣaṇamātramapi abhavo'saṃsāro nāsti ||

3.183.78

tatra sthūladehāntare | yattu maraṇānantaraṃ madhye yāvadgarbhavāsamātivāhikaśarīrārūḍho divi bhuvyantarikṣe barake vā bhavatīti tat sthūladṛṣṭyaiva jñeyam | ubhayatra bhogasāmyena sthūlātivāhikayorbhedābhāvāt | yathoktaṃ vasiṣṭhena 'ātivāhika evāyaṃ tvādṛśaiścittadehakaḥ | ādhibhautikayā buddhyā gṛhītaścirabhāvanāt' iti ||

3.183.79

kṛtānto yamastatsambandhī vidhiḥ puṇyapāpaphalabhoge niyogastena saṃyuktastamanutiṣṭhan nirādānaḥ prāptaṃ sukhaṃ duḥkhaṃ vā dūrīkartumaśaktaḥ | 'do'vakhaṇḍane ' ityasya rūpam ||

3.183.80

abuddhīnāṃ tattvajñānahīnānāṃ gatiḥ svarganarakarūpā | uttamāṃ punarāvṛttivarjitām ||

3.183.82

śuklajātīyāḥ śuklo yogajo dharmastatprakārāstadekārjanaparāḥ 'prakāravacane jātīyar' | yonyantaramātivāhikayonyapekṣayā'nyāmādhibhautikīṃ yonim ||

3.183.83

vaśina īśvarāḥ | mandarogiṇo nīrogāḥ 'na tatra śoko na jarā na mṛtyuḥ prāptasya yogāgnimayaṃ śarīram' iti śruteḥ | prārabdhakarmaprābalyāt kadācit prāptameva cāpakvayogināṃ rogādikaṃ cettatrāha alpeti | alpaṃ dvaitadarśanam 'atha yatrānyat paśyatyanyacchṛṇoti tadalpam' iti śruteḥ | tasmāt ābādho duḥkhaṃ tatastrāsāt nirupadravā upa samīpe sthitvā dravati svīyaṃ dharmamāsiñcatītyupadravo'ntaḥkaraṇam | tadrahitāḥ etena prārabdhasyāpi pratighātāya nirbījaḥ samādhiḥ prabhavatīti darśitam ||

3.183.84

nanu tādṛśo'pyapāntaratamā nāma vedācāryaḥ kalidvāparayoḥ sandhau satyavatyāṃ vyāsatayā samajani iti mokṣadharmeṣu | ataḥ śuklajātīyānāmapi utkrāntigatyā gatayo'parihāryā ityāśaṅkyāha cyavantamiti | adhikāriṇāṃ teṣāṃ lokānugrahārthaṃ svecchayā gṛhādgṛhāntarapraveśavadiha paratra ca sañcāro na karmādhīnatayā'smākabhitra duḥkhāya bhavatītyāśayaḥ | tathā nirṇītaṃ yāvadadhikāramavasthitirādhikārikāṇāmityatra ||

3.183.86

daivāt mūḍhonmattajaḍabharatādibhiryallabhyate taddaivādeva | haṭhāt yogasiddhairviśvāmitrādibhiritaraiḥ svakarmabhiḥ | anyā teṣāmanyatamā ekaiva kācit sthitirastīti vicāraṇā te tava mā'stu ||

3.183.87

evamātmavidāṃ svātantryamuktvā itareṣāṃ sthiticāturvidhyamāha imāmiti ||

3.183.88

iha veti | paraṃ śreya ityanukṛṣyate | vāśabda evārthe dvirāvartate | ekasya ihaiva paraṃ śreyo'sti nāmutra paraloke | ekasyā'mutraivāsti natviha | iha cāmutra ca ekasya śreyo'sti | ekasya tūbhayatrāpi nāstīti ||

3.183.89

imameva ślokaṃ vyācaṣṭe dhanānītyādinā ||

3.183.90

ye iti | teṣāmasau loka eva natvayam ||

3.183.92

prajane putrotpādane ||

3.183.93

bhavantastu lokadvaye'pi śreyāṃsa ityāha sarve bhavanta iti ||

3.183.95

tasmāt dharmādharmaphalayorvaiparītyaṃ yattvayā prāguktaṃ tattathā na mantavyamityupasaṃharati mābhūditi ||95 || mārkaṇḍeyasamāsyāyāṃ sahāsane ityarthaḥ 'āsa upaveśane''smāt 'ṇyat' |

Linked texts (1)