Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.272: Jayadrathavimokṣaṇaparva

Bhāratabhāvadīpa 3.272

Language
Sanskrit

Jayadrathavimokṣaṇaparva

3.272.1

jayadratastviti ||

3.272.3

atrāsya jayadrathasya paradārahartuḥ kṣatriyādhamatvāt | pañcadhā māraṇamuktaṃ śirogṛhītvetyādinā śiraḥkeśeṣvityarthaḥ | tāḍayāmāsa capeṭābhiriti śeṣaḥ | yathoktaṃ nītiśāstre 'vāmapāṇikacotpīḍā bhūmau niṣpeṣaṇaṃ balāt | mūrdhni pādapraharaṇaṃ jānunodaramardanam | mālūrākārayā muṣṭyā kapole dṛḍhatāḍanam | kaphoṇipāto'pyasakṛt sarvatastalatāḍanam | tālena yuddhe bhramaṇaṃ māraṇaṃ smṛtamaṣṭadhā' iti | 'caturbhiḥ kṣatriyaṃ hanyāt pañcābhiḥ kṣatriyādhamam | ṣaḍbhirvaiśyaṃ saptabhistu śūdraṃ saṅkaramaṣṭābhiḥ' iti ||

3.272.8

ghṛṇī dayāvān | bāliśayā | svalpayā bādhase śatruṃ hantuṃ na dadāsi ||

3.272.9

saṭāḥ jaṭāḥ keśasanniveśe madhye madhye pañcasu sthāneṣu ardhacandreṇa bāṇena kṣauravadvāpayāmāsetyarthaḥ ||

3.272.26

balimupahāram ||

3.272.29

nārāyaṇaḥ sahāyo yasya taṃ nārāyaṇasahāyakam ||

3.272.30

śaraṃ śṛṇāti hinastīti śaramastram ||

3.272.31

nārāyaṇasahāyasyājeyatvaṃ vaktuṃ nārāyaṇamāhātmyamevāha deva deva ityādinā | devānāṃ dyotakānāṃ sūryacandrāgnicakṣurmanovācāṃ jyotiṣāṃ devaḥ prakāśakaḥ | 'yena sūryastapi tejaseddhaḥ' 'yena cakṣūṃṣi paśyanti' ityādiśrutibhyaḥ | anantaḥ trividhaparicchedaśūnyaḥ ātmā svarūpaṃ yasya | pradhānaṃ triguṇātmikā māyā | puruṣaścidrūpaḥ tadubhayātmā cidacinmayaḥ | avyakto jagatkāraṇarūpo bījāntargatavaṭatulyaḥ | ata eva viśvātmā viśva evātmā cetanāṃśena viśvamūrtimān jaḍāṃśena ||

3.272.32

evaṃ nārāyaṇasya jagaddhetutvamuktvā tasya jagatsaṃhartṛtvamāha yugānteti | kālāgnirūpo nārāyaṇo nirdahate ||

3.272.34

vinadino garjantaḥ samuttiṣṭhan samudatiṣṭhan | uttiṣṭhantītyarthaḥ ||

3.272.35

nāśayāmāsuḥ payodharā iti pūrveṇānvayaḥ | akṣamātraiḥ rathākṣamātrābhiḥ sthūlābhiḥ | sāmānye napuṃsakam | yadvā | dhārābhiriti dhārāśabda ākārāntaḥ somapāśabdavat pulliṅgaḥ | dhāvamānā eva rānti ādadate ledanīyaṃ vastviti dhārāḥ | rā ādāne'smāt kvip ||

3.272.36

ekārṇave iti | avāntarapralaye'smin pavananāśoktirnidāgha iva tadanupalambhamātraparā ||

3.272.37

caturyugasahasrapramāṇaṃ brahmaṇo dinam | tadante āplutā salile'ntarhitetyarthaḥ | nārāyaṇa ityākhyā nāma yasya | yadvā | nārāyaṇādeva ākhyā prathā yasya sa hiraṇyagarbhaḥ sūtrātmā viśvābhimānī ata eva sahasrapādādimān ||

3.272.38

svaptukāmaḥ khādinānte phaṭāsahasraṃ phaṇāsahasram | adhyatiṣṭhaditi śeṣaḥ ||

3.272.39

amitadyutimatyantaṃ dyotamānam ||

3.272.41

satvodrekāttamaso'bhibhave sati sattvasyāvirbhāvāt śūnyaṃ prāṇisañcārahīnam ||

3.272.42

nārāyaṇapadaṃ nirvakti āpa iti | narājjātā nārāḥ | 'nṛnarayorvṛddhiśca' iti gaurādigaṇapāṭhāt prāpto ṅīṣ gaṇakāryasyānityatvānna | tattanavaḥ tasya nārāyaṇasyaiva tanavaḥ | yathā sauvarṇaṃ kuṇḍalaṃ suvarṇameva evaṃ narajā āpo nara evetyarthaḥ | nārā āpo dehādyākārapariṇatā ayanaṃ nivāsasthānaṃ yasya | athavā tābhiḥ saha tattādātmyaṃ prāpya āste iti vā nārāyaṇa iti | 'tatsṛṣṭvā tadevānuprāviśat' iti 'ātmendriyamanoyuktaṃ bhoktetyāhurmanīṣiṇaḥ' | iti ca śrutiḥ | paramātmana eva sṛṣṭadehe praveśaṃ dehasambandhena bhoktṛtvaṃ ca darśayati | tena 'cetanācetanaṃ sarvaṃ jagannārāyaṇātmam' ityuktaṃ bhavati ||

3.272.44

pradhyāneti | dhyānasamakāle prajāhetoḥ prajānāmutpattyarthaṃ sanātanaścirantano brahmā nābhipadmādviniḥsṛtaḥ | tādṛśena rūpeṇa dhyāturdṛṣṭau pratyabhādityarthaḥ | tato dhyātamātre dhyānānantaraṃ viṣṇornābhyāṃ padmaḥ samutthitaḥ | tasmiṃśca padme pitāmaha upaviṣṭa iti kramabhaṅgena yojyam ||

3.272.45

marīcipramukhān - 'marīciratryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ | vasiṣṭho nāradaścaiva bhṛgurnava maharṣayaḥ ||

3.272.46

trasāni jaṅgamāni ||

3.272.47

prajāpaterīśvarasya māyāśabalasya tisro'vasthā ekaikaguṇotkarṣanimittāḥ | rajasa utkarṣe brahmā saṃsṛjyate | sattvotkarṣe pauruṣīṃ vaiṣṇavīṃ tanuṃ praviśya rakṣati | tamasa utkarṣe raudrībhāvena rudrabhāvena śamayediti ||

3.272.48

he sindhupate te tava śrutaṃ śravaṇaṃ nāsti yato viṣṇoḥ adbhutakarmaṇaḥ kathyamānāni kathanīyāni karmāṇi na vetsīti śeṣaḥ ||

3.272.49

tānyeva karmāṇyāha ekārṇave sati | ekākāśe ākāśamātre vāyutejaḥ pṛthivīrahite jalamātre sati ||

3.272.50

khadyota iti prakāśamātratvamucyate | pratiṣṭhānāya lokapratiṣṭhāpanārtham ||

3.272.52

jalakrīḍāyāmabhirucitaṃ prītiryasya ||

3.272.53

varāhavapuṣamātmānamiti śeṣaḥ | vāṅmayaṃ caturvedamayam | vedasammitaṃ vedapramitayajñarūpam ||

3.272.54

varṣma śarīram ||

3.272.55

daṃṣṭreṇa daṃṣṭrayā nyaviśat nyaveśayat ||

3.272.56

evaṃ varāhāvatāramuktvā narasiṃhāvatāramāha punarevetyādinā | apūrvāṃ loke pūrvaṃ na dṛṣṭām ||

3.272.60

mṛgendreṇāpi samupetya daityasamīpe gatvā samupādravan hiraṇyakaśipuḥ karajairnakhairdāritaḥ ||

3.272.61

evaṃ nṛsiṃhāvatārakathāmupasaṃhṛtya vāmanāvatārakathāṃ prastauti evamiti ||

3.272.62

garbhe dhāritaḥ garbhadhāritaḥ | saptamīti yogavibhāgāt samāsaḥ ||

3.272.63

durdinaṃ prāvṛṭdinaṃ tatra bhavombhodaḥ kṛṣṇameghastatsadṛśaḥ | 'meghacchanne'hni durdinam 'ityamaraḥ | śrīvatsena urasi bhūṣita iti luptavibhaktikaṃ padam ||

3.272.64

bālo vāmanaḥ vāṭaṃ sthānam ||

3.272.65

balino baleḥ ayamikārānta innantaśca śabdo dṛśyate ||

3.272.66

dadāni tvadīpsitamiti śeṣaḥ ||

3.272.68

divyaṃ ca tat adbhutatamaṃ ca rūpaṃ babhūveti śeṣaḥ ||

3.272.71

avatīrṇo'vataraṇaṃ kurvannajāyata āvirbhūtaḥ | yadukṣaye yadūnāṃ gṛhe ||

3.272.73

tasya karmāṇi viduṣo vidvāṃsaḥ gānti gāyanti ||

3.272.74

saḥ arjunaḥ astraviduṣāṃ pradhānaṃ śreṣṭhaḥ | yamajitamāhustena kṛṣṇena rakṣyate ||

3.272.76

tena kṛṣṇasahāyatvena hetunā bhāvaḥ pūjyatamaḥ | 'bhāvaḥ pūjyatame loke' ityanekārthaḥ ||

3.272.77

dinaikam ekadinameva na sarvadā ||

3.272.80

dakṣayajñe bhagasya netre nipātitavān bhaganetranipātanaḥ ||

Linked texts (1)