Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.82

Bhāratabhāvadīpa 3.82

Language
Sanskrit

3.82.1

aneneti ||

3.82.9

yasya hastau ceti | duṣpratigrahaparapīḍādibhyo nivṛttirhastasaṃyamaḥ | dṛṣṭipūte deśe pādanyāsaḥ pādasaṃyamaḥ | parāniṣṭacintanābhāvo manaḥsaṃyamaḥ | vidyāsaṃyamaḥ abhicārarāhityam | tapaḥsaṃyamaḥ dambharāhityam | kīrtisaṃyamaḥ pāpakīrtirāhityam ||

3.82.10

asyaiva ślokasya vyākhyānaṃ pratigrahādityādi tritayam apāvṛtto nivṛttaḥ santoṣo'lambuddhiḥ ||

3.82.11

akalkakaḥ dambhādihīnaḥ | 'kalkaḥ śāṭhye ca dambhe ca' iti viśvaḥ ||

3.82.12

ātmopamaḥ dayāvān ||

3.82.15

avagaṇaiḥ asahāyairnīcasahāyairvā ekātmabhiḥ asahāyaiḥ asādhanaiḥ patnyādirahitaiḥ ||

3.82.33

upaspṛṣṭaṃ snātaṃ bhavet ||

3.82.35

uṣṭvā vāsaṃ kṛtvā ||

3.82.36

ṛtūnsarvānprāpnoti saṃvatsarātmakaprajāpatisāyujyaṃ prāpnotītyarthaḥ | 'ṛturbhūtvā saṃvatsaramapyeti saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ prajāpatirvā vaiṣaḥ’ iti śruteḥ kratūnityapi pāṭhaḥ ||

3.82.38

atra puṣkarastutiprastāve viṣamaślokavyākhyāyāṃ ‘trīṇi śṛṅgāṇi śubhrāṇi trīṇi prasravaṇāni ca | puṣkarāṇyādisiddhāni na vidmastatra kāraṇam' iti ślokaḥ paṭhito vyākhyātaśca | idānīṃ mandabuddhibhirdurvyākhyeyatayā parityakta iti na pustakāntareṣu dṛśyate | atra prācāṃ vyākhyā | śrayateḥ śṛṇātervā śṛṅgāṇi mumukṣubhirāśrayaṇīyāni pāpahiṃsakāni vā | śubhrāṇi bhrājiṣṇūni trīṇi puṣkarāṇi teṣāṃ madhye sarasvatī prasravatīti tānyeva trīṇi prasravaṇāni ādisiddhāni tīrthāntaravadutpattirahitāni | ata eva tatra tīrthatvāpādakaṃ kāraṇaṃ na vidma iti | vastutastu 'vedāraṇyaṃ pañcanadaṃ gaurīmāyūramārjunam | śrīvāñchaṃ kumbhakoṇaṃ ca kāśīkṣetrasamāni ṣaṭ' ityādivadiha kāśīsāmyena puṣkaraṃ stūyate | tathā cāyamarthaḥ purāṇāntareṣu vārāṇasyāstrikoṇatvasmaraṇāt trayaḥ koṇā eva trīṇi śṛṅgāṇi śubhrāṇi rajastamo malahīnatvena śuddhasattvamayāni jñānapradatvāt | tathā ca śrutiravimuktaṃ prakṛtyāha | atra hi jantoḥ prāṇeṣūtkramamāṇeṣu rudrastārakaṃ brahma vyācaṣṭe yenāsāvamṛtībhūtvā mokṣībhavatīti | trīṇi prasravaṇāni trayaḥ pravāhāḥ asīvaraṇayorgaṅgāyāśca | athavānena triveṇyeva grāhyā tathā trīṇi puṣkarāṇi etāni trīṇi kāśīprayāgapuṣkarāṇi ādisiddhānītyādi prāgvat tena | kāśyā kāśīprayāgābhyāṃ vā samānamidaṃ puṣkaraṃ tritvasāmyāditi purastutiḥ kṛtā bhavati ||

Linked texts (1)