The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.82
Bhāratabhāvadīpa 3.82
- Language
- Sanskrit
3.82.1
aneneti ||
3.82.9
yasya hastau ceti | duṣpratigrahaparapīḍādibhyo nivṛttirhastasaṃyamaḥ | dṛṣṭipūte deśe pādanyāsaḥ pādasaṃyamaḥ | parāniṣṭacintanābhāvo manaḥsaṃyamaḥ | vidyāsaṃyamaḥ abhicārarāhityam | tapaḥsaṃyamaḥ dambharāhityam | kīrtisaṃyamaḥ pāpakīrtirāhityam ||
3.82.10
asyaiva ślokasya vyākhyānaṃ pratigrahādityādi tritayam apāvṛtto nivṛttaḥ santoṣo'lambuddhiḥ ||
3.82.11
akalkakaḥ dambhādihīnaḥ | 'kalkaḥ śāṭhye ca dambhe ca' iti viśvaḥ ||
3.82.12
ātmopamaḥ dayāvān ||
3.82.15
avagaṇaiḥ asahāyairnīcasahāyairvā ekātmabhiḥ asahāyaiḥ asādhanaiḥ patnyādirahitaiḥ ||
3.82.33
upaspṛṣṭaṃ snātaṃ bhavet ||
3.82.35
uṣṭvā vāsaṃ kṛtvā ||
3.82.36
ṛtūnsarvānprāpnoti saṃvatsarātmakaprajāpatisāyujyaṃ prāpnotītyarthaḥ | 'ṛturbhūtvā saṃvatsaramapyeti saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ prajāpatirvā vaiṣaḥ’ iti śruteḥ kratūnityapi pāṭhaḥ ||
3.82.38
atra puṣkarastutiprastāve viṣamaślokavyākhyāyāṃ ‘trīṇi śṛṅgāṇi śubhrāṇi trīṇi prasravaṇāni ca | puṣkarāṇyādisiddhāni na vidmastatra kāraṇam' iti ślokaḥ paṭhito vyākhyātaśca | idānīṃ mandabuddhibhirdurvyākhyeyatayā parityakta iti na pustakāntareṣu dṛśyate | atra prācāṃ vyākhyā | śrayateḥ śṛṇātervā śṛṅgāṇi mumukṣubhirāśrayaṇīyāni pāpahiṃsakāni vā | śubhrāṇi bhrājiṣṇūni trīṇi puṣkarāṇi teṣāṃ madhye sarasvatī prasravatīti tānyeva trīṇi prasravaṇāni ādisiddhāni tīrthāntaravadutpattirahitāni | ata eva tatra tīrthatvāpādakaṃ kāraṇaṃ na vidma iti | vastutastu 'vedāraṇyaṃ pañcanadaṃ gaurīmāyūramārjunam | śrīvāñchaṃ kumbhakoṇaṃ ca kāśīkṣetrasamāni ṣaṭ' ityādivadiha kāśīsāmyena puṣkaraṃ stūyate | tathā cāyamarthaḥ purāṇāntareṣu vārāṇasyāstrikoṇatvasmaraṇāt trayaḥ koṇā eva trīṇi śṛṅgāṇi śubhrāṇi rajastamo malahīnatvena śuddhasattvamayāni jñānapradatvāt | tathā ca śrutiravimuktaṃ prakṛtyāha | atra hi jantoḥ prāṇeṣūtkramamāṇeṣu rudrastārakaṃ brahma vyācaṣṭe yenāsāvamṛtībhūtvā mokṣībhavatīti | trīṇi prasravaṇāni trayaḥ pravāhāḥ asīvaraṇayorgaṅgāyāśca | athavānena triveṇyeva grāhyā tathā trīṇi puṣkarāṇi etāni trīṇi kāśīprayāgapuṣkarāṇi ādisiddhānītyādi prāgvat tena | kāśyā kāśīprayāgābhyāṃ vā samānamidaṃ puṣkaraṃ tritvasāmyāditi purastutiḥ kṛtā bhavati ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit