Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 5.26

Bhāratabhāvadīpa 5.26

Language
Sanskrit

5.26.1

kāmiti ||

5.26.2

akurvataścetsaṅkalpaḥ siddhyettarhi karma na kuryāt | asiddhāvapi yuddhādanyatra - anyat | atrāpi prathamārthe tral | laghīyo'pi karma kuryānna tu yuddham ||

5.26.3

ahīnamanapagatam ||

5.26.4

dharmodayaṃ sukhaṃ nidāghe gaṅgāvagāhādijaṃ na tvadharmodayaṃ hiṃsādijaṃ tattvato vastutastu sarvaṃ karma duḥkhameva yataḥ kṛcchropāyaṃ kleśasādhyaṃ tarhi kutaḥ karma kurvantatyiāśaṅkyāha - sukhamiti ||

5.26.5

kāmābhidhyā viṣayadhyānaṃ yayeti sarvātmanā viṣayavismaraṇe mahatsukhamastīti bhāvaḥ | bhogānniṣkāmatā na sambhavatītyāha - yatheti ||

5.26.6

uktamarthaṃ prakṛte yojayati - sampaśyeti | asmābhirityatra dhārtarāṣṭrān antarbhāvyāha pañcādhikena putraśatena saha dhṛtarāṣṭrasya bhogaṃ mahāntaṃ paśya athāpi kṛtsraṃ svasyaiva bhavatviti buddhyā'smān rājyāddūrīkṛtya tato bhogāt tṛptiṃ na labhata iti bhāvaḥ ||

5.26.7

pitṛvyānindādoṣādbhītaḥ punarāha - nāśreyāniti yaḥ puṣyavattaraḥ sa vigrahāṇāmīśvaro bhavati paraiḥ saha virodhaṃ kṛtvā svotkarṣaṃ karoti | anyastu tenaiva naśyati ataḥ sa puṇyavattara eva | asmaddoṣāttu vayaṃ vane duḥkhamanubhavāmo na tu parāparādheneti bhāvaḥ ||

5.26.8

prāvārān divyavāsāṃsi saṃvivaste paridhatte | anyathā aśreyāṃścedrājā tarhi asmān kurubhyaḥ kathaṃ sampraṇudet dūrīkuryāt | śatrūṇāṃ rājyādbhraṃśanaṃ hi puṇyavatāmeva karma nāśreyasāmiti bhāvaḥ | atreti | yadyapyevaṃ tathā'pi antardāhakaro'yaṃ kāmaḥ | abudhasya duryodhanādereva ucito na budhasyāsmadāderityarthaḥ | śarīre śarīramadhye sthitaṃ hṛdayaṃ dunoti khedayati ||

5.26.9

abudhatvamevāha - svayamiti | viṣamasthaḥ sa‌ṅkaṭasthaḥ san pareṣu karṇādiṣu | ātmano vṛttamaśaktatvaṃ tathā pareṣāṃ karṇādīnāmapi sa duryodhano'bhyupaiti ||

5.26.10

gambhīrakakṣe bahutṛṇe gahane vane kṣemaṃ śocet mama sukhaṃ nāstīti śokaṃ kuryāt | mumukṣuḥ tasmāddāhādātmānaṃ mocayitumicchuḥ śiśiravyapāye vasante tatrāpi nidāghakāle dāhakāle madhyāhne ||

5.26.11

lālapyate dīnavat bhāṣate mandamabhāgyam ||

5.26.12

vidurasya vāco'vamatya sutasya priyaiṣī adharmameva saṃviśate āśrayate ||

5.26.13

kurubhyaḥ kurūṇāṃ hitārthaṃ na sasmāra nādṛtavān | putrakāmyāt putralobhāt ||

5.26.14

asau rājā sutasya priyaiṣī dharmakāmau prājahāt tyaktavāniti dvayoḥ sambandhaḥ | īrṣoḥ parotkarṣāsahiṣṇoḥ saṃrambhiṇaḥ krodhinaḥ manyuvaśānugasya dainyabhājāṃ karṇādīnāmanugasya daurhṛdaiḥ pāpaiḥ bhāvitasya pūjitasya ||

5.26.15

aneyasya aśikṣaṇīyasya aśreyasaḥ abhāgyasya prapaśyamānaḥ paśyannapi ||

5.26.16

praśaṃsāṃ vidureṇa samyaguktamiti stutiṃ dhārtarāṣṭrādviduro na lebhe ||

5.26.20

tasmin lubdhe śamaḥ na upalabhyaḥ yaḥ mudgate mama vanaṃ prati gamane sati sarvaṃ svakamevārthaṃ manyate iti yojyam ||

5.26.21

pāraṇīyaṃ jetuṃ śakyaṃ yuddhāni gograhādau āsan | dvīpo dvīpavat yuddhapravāheṇa uhyamānasyāśrayaḥ ||

5.26.22

yatheti | gandharvato bandhanaprāptiṃ sūcayati ||

5.26.23

jānantīti | avidyamāne iti chedaḥ ||

5.26.24

anubandhaṃ badhnātīti bandho rājyādiḥ tamanusṛtya vartamānaṃ pāṇḍavānāṃ mamatvaṃ dhārtarāṣṭro hartuṃ śakyaṃ manyate | kiṃ kṛtvā tena kirīṭinā saha tatra rājye nimitte sati saṃyugaṃ saṅgrāmaṃ gatvā prāpya | tālo hastacatuṣṭayam | tadvedinā dhanurvidyāvedinā ||

5.26.25

dhriyante jīvanti ||

5.26.27

etāṃ buddhiṃ rājyasya apradāne nāśo'stītyevaṃrūpām ||

5.26.28

bhūtapūrvaṃ bhīmabandhanajatugṛhadāhādi ||

5.26.29

indraprasthe ityuparājyaṃ mama bhavatu, bhāratāgrya iti hastināpuraṃ suyodhanasya bhavatviti sūcitam ||

Linked texts (1)