The Great Epic of the Bhārata dynasty 5.26
Bhāratabhāvadīpa 5.26
- Language
- Sanskrit
5.26.1
kāmiti ||
5.26.2
akurvataścetsaṅkalpaḥ siddhyettarhi karma na kuryāt | asiddhāvapi yuddhādanyatra - anyat | atrāpi prathamārthe tral | laghīyo'pi karma kuryānna tu yuddham ||
5.26.3
ahīnamanapagatam ||
5.26.4
dharmodayaṃ sukhaṃ nidāghe gaṅgāvagāhādijaṃ na tvadharmodayaṃ hiṃsādijaṃ tattvato vastutastu sarvaṃ karma duḥkhameva yataḥ kṛcchropāyaṃ kleśasādhyaṃ tarhi kutaḥ karma kurvantatyiāśaṅkyāha - sukhamiti ||
5.26.5
kāmābhidhyā viṣayadhyānaṃ yayeti sarvātmanā viṣayavismaraṇe mahatsukhamastīti bhāvaḥ | bhogānniṣkāmatā na sambhavatītyāha - yatheti ||
5.26.6
uktamarthaṃ prakṛte yojayati - sampaśyeti | asmābhirityatra dhārtarāṣṭrān antarbhāvyāha pañcādhikena putraśatena saha dhṛtarāṣṭrasya bhogaṃ mahāntaṃ paśya athāpi kṛtsraṃ svasyaiva bhavatviti buddhyā'smān rājyāddūrīkṛtya tato bhogāt tṛptiṃ na labhata iti bhāvaḥ ||
5.26.7
pitṛvyānindādoṣādbhītaḥ punarāha - nāśreyāniti yaḥ puṣyavattaraḥ sa vigrahāṇāmīśvaro bhavati paraiḥ saha virodhaṃ kṛtvā svotkarṣaṃ karoti | anyastu tenaiva naśyati ataḥ sa puṇyavattara eva | asmaddoṣāttu vayaṃ vane duḥkhamanubhavāmo na tu parāparādheneti bhāvaḥ ||
5.26.8
prāvārān divyavāsāṃsi saṃvivaste paridhatte | anyathā aśreyāṃścedrājā tarhi asmān kurubhyaḥ kathaṃ sampraṇudet dūrīkuryāt | śatrūṇāṃ rājyādbhraṃśanaṃ hi puṇyavatāmeva karma nāśreyasāmiti bhāvaḥ | atreti | yadyapyevaṃ tathā'pi antardāhakaro'yaṃ kāmaḥ | abudhasya duryodhanādereva ucito na budhasyāsmadāderityarthaḥ | śarīre śarīramadhye sthitaṃ hṛdayaṃ dunoti khedayati ||
5.26.9
abudhatvamevāha - svayamiti | viṣamasthaḥ saṅkaṭasthaḥ san pareṣu karṇādiṣu | ātmano vṛttamaśaktatvaṃ tathā pareṣāṃ karṇādīnāmapi sa duryodhano'bhyupaiti ||
5.26.10
gambhīrakakṣe bahutṛṇe gahane vane kṣemaṃ śocet mama sukhaṃ nāstīti śokaṃ kuryāt | mumukṣuḥ tasmāddāhādātmānaṃ mocayitumicchuḥ śiśiravyapāye vasante tatrāpi nidāghakāle dāhakāle madhyāhne ||
5.26.11
lālapyate dīnavat bhāṣate mandamabhāgyam ||
5.26.12
vidurasya vāco'vamatya sutasya priyaiṣī adharmameva saṃviśate āśrayate ||
5.26.13
kurubhyaḥ kurūṇāṃ hitārthaṃ na sasmāra nādṛtavān | putrakāmyāt putralobhāt ||
5.26.14
asau rājā sutasya priyaiṣī dharmakāmau prājahāt tyaktavāniti dvayoḥ sambandhaḥ | īrṣoḥ parotkarṣāsahiṣṇoḥ saṃrambhiṇaḥ krodhinaḥ manyuvaśānugasya dainyabhājāṃ karṇādīnāmanugasya daurhṛdaiḥ pāpaiḥ bhāvitasya pūjitasya ||
5.26.15
aneyasya aśikṣaṇīyasya aśreyasaḥ abhāgyasya prapaśyamānaḥ paśyannapi ||
5.26.16
praśaṃsāṃ vidureṇa samyaguktamiti stutiṃ dhārtarāṣṭrādviduro na lebhe ||
5.26.20
tasmin lubdhe śamaḥ na upalabhyaḥ yaḥ mudgate mama vanaṃ prati gamane sati sarvaṃ svakamevārthaṃ manyate iti yojyam ||
5.26.21
pāraṇīyaṃ jetuṃ śakyaṃ yuddhāni gograhādau āsan | dvīpo dvīpavat yuddhapravāheṇa uhyamānasyāśrayaḥ ||
5.26.22
yatheti | gandharvato bandhanaprāptiṃ sūcayati ||
5.26.23
jānantīti | avidyamāne iti chedaḥ ||
5.26.24
anubandhaṃ badhnātīti bandho rājyādiḥ tamanusṛtya vartamānaṃ pāṇḍavānāṃ mamatvaṃ dhārtarāṣṭro hartuṃ śakyaṃ manyate | kiṃ kṛtvā tena kirīṭinā saha tatra rājye nimitte sati saṃyugaṃ saṅgrāmaṃ gatvā prāpya | tālo hastacatuṣṭayam | tadvedinā dhanurvidyāvedinā ||
5.26.25
dhriyante jīvanti ||
5.26.27
etāṃ buddhiṃ rājyasya apradāne nāśo'stītyevaṃrūpām ||
5.26.28
bhūtapūrvaṃ bhīmabandhanajatugṛhadāhādi ||
5.26.29
indraprasthe ityuparājyaṃ mama bhavatu, bhāratāgrya iti hastināpuraṃ suyodhanasya bhavatviti sūcitam ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit