Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 5.27

Bhāratabhāvadīpa 5.27

Language
Sanskrit

5.27.1

dharmanityā iti | mahān śrāvaḥ śravaṇaṃ yasya mahākīrtirityarthaḥ | pāṭhāntare tu mahān srāvo gatiryasya aticañcalamityarthaḥ | mā vyanīnaśaḥ krodhena dhārtarāṣṭrān mā nāśaya ||

5.27.4

prasajante spṛśanti ||

5.27.5

gṛdhraḥ spṛhāvān ||

5.27.6

karmaṇāmarthakāmādyarthānāṃ madhye ||

5.27.7

paraṃ sthānaṃ paralokaṃ manyamānena mānayatā varṣapūgaṃ varṣagaṇaṃ tatratyasukhebhyastadarthaṃ tvayā ātmā'pi dattaḥ ||

5.27.8

sukhapriye bhogān putrādīṃśca sevamānaḥ yogābhyāse cittavṛttinirodhamabhyasituṃ karma āsanaprāṇāyāmādikaṃ na karoti ||

5.27.9

brahmacaryeti | brahmaṇi caryā ātmānusandhānaṃ tatra aprasaktaḥ prakarṣeṇa anāsaktaḥ yogādvyāvṛttaḥ dharmaṃ ca yajñādirūpaṃ hitvā yaḥ adharmameva prakaroti sañcinoti ||

5.27.10

nanu 'dharmeṇa pāpamapanudati' iti śrutaḥ kālāntare adharmasya nāśārthaṃ dharmamapyanuṣṭhāsyāmaḥ kiṃ muktyetyāśaṅkyāha - na karmaṇāmiti | kṛtaṃ karma bhogaṃ vinā ātmajñānaṃ vinā vā na naśyatītyarthaḥ | 'nābhuktaṃ kṣīyate karma' 'kṣīyante cāsya karmāṇi tasmin dṛṣṭe parāvare' ityādivākyebhyaḥ | udāhṛtaśrutistu prāyaścittādinā pāpanāśo bhavati so'pi atraiva vyavahāryatvamāpādayati na tu paraloke'pi pāpāsparśāya prabhavatītyevamparā ||

5.27.11

anvāhāryeṣvityanena śrautamiṣṭyādikaṃ lakṣyate tatra hi anvāhāryo dakṣiṇātvena dīyate ||

5.27.12

kāryaṃ dharmaḥ pretya mṛtvā ||

5.27.13

paraloke karma nāstītyāha - jahātīti ||

5.27.14

evaṃrūpamiti | hṛdayasya priyeṇa kāmena īdṛśaṃ kṣayiṣṇu indriyaprītimātrahetu karmaphalaṃ tat atra asmin loke mā'vahaṃ naiva vaheyamatra karma kurvan kāmavaśādamutra phalaṃ na prārthayetetyarthaḥ | tataśca ko lābha ityata āha - sa iti | saḥ tvamevaṃ niṣkāmakarmakṛt krodhajaṃ lokaṃ narakaṃ harṣajaṃ svargaṃ cetyubhau lokau cirāya apunarāvṛttaye mā prahāsīḥ mā gaccha | ohāṅ gatāvitasya rūpam | taṅabhāva ārṣaḥ | karmajaṃ phalaṃ tyaktvā pareṇa vairāgyeṇa sampanno mokṣārthaṃ yogābhyāsameva kuruṣva kiṃ rājyena bandhunāśalabhyenetyarthaḥ ||

5.27.15

evaṃ jñānena karmaṇāmantaṃ nāśaṃ gatvā prāpya 'jñānāgniḥ sarvakarmāṇi bhasmasāt kurute'rjuna' iti bhagavadvacanāt, buddhatattvo'pi kṛtakṛtyo'pi satyādikaṃ mā tyaja aśvamedhādīni karmāṇyapi lokasaṅgrahārthaṃ kuru parantu pāpasya karmaṇo'ntaṃ samīpaṃ punarmā gāḥ | jñānottarakālaṃ kṛtamapi karma na jñāninaṃ spṛśatīti bhāvaḥ | 'tadyathā puṣkarapalāśa āpo na śliṣyanta evamevaṃvidi pāpakaṃ karma na śliṣyate' iti śruteḥ ||

5.27.16

taccediti | bho pārthāḥ bho pāṇḍavāḥ tat pāpaṃ karma gotravadharūpaṃ dveṣarūpeṇa cirāya prāgetra cet kariṣyadhvaṃ tarhi yadvane varṣapūgān duḥkhaṃ vāsaṃ nivasadhvaṃ taddharma eveti yattatpadādhyāhāreṇa yojyam | rājyārthaṃ sarvalokanāśamicchatāṃ bhavatāṃ duryodhanena yo vanavāsaḥ kāritaḥ sa dharma evetyarthaḥ ||

5.27.17

nanu tadānīṃ sahāyābhāvādasmābhirvanavāso'ṅgīkṛto na duryodhanājñayetyāśaṅkyāha - apravrajyeti | imā imāni rājyādīni | supāṃ suddhagiti supo ḍādeśaḥ | purastāt pravrajanakāle eva hitvā dhaño rūpam | balena dhṛtvā apravrajya vane pravrajanamakṛtvaiva āsma bhavema vayam | pāṇḍavān ātmanyantarbhāvya uttamapuruṣaprayogaḥ | yat yataḥ purastādapi etadbalam ātmādhīnamevāsīt ||

5.27.20

hīnakālaṃ gate kāle ityarthaḥ ||

5.27.21

evaṃ pūrvaṃ yuddhamakurvatā idānīmapi tanna kartavyamityuktam | atha sarvathā'pi yuddhaṃ na kartavyaṃ jayaparājayayorevyavasthitatvādityāha - aprājña iti | mūḍho'dharmajño vā yudhyannaiśvaryaṃ labhate prājño dharmajñaḥ ayudhyan daivāt aiśvaryāt bhraśyatītyarthaḥ ||

5.27.22

granthatātparyamāha- neti | saṃrambhāt kopāt pūrvamapi pāpabhayādeva tvayā na kṛtaṃ tarhi idānīṃ prajñāviruddhaṃ tatkimarthaṃ cikīrṣasīti bhāvaḥ ||

5.27.23

avyādhijaṃ kaṭukaṃ pittādikaṃ vinā'pyarocakaṃ yaśomuṣaṃ yaśoharaṃ peyaṃ gilanīyaṃ manyuṃ krodhaṃ praśāmya śānto bhava ||

5.27.24

pāpe'nubadhnāti taṃ tathāvidhaṃ pāpasya mūlaṃ taṃ manyuṃ yatra bhogeṣu nimitteṣu | etena bhīṣmādīnāṃ gurūṇāmapi vadho rājyārthinastvatto bhaviṣyatīti darśitam ||

5.27.27

devayānāt patho'rcirādimārgādapunarāvṛttiphalāt gotradroheṇa mā gā ityarthaḥ ||

Linked texts (1)