The Great Epic of the Bhārata dynasty 5.27
Bhāratabhāvadīpa 5.27
- Language
- Sanskrit
5.27.1
dharmanityā iti | mahān śrāvaḥ śravaṇaṃ yasya mahākīrtirityarthaḥ | pāṭhāntare tu mahān srāvo gatiryasya aticañcalamityarthaḥ | mā vyanīnaśaḥ krodhena dhārtarāṣṭrān mā nāśaya ||
5.27.4
prasajante spṛśanti ||
5.27.5
gṛdhraḥ spṛhāvān ||
5.27.6
karmaṇāmarthakāmādyarthānāṃ madhye ||
5.27.7
paraṃ sthānaṃ paralokaṃ manyamānena mānayatā varṣapūgaṃ varṣagaṇaṃ tatratyasukhebhyastadarthaṃ tvayā ātmā'pi dattaḥ ||
5.27.8
sukhapriye bhogān putrādīṃśca sevamānaḥ yogābhyāse cittavṛttinirodhamabhyasituṃ karma āsanaprāṇāyāmādikaṃ na karoti ||
5.27.9
brahmacaryeti | brahmaṇi caryā ātmānusandhānaṃ tatra aprasaktaḥ prakarṣeṇa anāsaktaḥ yogādvyāvṛttaḥ dharmaṃ ca yajñādirūpaṃ hitvā yaḥ adharmameva prakaroti sañcinoti ||
5.27.10
nanu 'dharmeṇa pāpamapanudati' iti śrutaḥ kālāntare adharmasya nāśārthaṃ dharmamapyanuṣṭhāsyāmaḥ kiṃ muktyetyāśaṅkyāha - na karmaṇāmiti | kṛtaṃ karma bhogaṃ vinā ātmajñānaṃ vinā vā na naśyatītyarthaḥ | 'nābhuktaṃ kṣīyate karma' 'kṣīyante cāsya karmāṇi tasmin dṛṣṭe parāvare' ityādivākyebhyaḥ | udāhṛtaśrutistu prāyaścittādinā pāpanāśo bhavati so'pi atraiva vyavahāryatvamāpādayati na tu paraloke'pi pāpāsparśāya prabhavatītyevamparā ||
5.27.11
anvāhāryeṣvityanena śrautamiṣṭyādikaṃ lakṣyate tatra hi anvāhāryo dakṣiṇātvena dīyate ||
5.27.12
kāryaṃ dharmaḥ pretya mṛtvā ||
5.27.13
paraloke karma nāstītyāha - jahātīti ||
5.27.14
evaṃrūpamiti | hṛdayasya priyeṇa kāmena īdṛśaṃ kṣayiṣṇu indriyaprītimātrahetu karmaphalaṃ tat atra asmin loke mā'vahaṃ naiva vaheyamatra karma kurvan kāmavaśādamutra phalaṃ na prārthayetetyarthaḥ | tataśca ko lābha ityata āha - sa iti | saḥ tvamevaṃ niṣkāmakarmakṛt krodhajaṃ lokaṃ narakaṃ harṣajaṃ svargaṃ cetyubhau lokau cirāya apunarāvṛttaye mā prahāsīḥ mā gaccha | ohāṅ gatāvitasya rūpam | taṅabhāva ārṣaḥ | karmajaṃ phalaṃ tyaktvā pareṇa vairāgyeṇa sampanno mokṣārthaṃ yogābhyāsameva kuruṣva kiṃ rājyena bandhunāśalabhyenetyarthaḥ ||
5.27.15
evaṃ jñānena karmaṇāmantaṃ nāśaṃ gatvā prāpya 'jñānāgniḥ sarvakarmāṇi bhasmasāt kurute'rjuna' iti bhagavadvacanāt, buddhatattvo'pi kṛtakṛtyo'pi satyādikaṃ mā tyaja aśvamedhādīni karmāṇyapi lokasaṅgrahārthaṃ kuru parantu pāpasya karmaṇo'ntaṃ samīpaṃ punarmā gāḥ | jñānottarakālaṃ kṛtamapi karma na jñāninaṃ spṛśatīti bhāvaḥ | 'tadyathā puṣkarapalāśa āpo na śliṣyanta evamevaṃvidi pāpakaṃ karma na śliṣyate' iti śruteḥ ||
5.27.16
taccediti | bho pārthāḥ bho pāṇḍavāḥ tat pāpaṃ karma gotravadharūpaṃ dveṣarūpeṇa cirāya prāgetra cet kariṣyadhvaṃ tarhi yadvane varṣapūgān duḥkhaṃ vāsaṃ nivasadhvaṃ taddharma eveti yattatpadādhyāhāreṇa yojyam | rājyārthaṃ sarvalokanāśamicchatāṃ bhavatāṃ duryodhanena yo vanavāsaḥ kāritaḥ sa dharma evetyarthaḥ ||
5.27.17
nanu tadānīṃ sahāyābhāvādasmābhirvanavāso'ṅgīkṛto na duryodhanājñayetyāśaṅkyāha - apravrajyeti | imā imāni rājyādīni | supāṃ suddhagiti supo ḍādeśaḥ | purastāt pravrajanakāle eva hitvā dhaño rūpam | balena dhṛtvā apravrajya vane pravrajanamakṛtvaiva āsma bhavema vayam | pāṇḍavān ātmanyantarbhāvya uttamapuruṣaprayogaḥ | yat yataḥ purastādapi etadbalam ātmādhīnamevāsīt ||
5.27.20
hīnakālaṃ gate kāle ityarthaḥ ||
5.27.21
evaṃ pūrvaṃ yuddhamakurvatā idānīmapi tanna kartavyamityuktam | atha sarvathā'pi yuddhaṃ na kartavyaṃ jayaparājayayorevyavasthitatvādityāha - aprājña iti | mūḍho'dharmajño vā yudhyannaiśvaryaṃ labhate prājño dharmajñaḥ ayudhyan daivāt aiśvaryāt bhraśyatītyarthaḥ ||
5.27.22
granthatātparyamāha- neti | saṃrambhāt kopāt pūrvamapi pāpabhayādeva tvayā na kṛtaṃ tarhi idānīṃ prajñāviruddhaṃ tatkimarthaṃ cikīrṣasīti bhāvaḥ ||
5.27.23
avyādhijaṃ kaṭukaṃ pittādikaṃ vinā'pyarocakaṃ yaśomuṣaṃ yaśoharaṃ peyaṃ gilanīyaṃ manyuṃ krodhaṃ praśāmya śānto bhava ||
5.27.24
pāpe'nubadhnāti taṃ tathāvidhaṃ pāpasya mūlaṃ taṃ manyuṃ yatra bhogeṣu nimitteṣu | etena bhīṣmādīnāṃ gurūṇāmapi vadho rājyārthinastvatto bhaviṣyatīti darśitam ||
5.27.27
devayānāt patho'rcirādimārgādapunarāvṛttiphalāt gotradroheṇa mā gā ityarthaḥ ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit