Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 5.32

Bhāratabhāvadīpa 5.32

Language
Sanskrit

5.32.1

anujñāta iti | anujñātaḥ gacchetyuktaḥ ||

5.32.4

ātyayikamāvaśyakam ||

5.32.6

kalpaṃ dṛḍham akalpaḥ darśane asamarthaḥ | saktaḥ niruddhaḥ ||

5.32.7

prājñāḥ śūrāḥ āryāḥ sādhavaśca tairguptam ||

5.32.9

naptṛbhiḥ putrasya putraiḥ ||

5.32.10

ajātaśatruṃ sukhena abhinandya tvāṃ prativadāmi kacciditi ||

5.32.11

te tava agre yat ātmanaḥ- pūrvarūpamārṣam- rājyadhanādikamabhūt tat bubhūṣate prāptumicchati | agre mano'bhūditi pāṭhe anudyūtāt prāk yattvayā dattaṃ tadbubhūṣate iti jñeyam | nirṇiktau doṣamalahīnau dharmārthau karotīti sa tathā manasvī udāraḥ dṛṣṭimān krāntadarśī ||

5.32.12

paro mukhyaḥ ānṛśaṃsyaṃ dayā tataḥ paro'mukhyaḥ vittacayāt jāta iti śeṣaḥ vittasādhyaḥ yajñadānādiḥ | kiṃ ca tasya buddhiḥ anapārthe na apārthe niṣprayojane saprayojane sukhapriye sandhirārṣaḥ | nu niścitaṃ rudhyate anurudhyate | annādijaṃ dehapuṣṭisukhaṃ putrādi priyaṃ ca sa paropakārārthamevānurudhyate na kāmakāreṇetyarthaḥ | pārtha iti pāṭhe tasya buddhirityuttarānvayi itīti śeṣaḥ ||

5.32.13

pareṇa īśvareṇa prayuktaḥ niyamaṃ nigrahaṃ manuṣyāt manuṣyakārāt daivam aiśvaraṃ karma paraṃ śreṣṭhaṃ manye ||

5.32.14

avarṇarūmamavarṇanīyarūpamavācyamityarthaḥ | yāvat paraḥ utkṛṣṭaḥ śatruḥ kāmayate tiṣṭhatvayaṃ kaccitkālamitīcchati tāvadaparo naraḥ praśaṃsāṃ labhate ||

5.32.15

jīrṇatvādeva dehe sthātumasamarthām ahāryeṇa svābhāvikena vṛttena | yo hi svasvarūpe tiṣṭhati tasya pāpaṃ śatruṣveva gacchati tathā ca śrutiḥ ‘tasya putrā dāyamupayanti suhṛdaḥ sādhukṛtyāṃ dviṣantaḥ pāpakṛtyām’ iti ||

5.32.16

hanta ālocane sānugrahasambodhane vā upakrośaṃ nindāmamutra paraloke pāpaṃ duḥkhaṃ narakamityarthaḥ ||

5.32.17

tairvinā ekākinā saṃśayitaṃ durlabhamapi āśaṃsase prāptumasya tava mahānpṛthivyāmadharmaśabdo'kīrtirbhavet ||

5.32.18

evaṃ dharmān īdṛśadharmayuktān puruṣān ||

5.32.19

dharmādharmau satyānṛte grathitau satyaṃ vinā'nṛtaṃ nāsti niradhiṣṭhānakabhramāsambhavāt | anṛtaṃ dehaṃ vinā ca satyaṃ brahma na prathate ata ubhayaṃ yo dhatte kevalaṃ bāhyaniṣṭho na bhavati sa hi sa eva diṣṭasya vaśāt bhāgyavaśāt asya kule jātatvādiguṇajātasya karmaṇi ṣaṣṭhī - idaṃ guṇaṣaṭ‌ka‌mupaiti prāpnoti tvaṃ tu kule jāto'pi kevalamanṛtopajīvitvāt guṇāntarahīno'sīti bhāvaḥ ||

5.32.20

ata eva satyāmapi sampadi tvayā mauḍhyāt nṛśaṃsaṃ kṛtamityāha - kathamiti | mantra eva agryaḥ śreṣṭho yeṣāṃ te mantrāgryāḥ bhīṣmādayaḥ teṣāṃ dharo dhartā tairevamuktarītyā dyūtaṃ mā kurvityuktaḥ kathaṃ nṛśaṃsaṃ karma pāṇḍavapravrājanaṃ kuryānna kathamapītyarthaḥ ||

5.32.21

amī karṇādayaḥ teṣāṃ kurukṣaye kurukṣayanimittamayaṃ rājyaṃ na deyamiti niścayaḥ niyamena u‌dapādi utpannaḥ ||

5.32.22

akālikamakasmādeva kuravo nābhaviṣyan naṣṭāḥ syuścet tava pāpena karmaṇā prerito'jātaśatrustvayi pāpamicchet | nanvevaṃ tarhi tasya gotravadhadoṣaḥ syādityāśaṅkyāha - tvayīti | svanāśahetumadharmaṃ kurvati tvayi core iva pāpaṃ nindāṃ ca visṛjya rājā niṣpāpo'nindyaśca syādityarthaḥ ||

5.32.23

īśvarāṇāṃ devānāṃ viṣayādanyatra kiṃ sarvaṃ devādhīnamityarthaḥ | yatra yataḥ pārtho'rjunaḥ paralokaṃ draṣṭumatyakrāmat imaṃ lokaṃ saśarīra eva tyaktavān sa tādṛśaḥ nāradādivadubhayalokasañcārayogyatvena sādhūnāṃ sammato'pi yadi tathā vanavāsena kleśasahaḥ syāt tadā manuṣyakāro nāstītyasminnarthe saṃśayo na ||

5.32.24

etāniti | etān śauryādīn guṇān karmakṛtān karmānusāreṇa vṛddhihrāsayuktān avekṣya ata eva bhāvābhāvau aiśvaryānaiśvarye anityau āgamāpāyinau ca avekṣya balirājā pūrvapūrvakarmakāraṇapāramantamavindamānaḥ san kālāt īśvarādanyatkāraṇamabhyudayādiheturanyatkiñcinnāstīti mene ||

5.32.25

ataḥ sarvasya devāyattatvāt tṛṣṇākṣayeṇaiva indriyaprītiḥ sampādanīyā na tu nānāyatnasādhyatattādvaṣayasamarpaṇenetyāha - cakṣuriti | nanu svasvaviṣayālābhe teṣāṃ kathaṃ prītiḥ syādityāśaṅkya tāni nirodhyānyevetyāha - tānīti | avyathaḥ lābhālābhādau vaiṣamyahīnaḥ praṇudyāt svasvagocarebhyo nivartayet ||

5.32.26

etaddūṣayati- natviti | evaṃ prāpte sati anye āhuḥ tadevāha - puruṣasyeti | saṃvartate samyak phalavat vartate tadevāha- māturiti | karmābhāve janmavṛddhī na syātāmityarthaḥ | pāṭhāntare tenaiva syātāmityarthaḥ ||

5.32.28

kiñca nocediti idaṃ mayā ucyamānaṃ karma pāṇḍavebhyo rājyāṃśapradānātmakaṃ tava nocet sammatamiti śeṣaḥ | tarhi tavāparādhāt kṛṣṇartmā'gniḥ kakṣaṃ yathā dahati evaṃ kṛṣṇavartmā kṛṣṇa eva mārga iva sukhaprāpako yasya sa kṛṣṇavartmā'rjunaḥ kurūn dahedityāvṛttyā yojyam ||

5.32.29

ślāghana ātmānaṃ kṛtārthaṃ manvānaḥ nāgāḥ na gatavānasi ||

5.32.30

anāptānāṃ karṇādīnāmāptānāṃ vidurādīnāṃ nigrahāt dūrīkaraṇāt ||

5.32.31

avadhūtastiraskṛtaḥ ata eva śrāntaḥ prapadye prāpnuyām ||

5.32.32

āvasathaṃ gṛhaṃ parehi gaccha prapadyasva sevasva ||

Linked texts (1)