The Great Epic of the Bhārata dynasty 5.32
Bhāratabhāvadīpa 5.32
- Language
- Sanskrit
5.32.1
anujñāta iti | anujñātaḥ gacchetyuktaḥ ||
5.32.4
ātyayikamāvaśyakam ||
5.32.6
kalpaṃ dṛḍham akalpaḥ darśane asamarthaḥ | saktaḥ niruddhaḥ ||
5.32.7
prājñāḥ śūrāḥ āryāḥ sādhavaśca tairguptam ||
5.32.9
naptṛbhiḥ putrasya putraiḥ ||
5.32.10
ajātaśatruṃ sukhena abhinandya tvāṃ prativadāmi kacciditi ||
5.32.11
te tava agre yat ātmanaḥ- pūrvarūpamārṣam- rājyadhanādikamabhūt tat bubhūṣate prāptumicchati | agre mano'bhūditi pāṭhe anudyūtāt prāk yattvayā dattaṃ tadbubhūṣate iti jñeyam | nirṇiktau doṣamalahīnau dharmārthau karotīti sa tathā manasvī udāraḥ dṛṣṭimān krāntadarśī ||
5.32.12
paro mukhyaḥ ānṛśaṃsyaṃ dayā tataḥ paro'mukhyaḥ vittacayāt jāta iti śeṣaḥ vittasādhyaḥ yajñadānādiḥ | kiṃ ca tasya buddhiḥ anapārthe na apārthe niṣprayojane saprayojane sukhapriye sandhirārṣaḥ | nu niścitaṃ rudhyate anurudhyate | annādijaṃ dehapuṣṭisukhaṃ putrādi priyaṃ ca sa paropakārārthamevānurudhyate na kāmakāreṇetyarthaḥ | pārtha iti pāṭhe tasya buddhirityuttarānvayi itīti śeṣaḥ ||
5.32.13
pareṇa īśvareṇa prayuktaḥ niyamaṃ nigrahaṃ manuṣyāt manuṣyakārāt daivam aiśvaraṃ karma paraṃ śreṣṭhaṃ manye ||
5.32.14
avarṇarūmamavarṇanīyarūpamavācyamityarthaḥ | yāvat paraḥ utkṛṣṭaḥ śatruḥ kāmayate tiṣṭhatvayaṃ kaccitkālamitīcchati tāvadaparo naraḥ praśaṃsāṃ labhate ||
5.32.15
jīrṇatvādeva dehe sthātumasamarthām ahāryeṇa svābhāvikena vṛttena | yo hi svasvarūpe tiṣṭhati tasya pāpaṃ śatruṣveva gacchati tathā ca śrutiḥ ‘tasya putrā dāyamupayanti suhṛdaḥ sādhukṛtyāṃ dviṣantaḥ pāpakṛtyām’ iti ||
5.32.16
hanta ālocane sānugrahasambodhane vā upakrośaṃ nindāmamutra paraloke pāpaṃ duḥkhaṃ narakamityarthaḥ ||
5.32.17
tairvinā ekākinā saṃśayitaṃ durlabhamapi āśaṃsase prāptumasya tava mahānpṛthivyāmadharmaśabdo'kīrtirbhavet ||
5.32.18
evaṃ dharmān īdṛśadharmayuktān puruṣān ||
5.32.19
dharmādharmau satyānṛte grathitau satyaṃ vinā'nṛtaṃ nāsti niradhiṣṭhānakabhramāsambhavāt | anṛtaṃ dehaṃ vinā ca satyaṃ brahma na prathate ata ubhayaṃ yo dhatte kevalaṃ bāhyaniṣṭho na bhavati sa hi sa eva diṣṭasya vaśāt bhāgyavaśāt asya kule jātatvādiguṇajātasya karmaṇi ṣaṣṭhī - idaṃ guṇaṣaṭkamupaiti prāpnoti tvaṃ tu kule jāto'pi kevalamanṛtopajīvitvāt guṇāntarahīno'sīti bhāvaḥ ||
5.32.20
ata eva satyāmapi sampadi tvayā mauḍhyāt nṛśaṃsaṃ kṛtamityāha - kathamiti | mantra eva agryaḥ śreṣṭho yeṣāṃ te mantrāgryāḥ bhīṣmādayaḥ teṣāṃ dharo dhartā tairevamuktarītyā dyūtaṃ mā kurvityuktaḥ kathaṃ nṛśaṃsaṃ karma pāṇḍavapravrājanaṃ kuryānna kathamapītyarthaḥ ||
5.32.21
amī karṇādayaḥ teṣāṃ kurukṣaye kurukṣayanimittamayaṃ rājyaṃ na deyamiti niścayaḥ niyamena udapādi utpannaḥ ||
5.32.22
akālikamakasmādeva kuravo nābhaviṣyan naṣṭāḥ syuścet tava pāpena karmaṇā prerito'jātaśatrustvayi pāpamicchet | nanvevaṃ tarhi tasya gotravadhadoṣaḥ syādityāśaṅkyāha - tvayīti | svanāśahetumadharmaṃ kurvati tvayi core iva pāpaṃ nindāṃ ca visṛjya rājā niṣpāpo'nindyaśca syādityarthaḥ ||
5.32.23
īśvarāṇāṃ devānāṃ viṣayādanyatra kiṃ sarvaṃ devādhīnamityarthaḥ | yatra yataḥ pārtho'rjunaḥ paralokaṃ draṣṭumatyakrāmat imaṃ lokaṃ saśarīra eva tyaktavān sa tādṛśaḥ nāradādivadubhayalokasañcārayogyatvena sādhūnāṃ sammato'pi yadi tathā vanavāsena kleśasahaḥ syāt tadā manuṣyakāro nāstītyasminnarthe saṃśayo na ||
5.32.24
etāniti | etān śauryādīn guṇān karmakṛtān karmānusāreṇa vṛddhihrāsayuktān avekṣya ata eva bhāvābhāvau aiśvaryānaiśvarye anityau āgamāpāyinau ca avekṣya balirājā pūrvapūrvakarmakāraṇapāramantamavindamānaḥ san kālāt īśvarādanyatkāraṇamabhyudayādiheturanyatkiñcinnāstīti mene ||
5.32.25
ataḥ sarvasya devāyattatvāt tṛṣṇākṣayeṇaiva indriyaprītiḥ sampādanīyā na tu nānāyatnasādhyatattādvaṣayasamarpaṇenetyāha - cakṣuriti | nanu svasvaviṣayālābhe teṣāṃ kathaṃ prītiḥ syādityāśaṅkya tāni nirodhyānyevetyāha - tānīti | avyathaḥ lābhālābhādau vaiṣamyahīnaḥ praṇudyāt svasvagocarebhyo nivartayet ||
5.32.26
etaddūṣayati- natviti | evaṃ prāpte sati anye āhuḥ tadevāha - puruṣasyeti | saṃvartate samyak phalavat vartate tadevāha- māturiti | karmābhāve janmavṛddhī na syātāmityarthaḥ | pāṭhāntare tenaiva syātāmityarthaḥ ||
5.32.28
kiñca nocediti idaṃ mayā ucyamānaṃ karma pāṇḍavebhyo rājyāṃśapradānātmakaṃ tava nocet sammatamiti śeṣaḥ | tarhi tavāparādhāt kṛṣṇartmā'gniḥ kakṣaṃ yathā dahati evaṃ kṛṣṇavartmā kṛṣṇa eva mārga iva sukhaprāpako yasya sa kṛṣṇavartmā'rjunaḥ kurūn dahedityāvṛttyā yojyam ||
5.32.29
ślāghana ātmānaṃ kṛtārthaṃ manvānaḥ nāgāḥ na gatavānasi ||
5.32.30
anāptānāṃ karṇādīnāmāptānāṃ vidurādīnāṃ nigrahāt dūrīkaraṇāt ||
5.32.31
avadhūtastiraskṛtaḥ ata eva śrāntaḥ prapadye prāpnuyām ||
5.32.32
āvasathaṃ gṛhaṃ parehi gaccha prapadyasva sevasva ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit