The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.23
Bhāratabhāvadīpa 6.23
- Language
- Sanskrit
6.23.1
idānīṃ svasya divyaṃ jñānamastīti darśayan sañjaya uvāca - dhārtarāṣṭrabalamiti | hitārthāya hitaścāsāvarthaśca hitārtho jayastadartham ||
6.23.2
durgāyāḥ asuravihantṛtvena prasiddhāyāḥ stotram udīraya asurāṃśānāṃ śatrūṇāṃ parājayāya ||
6.23.3
saṅkhye saṅgrāme ||
6.23.4
he siddhasenāni siddhānāṃ yogināṃ senā samudāyastasya netrī paramapadaprāpikā yogasiddhikarītyarthaḥ | ārye | ṛ gatau asmāt ṛhalorṇyat | prāpyabrahmasvarūpe ityarthaḥ | mandare mandaravane vasatīti tathā kumāri aviplutabrahmacarye jarādihīne iti vā | kāli kālaśakte | kāpāli kapālasyāyaṃ patiḥ kāpālo rudrastatpatni | kapilaḥ kṛṣṇapiṅgalaśca varṇaviśeṣau tadvati ||
6.23.5
bhadraṃ kalyāṇaṃ kālayati bhaktān pratyānayati sā bhadrakālī | mahatī cāsau kālī ca kālayitrī saṃhartrī kālarūpā mahākālī | caṇḍi caṇḍasya kālāntakasya bhārye | caṇḍe pragalbhe | tāriṇi saṅkaṭottaraṇakartri | varavarṇinī sarvasaubhāgyalakṣaṇopetā strī tadrūpe ||
6.23.6
kātyāyani katagotrodbhave | mahābhāgo āratipūjye | karāli krūre | vijaye viśiṣṭo jayo yayā sā jayaprade ityarthaḥ | jaye jayasvarūpe ||
6.23.7
aṭṭam atyutkaṭaṃ śūlaṃ tadeva praharaṇamāyudhaṃ yasyāḥ | kheṭakaṃ carma ||
6.23.8
kauśiki kuśikakulotpanne | aṭṭahāse praśastasmite | kokaṃ cakravat vṛttaṃ vā raktabījavadhe'surādānaśīlaṃ vā mukhaṃ yasyāḥ sā kokamukhā ||
6.23.9
śvete maheśvararūpe | kṛṣṇe vāsudevarūpe | hiraṇyākṣi pītanetre | virūpākṣi vividharūpayuktanetre manuṣyādau | sudhūmrākṣi mārjārādau | etena sārvātmyamuktaṃ bhavati ||
6.23.10
brahmaṇye yajñakarmaviprādiṣu sādhvī brahmaṇyā | jātavedasi atītajñe atītairjñāte vā | jambūkaṭakeṣu jambūdvīparājadhānīṣu caityeṣu devatālayeṣu nityaṃ sannihita ālayaḥ sthānaṃ yasyāḥ sā tathā ||
6.23.11
mahānidrā brahmavidyā phalabhūtā muktiḥ | skandamātariti | sarvadevatārūpatvopalakṣaṇam ||
6.23.12
svāheti | sarvakarmarūpatvam | kaleti | sarvasthūlasūkṣmakālarūpatvam | sāvitrīti | sarvavāṅmayarūpatvaṃ ca ucyate ||
6.23.13
raṇājire yuddhāṅgaṇe ||
6.23.15
jambhanī tandrā | mohinī nidrā | māyā adbhutapradarśanam | hrīrlajjākhyā cetovṛttiḥ | etacca kāmādivṛttīnāmapyupalakṣaṇam | śrīrlakṣmīḥ vidyātapodhanādisamṛddhirūpā | sandhyā sandhau ādāvante ca bhavā sandhyā sṛṣṭipralayakartrītyarthaḥ | prabhāvatī candrasūryaprabhāyuktāhorātrarūpā | sāvitrī savituḥ sūryasya sambandhinī prabhā prakāśanaśaktistadrūpā | jananī mātṛvatpālayitrī ||
6.23.16
tuṣṭiḥ santoṣaḥ | puṣṭirupacayaḥ | dhṛtirdhairyam | dīptirjyotiḥ | yayā kāntyā candrādityau vardhete atyantaṃ kantimantau bhavataḥ vakṣyati ca - 'yadādityagataṃ tejo jagadbhāsayate'khilam | yaccandramasi yaccāgnau tattejo viddhi māmakam |' iti | 'yena sūryastapati tejaseddhaḥ' iti śrutiśca | paraṃ cinmātraṃ brahmaivetyarthaḥ | bhūtiḥ aiśvaryaṃ bhūtimatāṃ maheśvarādīnām | 'eṣā'sya paramā sampat' iti śruterbrahmarūpaiva | saṅkhye samyak khyānaṃ prakāśanaṃ yatra tasminnātmānātmavivekarūpe samādhau siddhairjīvanmuktaiścāraṇairājānasiddhaiśca vīkṣyase'nubhūyase pratyagātmatvena tadevamākāraviśeṣopahitaṃ brahmābhidhyātaṃ sat sarvā mokṣādarvācīnā rājyavijayādisiddhiḥ prayacchatīti pradarśitam | tadeva vakṣyati bhagavān - 'ye'pyanyadevatā bhaktā yajante śraddhayānvitāḥ | te'pi māmeva kaunteya yajantyavidhipūrvakam | labhante ca tataḥ kāmānmayaiva vihitān hi tān' iti ca | tathā mahatī vimokṣākhyā siddhirapi sarvākārānupahitabrahmajñānādeva bhavatīti pratipādanāya gītāśāstramārīpsamānena tatra viśvāsotpattyarthaṃ sadyaḥ pratyayakaraṃ devīstotraṃ kurviti niyukto'rjuno devīṃ pratyakṣato dṛṣṭvā jātapratyayo gītāsvapi śraddhāṃ badhnīyādityāśayavatā bhagavatā etaduktamiti praghaṭṭakārthaḥ | evameva vede'pi kārīryādīnāṃ sadyovṛṣṭyādiphalānāṃ karmaṇāṃ vidhānamadṛṣṭārtheṣu karmasu śraddhotpādanārthameveti nirṇītaṃ pūrvācāryaiḥ ||
6.23.17
tataḥ pārthasyeti | antarikṣagatetyaiśvaryapradarśanārthaṃ viśeṣaṇam ||
6.23.18
narastvamityarjunāya pūrvaṃ naranārāyaṇātmakaṃ rūpaṃ smārayati tena ca tatsmṛtyaiva sarvabhayanivṛttirbhavati tadvismaraṇādeva tu parājayabhayamityapi darśitam | evamayaṃ gītāśāstrasya vakṣyamāṇasyopodghāto darśitaḥ ||
6.23.20
kathāmanusandhatte - labdhvetyādinā ||
6.23.21
etatstotrapāṭhaphalamāha - ya idamiti | kalye prabhāte ||
6.23.22
tebhyo na bhayamiti pūrveṇa sambandhaḥ ||
6.23.28
yatreti | dharmaphalaṃ dyutiprabhṛtayaḥ | tarhi matpakṣe'pi dharmo'styeveti manvānaṃ pratyāha yatra dharmastatra kṛṣṇaḥ | tvatpakṣe kṛṣṇābhāvāddharmo'pi nāsti tatphalabhūtā dyutyādayo'pi na santītyarthaḥ | phalitamāha - yataḥ kṛṣṇastato jaya iti ||