Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.23

Bhāratabhāvadīpa 6.23

Language
Sanskrit

6.23.1

idānīṃ svasya divyaṃ jñānamastīti darśayan sañjaya uvāca - dhārtarāṣṭrabalamiti | hitārthāya hitaścāsāvarthaśca hitārtho jayastadartham ||

6.23.2

durgāyāḥ asuravihantṛtvena prasiddhāyāḥ stotram udīraya asurāṃśānāṃ śatrūṇāṃ parājayāya ||

6.23.3

saṅkhye saṅgrāme ||

6.23.4

he siddhasenāni siddhānāṃ yogināṃ senā samudāyastasya netrī paramapadaprāpikā yogasiddhikarītyarthaḥ | ārye | ṛ gatau asmāt ṛhalorṇyat | prāpyabrahmasvarūpe ityarthaḥ | mandare mandaravane vasatīti tathā kumāri aviplutabrahmacarye jarādihīne iti vā | kāli kālaśakte | kāpāli kapālasyāyaṃ patiḥ kāpālo rudrastatpatni | kapilaḥ kṛṣṇapiṅgalaśca varṇaviśeṣau tadvati ||

6.23.5

bhadraṃ kalyāṇaṃ kālayati bhaktān pratyānayati sā bhadrakālī | mahatī cāsau kālī ca kālayitrī saṃhartrī kālarūpā mahākālī | caṇḍi caṇḍasya kālāntakasya bhārye | caṇḍe pragalbhe | tāriṇi saṅkaṭottaraṇakartri | varavarṇinī sarvasaubhāgyalakṣaṇopetā strī tadrūpe ||

6.23.6

kātyāyani katagotrodbhave | mahābhāgo āratipūjye | karāli krūre | vijaye viśiṣṭo jayo yayā sā jayaprade ityarthaḥ | jaye jayasvarūpe ||

6.23.7

aṭṭam atyutkaṭaṃ śūlaṃ tadeva praharaṇamāyudhaṃ yasyāḥ | kheṭakaṃ carma ||

6.23.8

kauśiki kuśikakulotpanne | aṭṭahāse praśastasmite | kokaṃ cakravat vṛttaṃ vā raktabījavadhe'surādānaśīlaṃ vā mukhaṃ yasyāḥ sā kokamukhā ||

6.23.9

śvete maheśvararūpe | kṛṣṇe vāsudevarūpe | hiraṇyākṣi pītanetre | virūpākṣi vividharūpayuktanetre manuṣyādau | sudhūmrākṣi mārjārādau | etena sārvātmyamuktaṃ bhavati ||

6.23.10

brahmaṇye yajñakarmaviprādiṣu sādhvī brahmaṇyā | jātavedasi atītajñe atītairjñāte vā | jambūkaṭakeṣu jambūdvīparājadhānīṣu caityeṣu devatālayeṣu nityaṃ sannihita ālayaḥ sthānaṃ yasyāḥ sā tathā ||

6.23.11

mahānidrā brahmavidyā phalabhūtā muktiḥ | skandamātariti | sarvadevatārūpatvopalakṣaṇam ||

6.23.12

svāheti | sarvakarmarūpatvam | kaleti | sarvasthūlasūkṣmakālarūpatvam | sāvitrīti | sarvavāṅmayarūpatvaṃ ca ucyate ||

6.23.13

raṇājire yuddhāṅgaṇe ||

6.23.15

jambhanī tandrā | mohinī nidrā | māyā adbhutapradarśanam | hrīrlajjākhyā cetovṛttiḥ | etacca kāmādivṛttīnāmapyupalakṣaṇam | śrīrlakṣmīḥ vidyātapodhanādisamṛddhirūpā | sandhyā sandhau ādāvante ca bhavā sandhyā sṛṣṭipralayakartrītyarthaḥ | prabhāvatī candrasūryaprabhāyuktāhorātrarūpā | sāvitrī savituḥ sūryasya sambandhinī prabhā prakāśanaśaktistadrūpā | jananī mātṛvatpālayitrī ||

6.23.16

tuṣṭiḥ santoṣaḥ | puṣṭirupacayaḥ | dhṛtirdhairyam | dīptirjyotiḥ | yayā kāntyā candrādityau vardhete atyantaṃ kantimantau bhavataḥ vakṣyati ca - 'yadādityagataṃ tejo jagadbhāsayate'khilam | yaccandramasi yaccāgnau tattejo viddhi māmakam |' iti | 'yena sūryastapati tejaseddhaḥ' iti śrutiśca | paraṃ cinmātraṃ brahmaivetyarthaḥ | bhūtiḥ aiśvaryaṃ bhūtimatāṃ maheśvarādīnām | 'eṣā'sya paramā sampat' iti śruterbrahmarūpaiva | saṅkhye samyak khyānaṃ prakāśanaṃ yatra tasminnātmānātmavivekarūpe samādhau siddhairjīvanmuktaiścāraṇairājānasiddhaiśca vīkṣyase'nubhūyase pratyagātmatvena tadevamākāraviśeṣopahitaṃ brahmābhidhyātaṃ sat sarvā mokṣādarvācīnā rājyavijayādisiddhiḥ prayacchatīti pradarśitam | tadeva vakṣyati bhagavān - 'ye'pyanyadevatā bhaktā yajante śraddhayānvitāḥ | te'pi māmeva kaunteya yajantyavidhipūrvakam | labhante ca tataḥ kāmānmayaiva vihitān hi tān' iti ca | tathā mahatī vimokṣākhyā siddhirapi sarvākārānupahitabrahmajñānādeva bhavatīti pratipādanāya gītāśāstramārīpsamānena tatra viśvāsotpattyarthaṃ sadyaḥ pratyayakaraṃ devīstotraṃ kurviti niyukto'rjuno devīṃ pratyakṣato dṛṣṭvā jātapratyayo gītāsvapi śraddhāṃ badhnīyādityāśayavatā bhagavatā etaduktamiti praghaṭṭakārthaḥ | evameva vede'pi kārīryādīnāṃ sadyovṛṣṭyādiphalānāṃ karmaṇāṃ vidhānamadṛṣṭārtheṣu karmasu śraddhotpādanārthameveti nirṇītaṃ pūrvācāryaiḥ ||

6.23.17

tataḥ pārthasyeti | antarikṣagatetyaiśvaryapradarśanārthaṃ viśeṣaṇam ||

6.23.18

narastvamityarjunāya pūrvaṃ naranārāyaṇātmakaṃ rūpaṃ smārayati tena ca tatsmṛtyaiva sarvabhayanivṛttirbhavati tadvismaraṇādeva tu parājayabhayamityapi darśitam | evamayaṃ gītāśāstrasya vakṣyamāṇasyopodghāto darśitaḥ ||

6.23.20

kathāmanusandhatte - labdhvetyādinā ||

6.23.21

etatstotrapāṭhaphalamāha - ya idamiti | kalye prabhāte ||

6.23.22

tebhyo na bhayamiti pūrveṇa sambandhaḥ ||

6.23.28

yatreti | dharmaphalaṃ dyutiprabhṛtayaḥ | tarhi matpakṣe'pi dharmo'styeveti manvānaṃ pratyāha yatra dharmastatra kṛṣṇaḥ | tvatpakṣe kṛṣṇābhāvāddharmo'pi nāsti tatphalabhūtā dyutyāda‌yo'pi na santītyarthaḥ | phalitamāha - yataḥ kṛṣṇastato jaya iti ||