The Great Epic of the Bhārata dynasty 7.201
Bhāratabhāvadīpa 7.201
- Language
- Sanskrit
7.201.1
yathā śivamayo viṣṇurevaṃ viṣṇumayaṃ jagaditi smṛtau dārśantikaṃ jagato viṣṇumayatvaṃ pūrvayoḥ parvaṇorviṣṇorviśvarūpaprakāśanena vyākhyātam | atha dṛṣṭāntīkṛtaṃ viṣṇoḥ śivamayatvaṃ vyāciravyāsuḥ śatarudriyamārabhate - tadupoddhātatvenāśvatthāmāstrābhibhavaṃ tāvaddarśayati - tatprabhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvetyādinā ||
7.201.2
tataste tava ||
7.201.3
somakāvayavaiḥ somakānāmavayavarūpairmāṇḍalikaiḥ ||
7.201.7
uddhṛttasya ucchāstravartinaḥ ||
7.201.10
yuvarāje cedipatau ||
7.201.12
antarbhede hṛdayavaiklavye | duḥkhaṃ putravadhādijam ||
7.201.13
aślīlaṃ jugupsitam | āpriyaṃ paruṣam ||
7.201.22
prayatātmāno yogino'pi samādhicyutā babhūvurityarthaḥ ||
7.201.23
āvartitadivākaraṃ viśvaṃ sarvaṃ bhramatīvetyamanyatetyarthaḥ ||
7.201.29
tremuḥ śabdaṃ cakruḥ | yathā vane iti sambandhaḥ ||
7.201.32
yugānte pralaye | saṃvartakaḥ saṃhārakaḥ ||
7.201.40
tamonudau candrasūryau ||
7.201.43
tayorviṣaye ||
7.201.47
pūrvadevānāṃ brahmaviṣṇurudrāṇāṃ madhye etau viṣṇurūpiṇāvṛṣī naranārāyaṇau paramocitau atyantatapaḥsampannau ||
7.201.48
vedānāṃ vyāsaṃ śākhāpraśākhābhedena vibhājakam | sarasvatyā aṅgopavedasmṛtyādirūpāyā āvāsam | vyāsamiti pāṭhe vistāram ||
7.201.49
kuravo dhṛtarāṣṭrādyāsteṣāṃ kulodvaham ||
7.201.50
māyānaṣṭayorapyanaṣṭatvena darśanam | yadṛcchā aśvaśakteraniyamaḥ ||
7.201.51
adharottaraṃ viparītam ||
7.201.58
śiśiraṃ giriṃ himācalam ||
7.201.61
brahmabhūto brahmavadatyantaṃ nirlepaḥ | īśvaraṃ nimitaṃ yonimupādānam | patiṃ pālayitāram ||
7.201.63
īśānānāṃ brahmādīnāmapi vṛṣabhaṃ śreṣṭhaṃ kapardinaṃ jaṭājūṭavantaṃ cekitānaṃ cetayantam | parāṃ prakṛṣṭāṃ yonimadhiṣṭhānaṃ tiṣṭhataḥ sthāvarasya, gacchato jaṅgamasya ||
7.201.64
durvāraṇaṃ durniṣedhaṃ durdṛśaṃ virūpākṣam | tigmamanyuṃ tīvrakopaṃ duṣṭeṣu | pracetasam udāracittaṃ sādhuṣu ||
7.201.65
paraśvadhinaṃ paraśvadhavantam ||
7.201.67
jagatpramimāṇaṃ parimāparyantaṃ kālam | yaṃ bhinnavṛttā durācārāḥ draṣṭuṃ nālam | yato brahmadviṣaghnam | amṛtasya mokṣasya yoniṃ kāraṇam ||
7.201.68
dadarśa vāsudeva ityuttareṇa sambandhaḥ ||
7.201.72
bhūtakṛtaḥ prajāpatayaḥ he vareṇya mokṣakāmairvaraṇīya ||
7.201.73
aindram indradaivatyaṃ karma tubhyaṃ tvadarthameva sarveṣāṃ devānāṃ nāmnā tvameva tarpaṇīya ityarthaḥ ||
7.201.74
ākāśa iti luptavibhaktikam | svādyaṃ rasaḥ brahma vedāḥ yajñāśca sthāsnu sthāvaraṃ cariṣṇu jaṅgamam ||
7.201.75
adbhyaḥ samudrebhyaḥ stokāḥ varṣabindavaḥ saṅkṣaye pralaye ekārṇave sāyujyam aikyam ||
7.201.76
rūpaṃ jyotiriti dvābhyāṃ ślokābhyāṃ sarvasya brahmaprabhavatvaṃ brahmapralayatvaṃ coktamm | iha sarvasmādanyadbrahmaṇo rūpaṃ vivinakti divyeti | divi hārdākāśe bhavau divyau śuddhāśuddhasattvapradhānāyāṃ mūlaprakṛtau māyāvidyākhyāyāṃ citpratibimbāviti yāvat | tau ca tāvāvṛtau divyāvṛtau īśvarajīvau | athāpi mānasau manasyeva śāstṛśāsyabhāvenābhivyaktau dvau suparṇau pakṣivadupādhyasaṅginau tayoradhiṣṭheyāḥ sapta pippalā aśvatthāḥ | vācā śākhāḥ vāṅmātreṇa śākhāvat | khe ākāśe śerate te śākhāḥ | 'śākhāḥ khaśayāḥ' iti yāskaḥ 'vācārambhaṇaṃ vikāraḥ' iti śruteranṛtā ityarthaḥ | mahadahaṅkārapañcatanmātrākhyāḥ prakṛtīmānasau prāguktau | tābhyāṃ sahaikādaśa | tathā daśa indriyāṇi teṣāmekādaśānāṃ goptāraḥ gopteti pāṭhe ekavacanamārṣam | tāni hi saṃsārajāśvatthamūlā vāsanā vardhayanti | ke te daśa ye puraṃ pāñcabhautikaṃ śarīraṃ dhārayanti tebhyaśva ṣaḍviṃśateranyaḥ paramātmā saptaviṃśastvamasītyarthaḥ ||
7.201.77
bhūtamiti | sambhūtā sambhūtāni | viśvā viśvāni | ubhayatra supaśchāndaso'ḍādeśaḥ | bhajasva iṣṭakāmapūraṇena pālaya | mā rīriṣaḥ mā hiṃsīḥ māṃ kena ahitāhitena ahitānāṃ kāmādīnām āhitam ādhānaṃ maccetasi praveśanaṃ tenetyarthaḥ ||
7.201.78
ātmānamiti | ātmano jīvasya ātmānaṃ nirupādhisvarūpaṃ pratyañcamata evānanyabodhaṃ nāsti anyo'haṅkārādirbodhoḥ yasmiṃstamananyabodhamananyabhāvamiti pāṭhe'pi sa evārthaḥ | etādṛśaṃ tvāṃ vidvān śukram upādhyasamparkānniravadyaṃ brahma gacchati prāpnoti upādhiprahāṇena | ahaṃ tu ahaṅkāraviśiṣṭastava śambhoḥ sammānamarcanaṃ kartumicchaṃstvāmastauṣaṃ stutavānasmi | kīdṛśaṃ sadṛśaṃ stutiyogyaṃ tvāṃ vicinvan anveṣayan | svavṛṣamiti pāṭhe svadharmarūpaṃ svadharmaprāpyaṃ he devavarya īśasyāpi tvaṃ durarādhigama ityarthaḥ | māyāṃ ca pravikārṣīḥ prakaryeṇa vikṛtavānasi | tāṃ māmuddiśya mā pravikārṣīrityanuṣaṅgeṇānvayaḥ ||
7.201.79
arhate yogyāya ṛṣiṇā nārāyaṇena saṃstutaḥ ||
7.201.82
viyonijāḥ siṃhavyāghrādayaḥ ||
7.201.83
trasena jaṅgamena ||
7.201.84
gatvā prāpya ||
7.201.89
devavat nārāyaṇavat avākarṣaḥ avamataṃ kṛśaṃ kṛtavānasi ātmānaṃ śarīram ||
7.201.90
śutraṃ dīptimat ||
7.201.92
tayornaranārāyaṇayoḥ | athāpi tava tayośca viśeṣahetuṃ śraṇu ityāha - tābhyāmiti | liṅge sūkṣmaśarīre | arcāyāṃ pratimāyām | ayaṃ bhāvaḥ - 'caturṇāṃ sannidhānena yatphalaṃ tadaśāśvatam | dvayostu sannidhānena śāśvataṃ prāpyate padam' śata dakṣasmṛteḥ | pratimāyāṃ śivārcakasya ātmamanaindriyaviṣayāṇāṃ caturṇāṃ sānnidhyamasti | liṅge tadarcakasya tu ātmamanasordvayoreva sānnidhyamastīti tayorarcakatvasāmye'pi prakārabhedātphalabhedabhāgiteti ||
7.201.93
liṅgārcanādeva sarvaṃ brahmeti jānātītyāha - sarveti | jñātvā śāstrāt pūrvaṃ jñātvā paścādanubhavenāpi jānātītyarthaḥ | ata eva kṛṣṇe ātmayogākhyaṃ jīvabrahmaikyavijñānaṃ śāstrayogākhyaṃ parokṣajñānaṃ ca tatkāraṇībhūtaṃ puṣkalamastītyāha - ātmeti ||
7.201.95
kṛṣṇaḥ bhaktānāṃ sahetukaṃ saṃsāraṃ karṣatīti yogātsa evārādhyaḥ ||
7.201.99
maharṣaye vyāsāya ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit