The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.63: adhyāyaḥ 063

Southern recension 1.63

Language: Sanskrit

adhyāyaḥ 063

1.63.1

pūrorvaṃśamahaṃ dhanyaṃ rājñāmamitatejasām .
pravakṣyāmi pitṝṇāṃ te teṣāṃ nāmāni me śṛmu ..

1.63.2

avyaktaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ .
tasmānmarīciḥ saṃjajñe dakṣaścaiva prajāpatiḥ ..

1.63.3

aṅguṣṭhāddakṣamasṛjaccakṣurbhyāṃ ca marīcinam .
marīceḥ kaśyapaḥ putro dakṣasya duhitā''ditiḥ ..

1.63.4

adityāṃ kaśyapādvivasthān .
vivasvato manurmanorilā ..

1.63.5

ilāyāḥ purūravāḥ . purūravasa āyuḥ .
āyuṣo nahuṣaḥ . nahuṣasya yayātiḥ ..

1.63.6

yayāterdve bhārye babhūvatuḥ .
uśanaso duhitā devayānī vṛṣaparvaṇaśca duhitā śarmiṣṭhā nāma ..

1.63.7

tatrānuvaṃśo bhavati . yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayānī vyajāyata .
druhyaṃ cānuṃ ca pūruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī ..

1.63.8

tatra yadoryādavāḥ . pūroḥ pauravāḥ .
pūrorbhāryā kausalyā babhūva . tasyāmasya jajñe janamejayaḥ ..

1.63.9

sa trīnhayamedhānājahāra .
viśvajitā ceṣṭvā vanaṃ praviveśa ..

1.63.10

janamejayastu sunandāṃ nāmopayeme māgadhīṃ .
tasyāmasya jajñe prācīnvān ..

1.63.11

yaḥ prācīṃ diśaṃ jigāya .
yāvatsūryādayāt tattasya prācīnatvam ..

1.63.12

prācīnvāṃstu khalvāśmakīmupayeme yādavīm .
tasyāmasya jajñe śasyātiḥ ..

1.63.13

śayyātistu triśaṅkorduhitaraṃ varāṅgīṃ nāmopayeme tasyāmasya jajñe'haṃyātiḥ ..

1.63.14

ahaṃyātistu khalu kṛtavīryaduhitaraṃ bhānumatīṃ nāmopayeme .
tasyāmasya jajñe sārvabhaumaḥ ..

1.63.15

sārvabhaumastu khalu jitvā''jahāra kaikayīṃ sundarāṃ nāma tāmupayeme .
tasyāmasya jajñe jayatsenaḥ ..

1.63.16

jayatsenastu khalu vaidarbhīmupayeme suśravāṃ nāma .
tasyāmasya jajñe'parācīnaḥ ..

1.63.17

aparācīnastu khalu vaidarbhīmaparāmupayeme maryādāṃ nāma .
tasyāmasya jajñe'rihaḥ ..

1.63.18

arihaḥ khalvāṅgīmupeyeme .
tasyāmasya jajñe mahābhaumaḥ ..

1.63.19

mahābhaumastu khalu prasenajidduhitaramupayeme suyajñāṃ nāma .
tasyāmasya jajñe ayutānāyī ..

1.63.20

yaḥ puruṣamedhe puruṣāṇāmayutamānayattattasyāyutānāyitvam ..

1.63.21

ayutānāyī tu khalu pṛthuśravaso duhitaramupayeme bhāsāṃ nāma .
tasyāmasya jajñe'krodhanaḥ ..

1.63.22

akrodhanastu khalu kāliṅgīṃ kaṇḍūṃ nāmopayeme .
tasyāmasya jajñe devātithiḥ ..

1.63.23

devātithistu khalu vaidarbhīmupayeme maryādāṃ nāma tasyāmasya jajñe ṛcaḥ ..

1.63.24

ṛcastu khalu vāmadevyāmaṅgarājakanyāyāmṛkṣaṃ putramajījanat ..

1.63.25

ṛkṣastu khalu takṣakaduhitaraṃ jvalantīṃ nāmopayeme .
tasyāmantyanāramutpādayāmāsa ..

1.63.26

antyanārastu khalu sarasvatyāṃ dvādaśavārṣikaṃ satramājahāra .
tamudavasāne sarasvatyabhigamya bhartāraṃ varayāmāsa ..

1.63.27

tasyāṃ putraṃ janayāmāsa trasnuṃ nāma .
atrānuvaṃśo bhavati ..

1.63.28

trasnuṃ sarasvatī putramantyanārādajījanat .
ililaṃ janayāmāsa kālindyāṃtrasnurātmajam ..

1.63.29

ililastu rathantaryāṃ duṣyantādīnpañca putrānajījanat ..

1.63.30

duṣyantastu lākṣīṃ nāma bhāgīrathīmupayeme tasyāmasya jajñe janamejayaḥ ..

1.63.31

saeva duṣyanto viśvāmitraduhitaraṃ śakuntalāṃ nāmopayeme .
tasyāmasya jajñe bharataḥ ..

1.63.32

tatremau ślokau bhavataḥ . mātā bhastrā pituḥ putro yasmājjātaḥ sa eva saḥ .
bharasva putraṃ dauṣyantiṃ satyamāha śakuntalā ..

1.63.33

retodhāḥ putra unnayati naradeva yamakṣayāt .
tvaṃ cāsya dhātā garbhasya satyamāha śakuntalā ..

1.63.34

tato'sya bharatatvam . bharatastu khalu kāśeyīṃ sārvasenīmupayeme sunandāṃ nāma .
tasyāmasya jajñe bhumanyuḥ ..

1.63.35

bhumanyustu khalu dāśārhīmupayeme suvarṇāṃ nāma .
tasyāmasya jajñe suhotraḥ ..

1.63.36

suhotrastu khalvaikṣvākīmupayeme jayantīṃ nāma . tasyāmasya jajñe hastī .
ya idaṃ puraṃ nirmāpayāmāsa ..

1.63.37

tasmāddhāstinapuratvam .
hastī khalu traigartīmupayeme yaśodāṃ nāma tasyāmasya jajñe vikuñjataḥ ..

1.63.38

vikuñjanastu khalu dāśārhīmupayeme sundarāṃ nāma .
tasyāmasya jajñe'jamīḍhaḥ ..

1.63.39

ajamīḍhasya tu caturviṃśatiputraśataṃ babhūva .
kaikayyāṃ nāgāyāṃ gāndhāryāṃ vimalāyāmṛkṣāyāmiti ..

1.63.40

pṛthagvaṃśakartāro nṛpatayaḥ .
tatra ajamīḍhādṛkṣāyāṃ saṃvaraṇo jajñe sa vaṃśakaraḥ ..

1.63.41

savaraṇastu vaivasvatīṃ tapatīṃ nāmopayeme .
tasyāmasya jajñe kuruḥ ..

1.63.42

kurustu khalu dāśārhīmupayeme śubhāṅgīṃ nāma .
tasyāmasya jajñe vidūrathaḥ ..

1.63.43

vidūrathastu khalu māgadhīmupayeme saṃpriyāṃ nāma .
tasyāmasya jajñe'naśvān ..

1.63.44

anaśvāṃstu khalu māgadhīmupayeme'mṛtāṃ nāma .
tasyāmasya jajñe parikṣit ..

1.63.45

parikṣitkhalu bāhukāmupayeme suveṣāṃ nāma .
tasyāmasya jajñe bhīmasenaḥ ..

1.63.46

bhīmasenastu khalu kaikayīmupayeme sukumārīṃ nāma .
tasyāmasya jajñe pariśravāḥ ..

1.63.47

yamāhuḥ pratīpa iti . pratīpastu khalu śaibyāmupayeme sunandīṃ nāma .
tasyāṃ trīnputrānutpādayāmāsa devāpiṃ śantanuṃ bāhlīkaṃ ceti ..

1.63.48

devāpistu khalu bāla evāraṇyaṃ praviveśa .
śantanustu mahīpālo'bhavat ..

1.63.49

tatra śloko bhavati . yaṃ yaṃ karābhyāṃ spṛśati jīrṇaṃ sa sukhamaśnute .
punaryuvā ca bhavati tasmāttaṃ śantanuṃ viduḥ ..

1.63.50

tadasya śantanutvaṃ . śantanustu khalu gaṅgāṃ bhāgīrathīmupayeme tasyāmasya jajñe devavrataḥ .
yamāhurbhīṣma iti ..

1.63.51

bhīṣmastu khalu pituḥ priyacikīrṣayā satyavatīmānayāmāsa mātaraṃ .
yāmāhuḥ kālīti ..

1.63.52

tasyāṃ pūrvaṃ purāśarātkanyāgarbho dvaipāyanaḥ .
tasyāmeva śantanordvau putrau babhūvatuḥ citrāṅgado vicitravīryaśca ..

1.63.53

citrāṅgadastu prāptarājya eva gandharveṇa nihṛtaḥ .
tato vicitravīryo rājā babhūva ..

1.63.54

vicitravīryastu khalukāśirājasya sute ambikāmbālike udavahat .
vicitravīryo'nutpannāpatya eva videhatvaṃ prāptaḥ ..

1.63.55

tataḥ satyavatī cintayāmāsa kathaṃ nu khalu śantanoḥ piṇḍavicchedo na syāditi ..

1.63.56

sātha dvaipāyanaṃ cintayāmāsa so'grataḥ sthitaḥ kiṃ karavāṇīti .
taṃ satyavatyuvāca bhrātā te'napatya eva svargataḥ tasyārthe'patyamutpādayeti ..

1.63.57

sa paramityuvāca sa tatra trīnputrānutpādayāmāsa dhṛtarāṣṭraṃ pāṇḍuṃ viduraṃ ceti ..

1.63.58

dhṛtarāṣṭrātputraśataṃ babhūva gāndhāryāṃ varadānāddvaipāyanasya teṣāṃ ca dhārtarāṣṭrāṇāṃ catvāraḥ pradhānāḥ duryodhano duśśāsano vikarṇaścitrasenaśceti ..

1.63.59

pāṇḍostu kuntī mādrīti strīratne babhūvatuḥ .
sa mṛgayāṃ caranmaithunagatamṛṣiṃ mṛgacāriṇaṃ bāṇena jaghāna ..

1.63.60

sa bāṇaviddha uvāca pāṇḍum .
atra śloko bhavati ..

1.63.61

yo'kṛtārthaṃ hi māṃ grūra bāṇenāghnā mṛgavratam .
tvāmapyetādṛśo bhāvaḥ kṣipramevāgamiṣyati ..

1.63.62

iti mṛgavratacāriṇā ṛṣiṇā śaptaḥ .
sa viṣaṇṇarūpaḥ pāṇḍustaṃ śāpaṃ pariharannopasarpati bhārye ..

1.63.63

kadācitsa āha . svacāpalyādidaṃ prāptavānaham .
purāṇeṣu paṭhyamānaṃ śṛṇomi nānapatyasya lokāḥ santīti ..

1.63.64

sā tvaṃ madarthe putrānutpādayeti kuntīmuvāca ..

1.63.65

sā kuntī putrānutpādayāmāsa dharmādyudhiṣṭhiraṃ mārutādbhīmasenamindrādarjunamiti . sa hṛṣṭarūpaḥ pāṇḍuruvāca .
iyaṃ te sapatnī bhavati mādryanapatyā vrīḍitā sādhvī asyāmapatyamutpādyatāmiti ..

1.63.66

sā kuntī tasyai mādryai tatheti vratamādideśa .
tatastasyāṃ nakulasahadevau yamāvaśvibhyāṃ jajñāte ..

1.63.67

mādrīṃ tu khalu svalaṅkṛtāṃ dṛṣṭvā pāṇḍurbhāvaṃ cakre .
sa tāṃ prāpyaiva videhatvaṃ prāptaḥ ..

1.63.68

tatastena saha citāmanvāruroha mādrī .
kuntīṃ covāca yamayorāryayā'pramattayā bhavitavyamiti ..

1.63.69

tataḥ pañcapāṇḍavānsaha kuntyā hāstinapuraṃ nayanti sma tapasvinaḥ ..

1.63.70

tatra bhīṣmāya dhṛtarāṣṭravidurayoḥ pāṇḍoḥ svargagamanaṃ yāthātathyaṃ nivedayantisma tapasvinaḥ ..

1.63.71

pāṇḍavānsaha kuntyā jatugṛhe dāhayitukāmo dhṛtarāṣṭrātmajo'bhūt ..

1.63.72

tāṃśca viduro mokṣayāmāsa .
tato bhīmo hiḍimbaṃ hatvā putramutpādayāmāsa hiḍimbāyāṃ ghaṭotkacaṃ nāma ..

1.63.73

tataścaikacakrāṃ jagmuḥ kuśalinaḥ .
tataḥ pāñcālaviṣayaṃ gatvā svayaṃvare draupadīṃ labdhvā'rdharājyaṃ prāpyendraprasthanivāsinastasyāṃ putrānutpādayāmāsurdraupadyām ..

1.63.74

prativindhyāṃ yudhiṣṭhiraḥ . sutasomaṃ vṛkodaraḥ .
śrutakīrtimarjunaḥ . śatānīkaṃ nakulaḥ . śrutasenaṃ sahadeva iti ..

1.63.75

śaivyasya kanyāṃ devakīṃ nāmopayeme yudhiṣṭhiraḥ .
tasyāṃ putraṃ janayāmāsa yaudheyaṃ nāma ..

1.63.76

bhīmasenastu vārāṇasyāṃ kāśirājakanyāṃ jalandharāṃ nāmopayeme svayaṃvarasthāṃ .
tasyāmasya jajñe śarvatrātaḥ ..

1.63.77

arjunastu khalu dvāravatīṃ gatvā bhagavato vāsudevasya bhaginīṃ subhadrāṃ nāmodavahadbhāryāṃ .
tasyāmabhimanyuṃ nāma putraṃ janayāmāsa ..

1.63.78

nakulastu khalu caidyāṃ reṇumatīṃ nāmodavahat .
tasyāṃ putraṃ janayāmāsa niramitraṃ nāma ..

1.63.79

sahadevastu khalu mādrīmeva svayaṃvare vijayāṃ nāmodavahadbhāryām .
tasyāṃ putraṃ janayāmāsa suhotraṃ nāma ..

1.63.80

bhīmasenaśca pūrvameva hiḍimbāyāṃ rākṣasyāṃ putramutpādayāmāsa ghaṭotkacaṃ nāma .
arjunastu nāgakanyāyāmulūpyāmirāvantaṃ nāma putraṃ janayāmāsa ..

1.63.81

tato maṇalūrupatikanyāyāṃ citrāṅgadāyāmarjunaḥ putramutpādayāmāsa babhruvāhanaṃ nāma .
ete trayodaśa putrāḥ pāṇḍavānām ..

1.63.82

virāṭasya duhitaramuttarāṃ nāmābhimanyurupeyeme .
tasyāmasya parāsurgarbho'jāyata ..

1.63.83

tamutsaṅge pratijagrāha pṛthā niyogātpuruṣottamasya .
ṣāṇmāsikaṃ garbhamahaṃ jīvayāmi pādasparśāditi vāsudeva uvāca ..

1.63.84

ahaṃ jīvayāmi kumāramanantavīryaṃ jāta evāyamajāyata . abhimanyoḥ satyena ceyaṃ pṛthivī dhārayatviti vāsudevasya pādasparśātsajīvo'jāyata .
nāma tasyākarotsubhadrā ..

1.63.85

parikṣīṇe kule jāta uttarāyāṃ paraṃtapaḥ .
parikṣidabhavattasmātsaubhadrāttu yaśasvinaḥ ..

1.63.86

parīkṣittu khalu bhadravatīṃ nāmopayeme .
tasyāṃ tatra bhavāñjanamejayaḥ ..

1.63.87

janamejayāttu bhavataḥ khalu vapuṣṭamāyāṃ putrau dvau śatānīkaḥ śaṅkukarṇaśca ..

1.63.88

śatānīkastu khalu vaidehīmupayeme .
tasyāmasya jajñe putro'śvamedhadattaḥ ..

1.63.89

ityeṣa pūrorvaṃśastu pāṇḍavānāṃ ca kīrtitaḥ .
pūrorvaṃśamimaṃ śrutvā sarvapāpaiḥ pramucyate .. ..

1.63.89_1

iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi aṃśāvataraṇaparvaṇi triṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ .. 63 ..

1-63-32 bhastrā carmakośaḥ tatra nihitaṃ bījaṃ yathā tadīyaṃ na bhavati evaṃ mātāpi bhastreva . yena hetunā yo jātaḥ sa eva saḥ . kāryasya kāraṇānanyatvāt .. 1-63-33 putraḥ retodhāḥ retodhātāraṃ pitaraṃ unnayati ūrdhvaṃ nayati . yamakṣayāt narakāt ..

1.63.89_3

uparicararājopākhyānam .. 1 .. indradhvajotsavavṛttāntaḥ .. 2 .. girikāyā utpattiḥ . uparicarasya tayā vivāhaśca .. 3 .. mṛgayārthaṃ gatenoparicareṇa svapatnīsmaraṇātskannasya śyenadvarā preṣitasya retaso yamunājale patanam .. 4 .. brahmaśāpānmatsyabhāvaṃ prāptayā'drikayā tadretaḥpānam .. 5 .. tadudare mithunotpattiḥ .. 6 .. tatra putrasya uparicaravasunā grahaṇam . kanyāyā dāśagṛhe sthitiḥ .. 7 .. nāvaṃ vāhayamānāyāṃ satyavatīnāmnyāṃ dāśakanyāyāṃ parāśarāddvaipāyanasyotpattiḥ . tasya vyāsanāmaprāptiśca .. 8 .. pāṭhāntare parāśarasatyavatīvivāhādi .. 9 .. bhīṣmādīnāṃ saṃkṣepato janmavṛttāntakathanam .. 10 ..

Linked texts (1)

Umāsaṃhitā — Sanskrit