Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.64.132

Southern recension 1.64.132

Language
Sanskrit

1.64.132.1

prabhurvariṣṭho varado vaiśaṃpāyanameva ca . saṃhitāstaiḥ pṛthaktvena bhāratasya prakāśitāḥ .. 1-64a-1a [tato ramye vanoddeśe divyāstaraṇasaṃyute . 1-64a-1b vīrāsanamupāsthāya yogī dhyānaparo'bhavat .. 1-64a-2a śvetapaṭṭagṛhe ramye paryaṅke sottaracchade . 1-64a-2b tūṣṇīṃbhūtāṃ tadā kanyāṃ jvalantīṃ yogatejasā .. 1-64a-3a dṛṣṭvā tāṃ tu samādhāya vicārya ca punaḥ punaḥ . 1-64a-3b sa cintayāmāsa muniḥ kiṃ kṛtaṃ sukṛtaṃ bhavet .. 1-64a-4a śiṣṭānāṃ tu samācāraḥ śiṣṭācāra iti smṛtaḥ . 1-64a-4b śrutismṛtivido viprā dharmajñā jñāninaḥ smṛtāḥ .. 1-64a-5a dharmajñairvihito dharmaḥ śrautaḥ smārto dvidhā dvijaiḥ . 1-64a-5b dānāgnihotramijyā ca śrautasyaitaddhi lakṣaṇam .. 1-64a-6a smārto varṇāśramācāro yamaiśca niyamairyutaḥ . 1-64a-6b dharme tu dhāraṇe dhātuḥ sahatve cāpi paṭhyate .. 1-64a-7a tatreṣṭaphalabhāgdharma ācāryairupadiśyate . 1-64a-7b aniṣṭaphalabhākreti tairadharmo'pi bhāṣyate .. 1-64a-8a tasmādiṣṭaphalārthāya dharmameva samāśrayet . 1-64a-8b brāhmo daivastathaivārṣaḥ prājāpatyaśca dhārmikaḥ .. 1-64a-9a vivāhā brāhmaṇānāṃ tu gāndharvo naiva dhārmikaḥ . 1-64a-9b trivarṇetarajātīnāṃ gāndharvāsurarākṣasāḥ .. 1-64a-10a paiśāco naiva kartavyaḥ paiśācaścāṣṭamo'dhamaḥ . 1-64a-10b sāmarṣāṃ vyaṅgikāṃ kanyāṃ mātuśca kulajāṃ tathā .. 1-64a-11a vṛddhāṃ pravrājitāṃ vandhyāṃ patitāṃ ca rajasvalām . 1-64a-11b apasmārakule jātāṃ piṅgalāṃkuṣṭhinīṃ vraṇīm .. 1-64a-12a na cāsnātāṃ striyaṃ gacchediti dharmānuśāsanam . 1-64a-12b pitā pitāmaho bhrātā mātā mātula eva ca ..

1.64.132.2

1-64a-13a upādhyāyartvijaścaiva kanyādāne prabhūttamāḥ . 1-64a-13b etairdattāṃ niṣeveta nādattāmādadīta ca .. 1-64a-14a ityeva ṛṣayaḥ prāhurvivāhe dharmavittamāḥ . 1-64a-14b asyā nāsti pitā bhrātā mātā mātula eva ca .. 1-64a-15a gāndharveṇa vivāhena na spṛśāmi yadṛcchayā . 1-64a-15b kriyāhīnaṃ tu gāndharvaṃ na kartavyamanāpadi .. 1-64a-16a yadasyāṃ jāyate putro vedavyāso bhavedṛṣiḥ . 1-64a-16b kriyāhīnaḥ kathaṃ vipro bhavedṛṣirudāradhīḥ .. 1-64a-17x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-17a evaṃ cintayato bhāvaṃ maharṣerbhāvitātmanaḥ . 1-64a-17b jñātvā caivābhyavartanta pitaro barhiṣastadā .. 1-64a-18a tasminkṣaṇe brahmaputro vasiṣṭho'pi sameyivān . 1-64a-18b pūrvaṃ svāgatamityuktvā vasiṣṭhaḥ pratyabhāṣata .. 1-64a-19x pitṛgaṇā ūcuḥ . 1-64a-19a asmākaṃ mānasīṃ kanyāmasmacchāpena vāsavīm . 1-64a-19b yadicacchaśi putrārthaṃ kanyāṃ gṛhmīṣvamā ciram .. 1-64a-20a pitṝṇāṃ vacanaṃ śrutvā vasiṣṭhaḥ pratyabhāṣata . 1-64a-20b maharṣīṇāṃ vacaḥ satyaṃ purāṇepi mayā śrutam .. 1-64a-21a parāśaro brahmacārī prajārthī mama vaṃśadhṛt . 1-64a-21b evaṃ saṃbhāṣamāṇe tu vasiṣṭhe pitṛbhiḥ saha .. 1-64a-22a ṛṣayo'bhyāgamaṃstatra naimiśāraṇyavāsinaḥ . 1-64a-22b vivāhaṃ draṣṭumicchantaḥ śaktiputrasya dhīmataḥ .. 1-64a-23a arundhatī mahābhāgā adṛśyantyā sahaiva sā . 1-64a-23b viśvakarmakṛtāṃ divyāṃ parṇaśālāṃ praviśya sā .. 1-64a-24a vaivāhikāṃstu saṃbhārānsaṃkalpya ca yathākramam . 1-64a-24b arundhatī satyavatīṃ vadhūṃ saṃgṛhya pāṇinā .. 1-64a-25a bhadrāsane pratiṣṭhāpya indrāṇīṃ samakalpayat .

1.64.132.3

1-64a-25b āpūryamāṇapakṣe tu vaiśākhe somadaivate .. 1-64a-26a śubhagrahe trayodaśyāṃ muhūrte maitra āgate . 1-64a-26b vivāhakāla ityuktvā vasiṣṭho munibhiḥ saha .. 1-64a-27a yamunādvīpamāsādya śiṣyaiśca munipaṅktibhiḥ . 1-64a-27b sthaṇḍilaṃ caturaśraṃ ca gomayenopalipya ca .. 1-64a-28a akṣataiḥ phalapuṣpaiśca svastikairāmrapallavaiḥ . 1-64a-28b jalapūrṇaghaṭaiścaiva sarvataḥ pariśobhitam .. 1-64a-29a tasya madhye pratiṣṭhāpya bṛsyāṃ munivaraṃ tadā . 1-64a-29b siddhārthayavakalkaiśca snātaṃ sarvauṣadhairapi .. 1-64a-30a kṛtvārjunāni vastrāṇi paridhāpya mahāmunim . 1-64a-30b vācayitvā tu puṇyāhamakṣataistu samarcitaḥ .. 1-64a-31a gandhānuliptaḥ sragvī ca sapratodo vadhūgṛhe . 1-64a-31b apadātistato gatvā vadhūjñātibhirarcitaḥ .. 1-64a-32a snātāmahatasaṃvītāṃ gandhaliptāṃ sragujjvalām . 1-64a-32b vadhūṃ maṅgalasaṃyuktāmiṣuhastāṃ samīkṣya ca .. 1-64a-33a uvāca vacanaṃ kāle kālajñaḥ sarvadharmavit . 1-64a-33b pratigraho dātṛvaśaḥ śrutamevaṃ mayā purā .. 1-64a-34a yathā vakṣyanti pitarastatkariṣyāmahe vayam . 1-64a-34x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-34b taddharmiṣṭhaṃ yaśasyaṃ ca vacanaṃ satyavādinaḥ .. 1-64a-35a śrutvā tu pitaraḥ sarve niḥsaṅgā niṣparigrahāḥ . 1-64a-35b vasuṃ paramadharmiṣṭhamānīyedaṃ vaco'bruvan .. 1-64a-36a matsyayonau samutpannā tava putrī viśeṣataḥ . 1-64a-36b parāśarāya munaye dātumarhasi dharmataḥ .. 1-64a-37x vasuruvāca . 1-64a-37a satyaṃ mama sutā sā hi dāśarājena vardhitā . 1-64a-37b ahaṃ prabhuḥ pradāne tu prajāpālaḥ prajārthinām .. 1-64a-38x pitara ūcuḥ .

1.64.132.4

1-64a-38a nirāśiṣo vayaṃ sarve niḥsaṅgā niṣparigrahāḥ . 1-64a-38b kanyādānena saṃbandho dakṣiṇābandha ucyate .. 1-64a-39a karmabhūmistu mānuṣyaṃ bhogabhūmistriviṣṭapam . 1-64a-39b iha puṇyakṛto yānti svargalokaṃ na saṃśayaḥ .. 1-64a-40a iha loke duṣkṛtino narakaṃ yānti nirghṛṇāḥ . 1-64a-40b dakṣiṇābandha ityukte ubhe sukṛtaduṣkṛte .. 1-64a-41a dakṣiṇābandhasaṃyuktā yoginaḥ prapatanti te . 1-64a-41b tasmānno mānasīṃ kanyāṃ yogādbhraṣṭāṃ viśāpate .. 1-64a-42a sutātvaṃ tava saṃprāptāṃ satīṃ bhikṣāṃ dadasva vai . 1-64a-42b ityuktvā pitaraḥ sarve kṣaṇādantarhitāstadā .. 1-64a-43x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-43a yājñavalkyaṃ samāhūya vivāhācāryamityuta . 1-64a-43b vasuṃ cāpi samāhūya vasiṣṭho munibhiḥ saha .. 1-64a-44a vivāhaṃ kārayāmāsa vidhidṛṣṭena karmaṇā . 1-64a-44x vasuruvāca . 1-64a-44b parāśara mahāprājña tava dāsyāmyahaṃ sutām .. 1-64a-45a pratīccha caināṃ bhadraṃ te pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā . 1-64a-45x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-45b vasostu vacanaṃ śrutvā yājñavalkyamate sthitaḥ .. 1-64a-46a kṛtakautukamaṅgalyaḥ pāṇinā pāṇimaspṛśat . 1-64a-46b prabhūtājyena haviṣā hutvā mantrairhutāśanam .. 1-64a-47a triragniṃ tu parikramya samabhyarcya hutāśanam . 1-64a-47b maharṣīnyājñavalkyādīndakṣiṇābhiḥ pratarpyaca .. 1-64a-48a labdhānujño'bhivādyāśu pradakṣiṇamathākarot . 1-64a-48b parāśare kṛtodvāhe devāḥ sarpigaṇāstadā .. 1-64a-49a hṛṣṭā jagmuḥ kṣaṇādeva vedavyāso bhavatviti . 1-64a-49b evaṃ satyavatī hṛṣṭā pūjāṃ labdhvā yatheṣṭataḥ ..

1.64.132.5

1-64a-50a parāśareṇa saṃyuktā sadyo garbhaṃ suṣāva sā . 1-64a-50b jajñe ca yamunādvīpe pārāśaryaḥ sa vīryavān .. 1-64a-51a jātamātraḥ sa vavṛdhe saptavarṣo'bhavattadā . 1-64a-51b snātvābhivādya pitaraṃ tasthau vyāsaḥ samāhitaḥ .. 1-64a-52a svastīti vacanaṃ coktvā dadau kalaśamuttamam . 1-64a-52b gṛhītvā kalaśaṃ prāpte tasthau vyāsaḥ samāhitaḥ .. 1-64a-53a tato dāśabhayātpatnī snātvā kanyā babhūva sā . 1-64a-53b abhivādya muneḥ pādau putraṃ jagrāha pāṇinā .. 1-64a-54a spṛṣṭamātre tu nirbhartsya mātaraṃ vākyamabravīt . 1-64a-54b mama pitrā tu saṃsparśānmātastvamabhavaḥ śuciḥ .. 1-64a-55a adya dāśasutā kanyā na spṛśermāmanindite . 1-64a-55x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-55b vyāsasya vacanaṃ śrutvā bāṣpapūrṇamukhī tadā .. 1-64a-56a manuṣyabhāvātsā yoṣitpapāta munipādayoḥ . 1-64a-56b mahāprasādo bhagavānputraṃ provāca dharmavit .. 1-64a-57a mā tvamevaṃvidhaṃ kārṣīrnaitaddharmyaṃ mataṃ hi naḥ . 1-64a-57b dūṣyau na mātāpitarau tathā pūrvopakāriṇau .. 1-64a-58a dhāraṇādduḥkhasahanāttayormātā garīyasī . 1-64a-58b bījakṣetrasamāyoge sasyaṃ jāyeta laukikam .. 1-64a-59a jāyate ca sutastadvatpuruṣastrīsamāgame . 1-64a-59b mṛgīṇāṃ pakṣiṇāṃ caiva apsarāṇāṃ tathaiva ca .. 1-64a-60a śūdrayonyāṃ ca jāyante munayo vedapāragāḥ . 1-64a-60b ṛṣyaśṛṅgo mṛgīputraḥ kaṇvo barhisutastathā .. 1-64a-61a agastyaśca vasiṣṭhaśca urvaśyāṃ janitāvubhau . 1-64a-61b somaśravāstu sarpyāṃ tu aśvināvaśvisaṃbhavau .. 1-64a-62a skandaḥ skannena śuklena jātaḥ śaravaṇe purā .

1.64.132.6

1-64a-62b evameva ca devānāmṛṣīmāṃ caiva saṃbhavaḥ .. 1-64a-63a lokavedapravṛttirhi na mīmāṃsyā budhaiḥ sadā . 1-64a-63b vedavyāsa iti proktaḥ purāṇe ca svayaṃbhuvā .. 1-64a-64a dharmanetā maharṣīṇāṃ manuṣyāṇāṃ tvameva ca . 1-64a-64b tasmātputra na dūṣyeta vāsavī yogacāriṇī .. 1-64a-65a matprītyarthaṃ mahāprājña sasnehaṃ vaktumarhasi . 1-64a-65b prajāhitārthaṃ saṃbhūto viṣṇorbhāgo mahānṛṣiḥ .. 1-64a-66a tasmātsvamātaraṃ snehātprabavīhi tapodhana . 1-64a-66x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-66b gurorvacanamājñāya vyāsaḥ prīto'bhavattadā .. 1-64a-67a cintayitvā lokavṛttaṃ māturaṅkamathāviśat . 1-64a-67b putrasparśāttu lokeṣu nānyatsukhamatīva hi .. 1-64a-68a vyāsaṃ kamalapatrākṣaṃ pariṣvajyāśrvavartayat . 1-64a-68b stanyāsāraiḥ klidyamānā putramāghrāya mūrdhani .. 1-64a-69x vāsavyuvāca . 1-64a-69a putralābhātparaṃ loke nāstīha prasavārthinām . 1-64a-69b durlabhaṃ ceti manye'haṃ mayā prāptaṃ mahattapaḥ .. 1-64a-70a mahatā tapasā tāta mahāyogabalena ca . 1-64a-70b mayā tvaṃ hi mahāprājña labdho'mṛtamivāmaraiḥ .. 1-64a-71a tasmāttvaṃ māmṛṣeḥ putra tyaktuṃ nārhasi sāṃpratam . 1-64a-71x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-71b evamuktastataḥ snehādvyāso mātaramabravīt .. 1-64a-72a tvayā spṛṣṭaḥ pariṣvakto mūrdhni cāghrāyito muhuḥ . 1-64a-72b etāvanmātrayā prīto bhaviṣyeṣu nṛpātmaje .. 1-64a-73a smṛto'haṃ darśayiṣyāmi kṛtyeṣviti ca so'bravīt . 1-64a-73b sa mātaramanujñāpya tapasyeva mano dadhe .. 1-64a-74a tataḥ kanyāmanujñāya punaḥ kanyā bhavatviti .

1.64.132.7

1-64a-74b parāśaro'pi bhagavānputreṇa sahito yayau .. 1-64a-75a gatvāśramapadaṃ pumyamadṛśyantyā parāśaraḥ . 1-64a-75b jātakarmādisaṃskāraṃ kārayāmāsa dharmataḥ .. 1-64a-76a kṛtopanayano vyāso yājñavalkyena bhārata . 1-64a-76b vedānadhijagau sāṅgānoṅkāreṇa trimātrayā .. 1-64a-77a gurave dakṣiṇāṃ dattvā tapaḥ kartuṃ pracakrame . 1-64a-77b evaṃ dvaipāyano jajñe satyavatyāṃ parāśarāt .. 1-64a-78a dvīpa nyastaḥ sa yadvālastasmāddvaipāyano'bhavat . 1-64a-78b pādāpasāriṇaṃ dharmaṃ vidvānsa tu yuge yuge .. 1-64a-79a āyuḥ śaktiṃ ca martyānāṃ yugādyugamavekṣya ca . 1-64a-79b brahmarṣirbrāhmaṇānāṃ ca tathā'nugrahakāṅkṣayā .. 1-64a-80a vivyāsa vedānyasmācca vedavyāsa iti smṛtaḥ . 1-64a-80b tataḥ sa maharṣirvidvāñśiṣyānāhūya dharmataḥ .. 1-64a-81a sumantuṃ jaiminiṃ pailaṃ śukaṃ caiva svamātmajam . 1-64a-81b prabhurvariṣṭho varado vaiśaṃpāyanameva ca .. 1-64a-82a vedānadhyāpayāmāsa mahābhāratapañcamān . 1-64a-82b saṃhitāstaiḥ pṛthaktvena bhāratasya prakīrtitā .. 1-64a-83a tataḥ satyavatī hṛṣṭā jagāma svaṃ niveśanam . 1-64a-83b tasyāstu yojanādgandhamājighranti narā bhuvi .. 1-64a-84a dāśarājastu tadgandhamājighranpītimāvahat . 1-64a-84x dāśarāja uvāca . 1-64a-84b tvāmāhurmatsyagandheti kathaṃ bāle sugandhatā .. 1-64a-85a apāsya matsyagandhatvaṃ kena dattā sugandhatā 1-64a-85x satyavatyuvāca . 1-64a-85b śakte- putro mahāprājñaḥ parāśara iti śrutaḥ .. 1-64a-86a nāvaṃ vāhayamānāyā mama dṛṣṭvāṃ suśikṣitam . 1-64a-86b upāsya matsyagandhatvaṃ yojanādgandhatāṃ dadau ..

1.64.132.8

1-64a-87a ṛṣeḥ prasādaṃ dṛṣṭvā tu janāḥ prītimupāgaman . 1-64a-87b evaṃ labdho mayā gandho na roṣaṃ kartumarhasi .. 1-64a-88a dāśarājastu tadvākyaṃ praśaśaṃsa nananda ca . 1-64a-88b etatpavitraṃ puṇyaṃ ca vyāsasamavamuttamam . 1-64a-88c itihāsamimaṃ śrutvā prajāvanto bhavanti ca ..

Other recensions (1)