<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [The Mahābhārata and its versions](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata) › [Mahābhārata](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa) › [Southern recension](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern) › 1.64

# The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.64: adhyāyaḥ 064

Southern recension 1.64

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [1.64.132](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.132) — 8 parts

### adhyāyaḥ 064

### [1.64.0](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.0)

vaiśaṃpāyana uvāca .

### [1.64.1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.1)

rājoparicaro nāma dharmanityo mahīpatiḥ .  
babhūva mṛgayāśīlaḥ śaśvatsvādhyāyavāñchuciḥ ..

### [1.64.2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.2)

sa cediviṣayaṃ ramyaṃ vasuḥ pauravanandanaḥ .  
indropadeśājjagrāha ramaṇīyaṃ mahīpatiḥ ..

### [1.64.3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.3)

tamāśrame nyastaśastraṃ nivasantaṃ taponidhim .  
devāḥ śakrapurogā vai rājānamupatasthire ..

### [1.64.4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.4)

indratvamarho rājāyaṃ tapasetyanucintya vai .  
taṃ sāntvena nṛpaṃ sākṣāttapasaḥ saṃnyavartayan ..  
devā ūcuḥ .

### [1.64.5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.5)

na saṃkīryeta dharmo'yaṃ pṛthivyāṃ pṛthivīpate .  
tvayā hi dharmo vidhṛtaḥ kṛtsnaṃ dhārayate jagat ..  
indra uvāca .

### [1.64.6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.6)

\`devānahaṃ pālayitā pālaya tvaṃ hi mānuṣān .' loke dharmaṃ pālaya tvaṃ nityayuktaḥ samāhitaḥ .  
dharmayuktastato lokānpuṇyānprāpsyasi śāśvatān ..

### [1.64.7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.7)

diviṣṭhasya bhuviṣṭhastvaṃ sakhābhūto mama priyaḥ .  
ūdhaḥ pṛthivyā yo deśastamāvasa narādhipa ..

### [1.64.8](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.8)

paśavyaścaiva puṇyaśca prabhūtadhanadhānyavān .  
svārakṣyaścaiva saumyaśca bhogyairbhūmiguṇairyutaḥ ..

### [1.64.9](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.9)

arthavāneṣa deśo hi dhanaratnādibhiryutaḥ .  
vasupūrṇā ca vasudhā vasa cediṣu cedipa ..

### [1.64.10](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.10)

dharmaśīlā janapadāḥ susaṃtoṣāśca sādhavaḥ .  
na ca mithyā pralāpo'tra svaireṣvapi kuto'nyathā ..

### [1.64.11](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.11)

na ca pitrā vibhajyante putrā guruhite ratāḥ .  
yuñjate dhuri no gāśca kṛśānsaṃdhukṣayanti ca ..

### [1.64.12](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.12)

sarve varṇāḥ svadharmasthāḥ sadā cediṣu mānada .  
na te'styaviditaṃ kiṃcittriṣu lokeṣu yadbhavet ..

### [1.64.13](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.13)

daivopabhogyaṃ divyaṃ tvāmākāśe sphāṭikaṃ mahat .  
ākāśagaṃ tvāṃ maddattaṃ vimānamupapatsyate ..

### [1.64.14](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.14)

tvamekaḥ sarvamartyeṣu vimānavaramāsthitaḥ .  
cariṣyasyuparistho hi devo vigrahavāniva ..

### [1.64.15](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.15)

dadāmi te vaijayantīṃ mālāmamlānapaṅkajām .  
dhārayiṣyati saṅgrāme yā tvāṃ śastrairavikṣatam ..

### [1.64.16](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.16)

lakṣaṇaṃ caitadeveha bhavitā te narādhipa .  
indramāleti vikhyātaṃ dhanyamapratimaṃ mahat ..

### [1.64.17](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.17)

yaṣṭiṃ ca vaiṇavīṃ tasmai dadau vṛtraniṣūdanaḥ .  
iṣṭapradānamuddiśya śiṣṭānāṃ pratipālinīm ..

### [1.64.18](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.18)

\`evaṃ saṃsāntvya nṛpatiṃ tapasaḥ saṃnyavartayat .  
prayayau daivataiḥ sārdhaṃ kṛtvā kāryaṃ divaukasām ..

### [1.64.19](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.19)

tatastu rājā cedīnāmindrābharaṇabhūṣitaḥ . indradattaṃ vimānaṃ tadāsthāya prayayau purīm ..'

### [1.64.20](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.20)

tasyāḥ śakrasya pūjārthaṃ bhūmau bhūmipatistadā .  
praveśaṃ kārayāmāsa sarvotsavavaraṃ tadā ..

### [1.64.21](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.21)

\`mārgaśīrṣe mahārāja pūrvapakṣe mahāmakham . tataḥprabhṛti cādyāpi yaṣṭeḥ kṣitipasattamaiḥ ..'

### [1.64.22](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.22)

praveśaḥ kriyate rājanyathā tena pravartitaḥ .  
aparedyustatastasyāḥ kriyate'tyucchrayo nṛpaiḥ ..

### [1.64.23](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.23)

alaṅkṛtāyā piṭakairgandhamālyaiśca bhūṣaṇaiḥ .  
\`mālyadāmaparikṣiptāṃ dvātriṃśatkiṣkusaṃmitām ..

### [1.64.24](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.24)

uddhṛtya piṭake cāpi dvādaśāratnikocchraye .  
mahārajanavāsāṃsi parikṣipya dhvajottamam ..

### [1.64.25](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.25)

vāsobhirannapānaiśca pūjitairbrāhmaṇarṣabhaiḥ .  
puṇyāhaṃ vācayitvātha dhvaja ucchriyate tadā ..

### [1.64.26](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.26)

śaṅkhabherīmṛdaṅgaiśca saṃnādaḥ kriyate tadā' .  
bhagavānpūjyate cātra yaṣṭirūpeṇa vāsavaḥ ..

### [1.64.27](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.27)

svayameva gṛhītena vasoḥ prītyā mahātmanaḥ .  
\`māṇibhadrādayo yakṣāḥ pūjyante daivataiḥ saha ..

### [1.64.28](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.28)

nānāvidhāni dānāni dattvārthibhyaḥ suhṛjjanaiḥ .  
alaṅkṛtvā mālyadāmairvastrairnānāvidhaistathā ..

### [1.64.29](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.29)

dṛtibhiḥ sajalaiḥ sarvaiḥ krīḍitvā nṛpaśāsanāt .  
sabhājayitvā rājānaṃ kṛtvā narmāśrayāḥ kathāḥ ..

### [1.64.30](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.30)

ramante nāgarāḥ sarve tathā jānapadaiḥ saha .  
sūtāśca māgadhāścaiva ramante naṭanartakāḥ ..

### [1.64.31](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.31)

prītyā tu nṛpaśārdūla sarve cakrurmahotsavam .  
sāntaḥpuraḥ sahāmātyaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ ..

### [1.64.32](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.32)

mahārajanavāsāṃsi vasitvā cedirāṭ tadā .  
jātihiṅgulakenāktaḥ sadāro mumude tadā ..

### [1.64.33](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.33)

evaṃ jānapadāḥ sarve cakrurindramahaṃ vasuḥ ..' yathā cedipatiḥ prītaścakārendramahaṃ vasuḥ ..'

### [1.64.34](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.34)

etāṃ pūjāṃ mahendrastu dṛṣṭvā vasukṛtāṃ śubhām .  
\`haribhirvājibhiryuktamantarikṣagataṃ ratham ..

### [1.64.35](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.35)

āsthāya saha śacyā ca vṛto hyapsarasāṃ gaṇaiḥ .' vasunā rājamukhyena samāgamyābravīdvacaḥ ..

### [1.64.36](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.36)

ye pūjayiṣyanti ca mudā yathā cedipatirnṛpaḥ .  
kārayiṣyanti ca mudā yathā cedipatirnṛpaḥ ..

### [1.64.37](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.37)

teṣāṃ śrīrvijayaścaiva sarāṣṭrāṇāṃ bhaviṣyati .  
tathā sphīto janapado muditaśca bhaviṣyati ..

### [1.64.38](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.38)

\`nirītikāni sasyāni bhavanti bahudhā nṛpa .  
rākṣasāśca piśācāśca na lumpante kathaṃcana ..  
vaiśaṃpāyana uvāca .'

### [1.64.39](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.39)

evaṃ mahātmanā tena mahendreṇa narādhipa . vasuḥ prītyā maghavatā mahārājo'bhisatkṛtaḥ .  
evaṃ kṛtvā mahendrastu jagāma svaṃ niveśanam ..

### [1.64.40](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.40)

utsavaṃ kārayiṣyanti sadā śakrasya ye narāḥ . bhūmiratnādibhirdānaistathā pūjyā bhavanti te .  
varadānamahāyajñaistathā śakrotsavena ca ..

### [1.64.41](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.41)

saṃpūjito maghavatā vasuścedīśvaro nṛpaḥ .  
pālayāmāsa dharmeṇa cedisthaḥ pṛthivīmimām ..

### [1.64.42](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.42)

indrapītyā cedipatiścakārendramahaṃ vasuḥ .  
putrāścāsya mahāvīryāḥ pañcāsannamitaujasaḥ ..

### [1.64.43](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.43)

nānārājyeṣu ca sutānsa samrāḍabhyaṣecayat .  
mahāratho māgadhānāṃ viśruto yo bṛhadrathaḥ ..

### [1.64.44](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.44)

pratyagrahaḥ kuśāmbaśca yamāhurmaṇivāhanam .  
matsillaśca yaduścaiva rājanyaścāparājitaḥ ..

### [1.64.45](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.45)

ete tasya sutā rājanrājarṣerbhūritejasaḥ .  
nyaveśayannāmabhiḥ svaiste deśāṃśca purāṇi ca ..

### [1.64.46](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.46)

vāsavāḥ pañca rājānaḥ pṛthagvaṃśāśca śāsvatāḥ .  
vasantamindraprāsāde ākāśe sphāṭike ca tam ..

### [1.64.47](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.47)

upatasthurmahātmānaṃ gandharvāpsaraso nṛpam .  
rājoparicaretyevaṃ nāma tasyātha viśrutam ..

### [1.64.48](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.48)

puropavāhinīṃ tasya nadīṃ śuktamatīṃ giriḥ .  
arautsīccetanāyuktaḥ kāmātkolāhalaḥ kila ..

### [1.64.49](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.49)

giriṃ kolāhalaṃ taṃ tu padā vasuratāḍayat .  
niścakrāma tatastena prahāravivareṇa sā ..

### [1.64.50](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.50)

tasyāṃ nadyāṃ sa janayanmithunaṃ parvataḥ svayam .  
tasmādvimokṣaṇātprītā nadī rājñe nyavedayat ..

### [1.64.51](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.51)

\`mahiṣī bhavitā kanyā pumānsenāpatirbhavet .  
śuktimatyā vacaḥśrutvā dṛṣṭvā tau rājasattamaḥ' ..

### [1.64.52](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.52)

yaḥ pumānabhavattatra taṃ sa rājarṣisattamaḥ .  
vasurvasupradaścakre senāpatimarindamaḥ ..

### [1.64.53](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.53)

cakāra patnīṃ kanyāṃ tu tathā tāṃ girikāṃ nṛpaḥ .  
vasoḥ patnī tu girikā kāmakālaṃ nyavedayat ..

### [1.64.54](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.54)

ṛtukālamanuprāptā snātā puṃsavane śuciḥ .  
tadahaḥ pitaraścainapūcurjahi mṛgāniti ..

### [1.64.55](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.55)

taṃ rājasattamaṃ prītāstadā matimatāṃ varaḥ .  
sa pitṝṇāṃ niyogena tāmatikramya pārthivaḥ ..

### [1.64.56](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.56)

cakāra mṛgayāṃ kāmī girikāmeva saṃsmaran .  
atīva rūpasaṃpannāṃ sākṣācchriyamivāparām ..

### [1.64.57](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.57)

aśokaiścampakaiścūtairanekairatimuktakaiḥ .  
punnāgaiḥ karṇikāraiśca bakulairdivyapāṭalaiḥ ..

### [1.64.58](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.58)

panasairnārikelaiśca candanaiścārjunaistathā .  
etai ramyairmahāvṛkṣaiḥ puṇyaiḥ svāduphalairyutam ..

### [1.64.59](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.59)

kokilākulasannādaṃ mattabhramaranāditam .  
vasantakāle tatpaśyanvanaṃ caitrarathopamam ..

### [1.64.60](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.60)

manmathābhiparītātmā nāpaśyadgirikāṃ tadā .  
apaśyankāmasaṃtaptaścaramāṇo yadṛcchayā ..

### [1.64.61](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.61)

puṣpasaṃchannaśākhāgraṃ pallavairupaśobhitam .  
aśokastabakaiśchannaṃ ramaṇīyamapaśyata ..

### [1.64.62](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.62)

adhasyāttasya chāyāyāṃ sukhāsīno narādhipaḥ .  
madhugandhaiśca saṃyuktaṃ puṣpagandhamanoharam ..

### [1.64.63](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.63)

vāyunā preryamāṇastu dhūmrāya mudamanvagāt . \`bhāryāṃ cintayamānasya manmathāgniravardhata .'  
tasya retaḥ pracaskanda carato gahane vane ..

### [1.64.64](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.64)

skannamātraṃ ca tadreto vṛkṣapatreṇa bhūmipaḥ .  
pratijagrāha mithyā me na patedreta ityuta ..

### [1.64.65](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.65)

\`aṅgulīyena śuklasya rakṣāṃ ca vidadhe nṛpaḥ . aśokastabakai raktaiḥ pallavaiścāpyabandhayat ..'

### [1.64.66](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.66)

idaṃ mithyā pariskannaṃ reto me na bhavediti .  
ṛtuśca tasyāḥ patnyā me na moghaḥ syāditi prabhuḥ ..

### [1.64.67](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.67)

saṃcintyaivaṃ tadā rājā vicārya ca punaḥpunaḥ .  
amoghatvaṃ ca vijñāya retaso rājasattamaḥ ..

### [1.64.68](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.68)

śukraprasthāpane kālaṃ mahiṣyā prasamīkṣya vai .  
abhimantryātha tacchukramārāttiṣṭhantamāśugam ..

### [1.64.69](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.69)

sūkṣmadharmārthatattvajño gatvā śyenaṃ tato'bravīt .  
matpriyārthamidaṃ saumya śukraṃ mama gṛhaṃ naya ..

### [1.64.70](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.70)

girikāyāḥ prayacchāśu tasyā hyārtavamadya vai .  
vaiśaṃpāyana uvāca .  
gṛhītvā tattadā śyenastūrṇamutpatya vegavān ..

### [1.64.71](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.71)

javaṃ paramamāsthāya pradudrāva vihaṃgamaḥ .  
tamapaśyadathāyāntaṃ śyenaṃ śyenastathā'paraḥ ..

### [1.64.72](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.72)

abhyadravacca taṃ sadyo dṛṣṭvaivāmiṣaśaṅkayā .  
tuṇḍayuddhamathākāśe tāvubhau saṃpracakratuḥ ..

### [1.64.73](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.73)

yuddhyatorapatadretastaccāpi yamunāmbhasi .  
tatrādriketi vikhyātā brahmaśāpādvarāpsarā ..

### [1.64.74](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.74)

mīnabhāvamanuprāptā babhūva yamunācarī .  
śyenapādaparibhraṣṭaṃ tadvīryamatha vāsavam ..

### [1.64.75](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.75)

jagrāha tarasopetya sā'drikā matsyarūpiṇī .  
kadācidapi matsīṃ tāṃ babandhurmatsyajīvinaḥ ..

### [1.64.76](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.76)

māse ca daśame prāpte tadā bharatasattama ..  
ujjahrurudarāttasyāḥ strīṃ pumāṃsaṃ ca mānuṣau ..

### [1.64.77](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.77)

āścaryabhūtaṃ tadgatvā rājñe'tha pratyavedayan .  
kāye matsyā imau rājansaṃbhūtau mānuṣāviti ..

### [1.64.78](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.78)

tayoḥ pumāṃsaṃ jagrāha rājoparicarastadā .  
sa matsyo nāma rājāsīddhārmikaḥ satyasaṅgaraḥ ..

### [1.64.79](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.79)

sā'psarā muktaśāpā ca kṣaṇena samapadyata .  
yā puroktā bhagavatā tiryagyonigatā śubhā ..

### [1.64.80](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.80)

mānuṣau janayitvā tvaṃ śāpamokṣamavāpsyasi .  
tataḥ sājanayitvā tau viśastā matsyaghātibhiḥ ..

### [1.64.81](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.81)

saṃtyajya matsyarūpaṃ sā divyaṃ rūpamavāpya ca .  
siddharṣicāraṇapathaṃ jagāmātha varāpsarāḥ ..

### [1.64.82](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.82)

sā kanyā duhitā tasyā matsyā matsyasagandhinī .  
rājñā dattā ca dāśāya kanyeyaṃ te bhavatviti ..

### [1.64.83](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.83)

rūpasatvasamāyuktā sarvaiḥ samuditā guṇaiḥ .  
sā tu satyavatī nāma matsyaghātyabhisaṃśrayāt ..

### [1.64.84](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.84)

āsītsā matsyagandhaiva kaṃcitkālaṃ śucismitā .  
śuśrūṣārthaṃ piturnāvaṃ vāhayantīṃ jale ca tām ..

### [1.64.85](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.85)

tīrthayātrāṃ parikrāmannapaśyadvai parāśaraḥ .  
atīva rūpasaṃpannāṃ siddhānāmapi kāṅkṣitām ..

### [1.64.86](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.86)

dṛṣṭvaiva sa ca tāṃ dhīmāṃścakame cāruhāsinīm .  
divyāṃ tāṃ vāsavīṃ kanyāṃ rambhorūṃ munipuṅgavaḥ ..

### [1.64.87](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.87)

saṃbhavaṃ cintayitvā tāṃ jñātvā provāca śaktijaḥ .  
kva karṇadhāro nauryena nīyate brūhi bhāmini ..  
matsyagandhovāca .

### [1.64.88](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.88)

anapatyasya dāśasya sutā tatpriyakāmyayā .  
sahasrajanasaṃpannā naurmayā vāhyate dvija ..  
parāśara uvāca .

### [1.64.89](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.89)

śobhanaṃ vāsavi śubhe kiṃ cirāyasi vāhyatām .  
kalaśaṃ bhavitā bhadre sahasrārdhena saṃmitam ..

### [1.64.90](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.90)

ahaṃ śeṣo bhiviṣyāmi nīyatāmacireṇa vai .  
vaiśaṃpāyana uvāca .  
matsyagandhā tathetyuktvā nāvaṃ vāhayatāṃ jale ..

### [1.64.91](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.91)

vīkṣamāṇaṃ muniṃ dṛṣṭvā provācedaṃ vacastadā .  
matsyagandheti māmāhurdāśarājasutāṃ janāḥ ..

### [1.64.92](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.92)

janma śokābhitaptāyāḥ kathaṃ jñāsyasi kathyatām .  
parāśara uvāca .  
divyajñānena dṛṣṭaṃ hi dṛṣṭamātreṇa te vapuḥ ..

### [1.64.93](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.93)

praṇayagrahaṇārthāya vakṣyeva vāsavi tacchṛṇu .  
barhiṣada iti khyātāḥ pitaraḥ somapāstute ..

### [1.64.94](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.94)

teṣāṃ tvaṃ mānasī kanyā acchodā nāma viśrutā .  
acchodaṃ nāma taddivyaṃ saro yasmātsamutthitam ..

### [1.64.95](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.95)

tvayā na dṛṣṭapūrvāstu pitaraste kadācana .  
saṃbhūtā manasā teṣāṃ pitṝnsvānnābhijānatī ..

### [1.64.96](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.96)

sā tvanyaṃ pitaraṃ vavre svānatikramya tānpitṝn .  
nāmnā vasuriti khyātaṃ manuputraṃ divi sthitam ..

### [1.64.97](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.97)

adrikā'psarasā yuktaṃ vimāne divi viṣṭhitam .  
sā tena vyabhicāreṇa manasā kāmacāriṇī ..

### [1.64.98](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.98)

pitaraṃ prārthayitvā'nyaṃ yogādbhaṣṭā papāta sā .  
apaśyatpatamānā sā vimānatrayamantikāt ..

### [1.64.99](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.99)

trasareṇupramāṇāṃstāṃstatrāpaśyatsvakānpitṝn .  
susūkṣmānaparivyaktānaṅgairaṅgeṣvivāhitān ..

### [1.64.100](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.100)

tāteti tānuvācārtā patantī sā hyadhomukhī .  
tairuktā sā tu mābhaiṣīstena sā saṃsthitā divi ..

### [1.64.101](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.101)

tataḥ prasādayāmāsa svānpitṝndīnayā girā .  
tāmūcuḥ pitaraḥ kanyāṃ bhraiṣṭaśvaryāṃ vyatikramāt ..

### [1.64.102](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.102)

bhraṣṭaiśvaryā svadoṣeṇa patasi tvaṃ śucismite .  
yairārabhante karmāṇi śarīrairiha devatāḥ ..

### [1.64.103](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.103)

taireva tatkarmaphalaṃ prāpnuvanti sma devatāḥ .  
manuṣyāstvanyadehena śubhāśubhamiti sthitiḥ ..

### [1.64.104](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.104)

sadyaḥ phalanti karmāṇi devatve pretya mānuṣe .  
tasmāttvaṃ patase putri pretyatvaṃ prāpsyase phalam ..

### [1.64.105](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.105)

pitṛhīnā tu kanyā tvaṃ vasorhi tvaṃ sutā matā .  
matsyayonau samutpannā sutārājño bhaviṣyasi ..

### [1.64.106](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.106)

adrikā matsyarūpā'bhūdgaṅgāyamanusaṅgame .  
parāśarasya dāyādaṃ tvaṃ putraṃ janayiṣyasi ..

### [1.64.107](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.107)

yo vedamekaṃ brahmarṣiścaturdhā vibajiṣyati .  
mahābhiṣaksutasyaiva śantanoḥ kīrtivardhanam ..

### [1.64.108](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.108)

jyeṣṭhaṃ citrāṅgadaṃ vīraṃ citravīraṃ ca viśrutam .  
etānsūtvā suputrāṃstvaṃ punareva gamiṣyasi ..

### [1.64.109](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.109)

vyatikramātpitṝṇāṃ ca prāpsyase janma kutsitam .  
asyaiva rājñastvaṃ kanyā hyadrikāyāṃ bhaviṣyasi ..

### [1.64.110](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.110)

aṣṭāviṃśe bhavitrī tvaṃ dvāpare matsyayonijā .  
evamuktā purā taistvaṃ jātā satyavatī śubhā ..

### [1.64.111](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.111)

adriketyabhivikhyātā brahmaśāpādvarāpsarā .  
mīnabhāvamanuprāptā tvaṃ janitvā gatā divam ..

### [1.64.112](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.112)

tasyāṃ jātāsi sā kanyā rājño vīryeṇa caivahi .  
tasmādvāsavi bhadraṃ te yāce vaṃśakaraṃ sutam ..

### [1.64.113](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.113)

saṃgamaṃ mama kalyāṇi kuruṣvetyabhyabhāṣata ..  
vaiśaṃpāyana uvāca .

### [1.64.114](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.114)

vismayāviṣṭasarvāṅgī jātismaraṇatāṃ gatā .  
sābravītpaśya bhagavanparapāre sthitānṛṣīn ..

### [1.64.115](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.115)

āvayordṛṣṭayorebhiḥ kathaṃ nu syātsamāgamaḥ .  
evaṃ tayokto bhagavānnīhāramasṛjatprabhuḥ ..

### [1.64.116](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.116)

yena deśaḥ sa sarvastu tamobhūta ivābhavat .  
dṛṣṭvā sṛṣṭaṃ tu nīhāraṃ tatastaṃ paramarṣiṇā ..

### [1.64.117](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.117)

vismitā sābhavatkanyā vrīḍitā ca tapasvinī .  
satyavatyuvāca .  
viddhi māṃ bhagavankanyāṃ sadā pitṛvaśānugām ..

### [1.64.118](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.118)

tvatsaṃyogācca duṣyeta kanyābhāvo mamā'nagha .  
kanyātve dūṣite vāpi kathaṃ śakṣye dvijottama ..

### [1.64.119](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.119)

gṛha gantumuṣe cāhaṃ dhīmanna sthātumutsahe .  
etatsaṃcintya bhagavanvidhatsva yadanantaram ..  
vaiśaṃpāyana uvāca .

### [1.64.120](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.120)

evamuktavatīṃ tīṃ tu prītimānuṣisattamaḥ .  
uvāca matpriyaṃ kṛtvā kanyaiva tvaṃ bhaviṣyati ..

### [1.64.121](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.121)

vṛṇīṣva ca varaṃ bhīruṃ yaṃ tvamicchasi bhāmini .  
vṛthā hi na prasādo me bhūtapūrvaḥ śucismite ..

### [1.64.122](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.122)

evamuktā varaṃ vavre gātrasaugandhyamuttamam .  
sacāsyai bhagavānprādānmanaḥ kāṅkṣitaṃ prabhuḥ ..

### [1.64.123](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.123)

tato labdhavarā prītā strībhāvaguṇabhūṣitā .  
jagāma saha saṃsargamṛṣiṇā'dbhutakarmaṇā ..

### [1.64.124](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.124)

tena gandhavatītyevaṃ nāmāsyāḥ prathitaṃ bhuvi .  
tasyāstu yojanādgandhamājighranta narā bhuvi ..

### [1.64.125](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.125)

tasyā yojanagandheti tato nāmāparaṃ smṛtam .  
iti satyavatī hṛṣṭā labdhvā varamanuttamam ..

### [1.64.126](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.126)

parāśareṇa saṃyuktā sadyo garbhaṃ suṣāva sā .  
jajñe ca yamunādvīpe pārāśaryaḥ sa vīryavān ..

### [1.64.127](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.127)

sa mātaramanujñāpya tapasyeva mano dadhe .  
smṛto'haṃ darśayiṣyāmi kṛtyeṣviti ca so'bravīt ..

### [1.64.128](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.128)

evaṃ dvaipāyano jajñe satyavatyāṃ parāśarāt .  
nyastodvīpe yadbālastasmāddvaipāyanaḥsmṛtaḥ ..

### [1.64.129](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.129)

pādāpasāriṇaṃ dharmaṃ sa tu vidvānyuge yuge .  
āyuḥ śaktiṃ ca martyānāṃ yugāvasthāmavekṣyaca ..

### [1.64.130](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.130)

brahmaṇo brāhmaṇānāṃ ca tathānugrahakāṅkṣayā .  
vivyāsa vedānyasmatsa tasmādvyāsa iti smṛtaḥ ..

### [1.64.131](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.131)

vedānadhyāpayāmāsa mahābhāratapañcamān .  
sumantuṃ jaiminiṃ pailaṃ śukaṃ caiva svamātmajam ..

### [1.64.132.1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.132.1)

prabhurvariṣṭho varado vaiśaṃpāyanameva ca . saṃhitāstaiḥ pṛthaktvena bhāratasya prakāśitāḥ .. 1-64a-1a \[tato ramye vanoddeśe divyāstaraṇasaṃyute . 1-64a-1b vīrāsanamupāsthāya yogī dhyānaparo'bhavat .. 1-64a-2a śvetapaṭṭagṛhe ramye paryaṅke sottaracchade . 1-64a-2b tūṣṇīṃbhūtāṃ tadā kanyāṃ jvalantīṃ yogatejasā .. 1-64a-3a dṛṣṭvā tāṃ tu samādhāya vicārya ca punaḥ punaḥ . 1-64a-3b sa cintayāmāsa muniḥ kiṃ kṛtaṃ sukṛtaṃ bhavet .. 1-64a-4a śiṣṭānāṃ tu samācāraḥ śiṣṭācāra iti smṛtaḥ . 1-64a-4b śrutismṛtivido viprā dharmajñā jñāninaḥ smṛtāḥ .. 1-64a-5a dharmajñairvihito dharmaḥ śrautaḥ smārto dvidhā dvijaiḥ . 1-64a-5b dānāgnihotramijyā ca śrautasyaitaddhi lakṣaṇam .. 1-64a-6a smārto varṇāśramācāro yamaiśca niyamairyutaḥ . 1-64a-6b dharme tu dhāraṇe dhātuḥ sahatve cāpi paṭhyate .. 1-64a-7a tatreṣṭaphalabhāgdharma ācāryairupadiśyate . 1-64a-7b aniṣṭaphalabhākreti tairadharmo'pi bhāṣyate .. 1-64a-8a tasmādiṣṭaphalārthāya dharmameva samāśrayet . 1-64a-8b brāhmo daivastathaivārṣaḥ prājāpatyaśca dhārmikaḥ .. 1-64a-9a vivāhā brāhmaṇānāṃ tu gāndharvo naiva dhārmikaḥ . 1-64a-9b trivarṇetarajātīnāṃ gāndharvāsurarākṣasāḥ .. 1-64a-10a paiśāco naiva kartavyaḥ paiśācaścāṣṭamo'dhamaḥ . 1-64a-10b sāmarṣāṃ vyaṅgikāṃ kanyāṃ mātuśca kulajāṃ tathā .. 1-64a-11a vṛddhāṃ pravrājitāṃ vandhyāṃ patitāṃ ca rajasvalām . 1-64a-11b apasmārakule jātāṃ piṅgalāṃkuṣṭhinīṃ vraṇīm .. 1-64a-12a na cāsnātāṃ striyaṃ gacchediti dharmānuśāsanam . 1-64a-12b pitā pitāmaho bhrātā mātā mātula eva ca ..

### [1.64.132.2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.132.2)

1-64a-13a upādhyāyartvijaścaiva kanyādāne prabhūttamāḥ . 1-64a-13b etairdattāṃ niṣeveta nādattāmādadīta ca .. 1-64a-14a ityeva ṛṣayaḥ prāhurvivāhe dharmavittamāḥ . 1-64a-14b asyā nāsti pitā bhrātā mātā mātula eva ca .. 1-64a-15a gāndharveṇa vivāhena na spṛśāmi yadṛcchayā . 1-64a-15b kriyāhīnaṃ tu gāndharvaṃ na kartavyamanāpadi .. 1-64a-16a yadasyāṃ jāyate putro vedavyāso bhavedṛṣiḥ . 1-64a-16b kriyāhīnaḥ kathaṃ vipro bhavedṛṣirudāradhīḥ .. 1-64a-17x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-17a evaṃ cintayato bhāvaṃ maharṣerbhāvitātmanaḥ . 1-64a-17b jñātvā caivābhyavartanta pitaro barhiṣastadā .. 1-64a-18a tasminkṣaṇe brahmaputro vasiṣṭho'pi sameyivān . 1-64a-18b pūrvaṃ svāgatamityuktvā vasiṣṭhaḥ pratyabhāṣata .. 1-64a-19x pitṛgaṇā ūcuḥ . 1-64a-19a asmākaṃ mānasīṃ kanyāmasmacchāpena vāsavīm . 1-64a-19b yadicacchaśi putrārthaṃ kanyāṃ gṛhmīṣvamā ciram .. 1-64a-20a pitṝṇāṃ vacanaṃ śrutvā vasiṣṭhaḥ pratyabhāṣata . 1-64a-20b maharṣīṇāṃ vacaḥ satyaṃ purāṇepi mayā śrutam .. 1-64a-21a parāśaro brahmacārī prajārthī mama vaṃśadhṛt . 1-64a-21b evaṃ saṃbhāṣamāṇe tu vasiṣṭhe pitṛbhiḥ saha .. 1-64a-22a ṛṣayo'bhyāgamaṃstatra naimiśāraṇyavāsinaḥ . 1-64a-22b vivāhaṃ draṣṭumicchantaḥ śaktiputrasya dhīmataḥ .. 1-64a-23a arundhatī mahābhāgā adṛśyantyā sahaiva sā . 1-64a-23b viśvakarmakṛtāṃ divyāṃ parṇaśālāṃ praviśya sā .. 1-64a-24a vaivāhikāṃstu saṃbhārānsaṃkalpya ca yathākramam . 1-64a-24b arundhatī satyavatīṃ vadhūṃ saṃgṛhya pāṇinā .. 1-64a-25a bhadrāsane pratiṣṭhāpya indrāṇīṃ samakalpayat .

### [1.64.132.3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.132.3)

1-64a-25b āpūryamāṇapakṣe tu vaiśākhe somadaivate .. 1-64a-26a śubhagrahe trayodaśyāṃ muhūrte maitra āgate . 1-64a-26b vivāhakāla ityuktvā vasiṣṭho munibhiḥ saha .. 1-64a-27a yamunādvīpamāsādya śiṣyaiśca munipaṅktibhiḥ . 1-64a-27b sthaṇḍilaṃ caturaśraṃ ca gomayenopalipya ca .. 1-64a-28a akṣataiḥ phalapuṣpaiśca svastikairāmrapallavaiḥ . 1-64a-28b jalapūrṇaghaṭaiścaiva sarvataḥ pariśobhitam .. 1-64a-29a tasya madhye pratiṣṭhāpya bṛsyāṃ munivaraṃ tadā . 1-64a-29b siddhārthayavakalkaiśca snātaṃ sarvauṣadhairapi .. 1-64a-30a kṛtvārjunāni vastrāṇi paridhāpya mahāmunim . 1-64a-30b vācayitvā tu puṇyāhamakṣataistu samarcitaḥ .. 1-64a-31a gandhānuliptaḥ sragvī ca sapratodo vadhūgṛhe . 1-64a-31b apadātistato gatvā vadhūjñātibhirarcitaḥ .. 1-64a-32a snātāmahatasaṃvītāṃ gandhaliptāṃ sragujjvalām . 1-64a-32b vadhūṃ maṅgalasaṃyuktāmiṣuhastāṃ samīkṣya ca .. 1-64a-33a uvāca vacanaṃ kāle kālajñaḥ sarvadharmavit . 1-64a-33b pratigraho dātṛvaśaḥ śrutamevaṃ mayā purā .. 1-64a-34a yathā vakṣyanti pitarastatkariṣyāmahe vayam . 1-64a-34x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-34b taddharmiṣṭhaṃ yaśasyaṃ ca vacanaṃ satyavādinaḥ .. 1-64a-35a śrutvā tu pitaraḥ sarve niḥsaṅgā niṣparigrahāḥ . 1-64a-35b vasuṃ paramadharmiṣṭhamānīyedaṃ vaco'bruvan .. 1-64a-36a matsyayonau samutpannā tava putrī viśeṣataḥ . 1-64a-36b parāśarāya munaye dātumarhasi dharmataḥ .. 1-64a-37x vasuruvāca . 1-64a-37a satyaṃ mama sutā sā hi dāśarājena vardhitā . 1-64a-37b ahaṃ prabhuḥ pradāne tu prajāpālaḥ prajārthinām .. 1-64a-38x pitara ūcuḥ .

### [1.64.132.4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.132.4)

1-64a-38a nirāśiṣo vayaṃ sarve niḥsaṅgā niṣparigrahāḥ . 1-64a-38b kanyādānena saṃbandho dakṣiṇābandha ucyate .. 1-64a-39a karmabhūmistu mānuṣyaṃ bhogabhūmistriviṣṭapam . 1-64a-39b iha puṇyakṛto yānti svargalokaṃ na saṃśayaḥ .. 1-64a-40a iha loke duṣkṛtino narakaṃ yānti nirghṛṇāḥ . 1-64a-40b dakṣiṇābandha ityukte ubhe sukṛtaduṣkṛte .. 1-64a-41a dakṣiṇābandhasaṃyuktā yoginaḥ prapatanti te . 1-64a-41b tasmānno mānasīṃ kanyāṃ yogādbhraṣṭāṃ viśāpate .. 1-64a-42a sutātvaṃ tava saṃprāptāṃ satīṃ bhikṣāṃ dadasva vai . 1-64a-42b ityuktvā pitaraḥ sarve kṣaṇādantarhitāstadā .. 1-64a-43x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-43a yājñavalkyaṃ samāhūya vivāhācāryamityuta . 1-64a-43b vasuṃ cāpi samāhūya vasiṣṭho munibhiḥ saha .. 1-64a-44a vivāhaṃ kārayāmāsa vidhidṛṣṭena karmaṇā . 1-64a-44x vasuruvāca . 1-64a-44b parāśara mahāprājña tava dāsyāmyahaṃ sutām .. 1-64a-45a pratīccha caināṃ bhadraṃ te pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā . 1-64a-45x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-45b vasostu vacanaṃ śrutvā yājñavalkyamate sthitaḥ .. 1-64a-46a kṛtakautukamaṅgalyaḥ pāṇinā pāṇimaspṛśat . 1-64a-46b prabhūtājyena haviṣā hutvā mantrairhutāśanam .. 1-64a-47a triragniṃ tu parikramya samabhyarcya hutāśanam . 1-64a-47b maharṣīnyājñavalkyādīndakṣiṇābhiḥ pratarpyaca .. 1-64a-48a labdhānujño'bhivādyāśu pradakṣiṇamathākarot . 1-64a-48b parāśare kṛtodvāhe devāḥ sarpigaṇāstadā .. 1-64a-49a hṛṣṭā jagmuḥ kṣaṇādeva vedavyāso bhavatviti . 1-64a-49b evaṃ satyavatī hṛṣṭā pūjāṃ labdhvā yatheṣṭataḥ ..

### [1.64.132.5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.132.5)

1-64a-50a parāśareṇa saṃyuktā sadyo garbhaṃ suṣāva sā . 1-64a-50b jajñe ca yamunādvīpe pārāśaryaḥ sa vīryavān .. 1-64a-51a jātamātraḥ sa vavṛdhe saptavarṣo'bhavattadā . 1-64a-51b snātvābhivādya pitaraṃ tasthau vyāsaḥ samāhitaḥ .. 1-64a-52a svastīti vacanaṃ coktvā dadau kalaśamuttamam . 1-64a-52b gṛhītvā kalaśaṃ prāpte tasthau vyāsaḥ samāhitaḥ .. 1-64a-53a tato dāśabhayātpatnī snātvā kanyā babhūva sā . 1-64a-53b abhivādya muneḥ pādau putraṃ jagrāha pāṇinā .. 1-64a-54a spṛṣṭamātre tu nirbhartsya mātaraṃ vākyamabravīt . 1-64a-54b mama pitrā tu saṃsparśānmātastvamabhavaḥ śuciḥ .. 1-64a-55a adya dāśasutā kanyā na spṛśermāmanindite . 1-64a-55x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-55b vyāsasya vacanaṃ śrutvā bāṣpapūrṇamukhī tadā .. 1-64a-56a manuṣyabhāvātsā yoṣitpapāta munipādayoḥ . 1-64a-56b mahāprasādo bhagavānputraṃ provāca dharmavit .. 1-64a-57a mā tvamevaṃvidhaṃ kārṣīrnaitaddharmyaṃ mataṃ hi naḥ . 1-64a-57b dūṣyau na mātāpitarau tathā pūrvopakāriṇau .. 1-64a-58a dhāraṇādduḥkhasahanāttayormātā garīyasī . 1-64a-58b bījakṣetrasamāyoge sasyaṃ jāyeta laukikam .. 1-64a-59a jāyate ca sutastadvatpuruṣastrīsamāgame . 1-64a-59b mṛgīṇāṃ pakṣiṇāṃ caiva apsarāṇāṃ tathaiva ca .. 1-64a-60a śūdrayonyāṃ ca jāyante munayo vedapāragāḥ . 1-64a-60b ṛṣyaśṛṅgo mṛgīputraḥ kaṇvo barhisutastathā .. 1-64a-61a agastyaśca vasiṣṭhaśca urvaśyāṃ janitāvubhau . 1-64a-61b somaśravāstu sarpyāṃ tu aśvināvaśvisaṃbhavau .. 1-64a-62a skandaḥ skannena śuklena jātaḥ śaravaṇe purā .

### [1.64.132.6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.132.6)

1-64a-62b evameva ca devānāmṛṣīmāṃ caiva saṃbhavaḥ .. 1-64a-63a lokavedapravṛttirhi na mīmāṃsyā budhaiḥ sadā . 1-64a-63b vedavyāsa iti proktaḥ purāṇe ca svayaṃbhuvā .. 1-64a-64a dharmanetā maharṣīṇāṃ manuṣyāṇāṃ tvameva ca . 1-64a-64b tasmātputra na dūṣyeta vāsavī yogacāriṇī .. 1-64a-65a matprītyarthaṃ mahāprājña sasnehaṃ vaktumarhasi . 1-64a-65b prajāhitārthaṃ saṃbhūto viṣṇorbhāgo mahānṛṣiḥ .. 1-64a-66a tasmātsvamātaraṃ snehātprabavīhi tapodhana . 1-64a-66x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-66b gurorvacanamājñāya vyāsaḥ prīto'bhavattadā .. 1-64a-67a cintayitvā lokavṛttaṃ māturaṅkamathāviśat . 1-64a-67b putrasparśāttu lokeṣu nānyatsukhamatīva hi .. 1-64a-68a vyāsaṃ kamalapatrākṣaṃ pariṣvajyāśrvavartayat . 1-64a-68b stanyāsāraiḥ klidyamānā putramāghrāya mūrdhani .. 1-64a-69x vāsavyuvāca . 1-64a-69a putralābhātparaṃ loke nāstīha prasavārthinām . 1-64a-69b durlabhaṃ ceti manye'haṃ mayā prāptaṃ mahattapaḥ .. 1-64a-70a mahatā tapasā tāta mahāyogabalena ca . 1-64a-70b mayā tvaṃ hi mahāprājña labdho'mṛtamivāmaraiḥ .. 1-64a-71a tasmāttvaṃ māmṛṣeḥ putra tyaktuṃ nārhasi sāṃpratam . 1-64a-71x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-71b evamuktastataḥ snehādvyāso mātaramabravīt .. 1-64a-72a tvayā spṛṣṭaḥ pariṣvakto mūrdhni cāghrāyito muhuḥ . 1-64a-72b etāvanmātrayā prīto bhaviṣyeṣu nṛpātmaje .. 1-64a-73a smṛto'haṃ darśayiṣyāmi kṛtyeṣviti ca so'bravīt . 1-64a-73b sa mātaramanujñāpya tapasyeva mano dadhe .. 1-64a-74a tataḥ kanyāmanujñāya punaḥ kanyā bhavatviti .

### [1.64.132.7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.132.7)

1-64a-74b parāśaro'pi bhagavānputreṇa sahito yayau .. 1-64a-75a gatvāśramapadaṃ pumyamadṛśyantyā parāśaraḥ . 1-64a-75b jātakarmādisaṃskāraṃ kārayāmāsa dharmataḥ .. 1-64a-76a kṛtopanayano vyāso yājñavalkyena bhārata . 1-64a-76b vedānadhijagau sāṅgānoṅkāreṇa trimātrayā .. 1-64a-77a gurave dakṣiṇāṃ dattvā tapaḥ kartuṃ pracakrame . 1-64a-77b evaṃ dvaipāyano jajñe satyavatyāṃ parāśarāt .. 1-64a-78a dvīpa nyastaḥ sa yadvālastasmāddvaipāyano'bhavat . 1-64a-78b pādāpasāriṇaṃ dharmaṃ vidvānsa tu yuge yuge .. 1-64a-79a āyuḥ śaktiṃ ca martyānāṃ yugādyugamavekṣya ca . 1-64a-79b brahmarṣirbrāhmaṇānāṃ ca tathā'nugrahakāṅkṣayā .. 1-64a-80a vivyāsa vedānyasmācca vedavyāsa iti smṛtaḥ . 1-64a-80b tataḥ sa maharṣirvidvāñśiṣyānāhūya dharmataḥ .. 1-64a-81a sumantuṃ jaiminiṃ pailaṃ śukaṃ caiva svamātmajam . 1-64a-81b prabhurvariṣṭho varado vaiśaṃpāyanameva ca .. 1-64a-82a vedānadhyāpayāmāsa mahābhāratapañcamān . 1-64a-82b saṃhitāstaiḥ pṛthaktvena bhāratasya prakīrtitā .. 1-64a-83a tataḥ satyavatī hṛṣṭā jagāma svaṃ niveśanam . 1-64a-83b tasyāstu yojanādgandhamājighranti narā bhuvi .. 1-64a-84a dāśarājastu tadgandhamājighranpītimāvahat . 1-64a-84x dāśarāja uvāca . 1-64a-84b tvāmāhurmatsyagandheti kathaṃ bāle sugandhatā .. 1-64a-85a apāsya matsyagandhatvaṃ kena dattā sugandhatā 1-64a-85x satyavatyuvāca . 1-64a-85b śakte- putro mahāprājñaḥ parāśara iti śrutaḥ .. 1-64a-86a nāvaṃ vāhayamānāyā mama dṛṣṭvāṃ suśikṣitam . 1-64a-86b upāsya matsyagandhatvaṃ yojanādgandhatāṃ dadau ..

### [1.64.132.8](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.132.8)

1-64a-87a ṛṣeḥ prasādaṃ dṛṣṭvā tu janāḥ prītimupāgaman . 1-64a-87b evaṃ labdho mayā gandho na roṣaṃ kartumarhasi .. 1-64a-88a dāśarājastu tadvākyaṃ praśaśaṃsa nananda ca . 1-64a-88b etatpavitraṃ puṇyaṃ ca vyāsasamavamuttamam . 1-64a-88c itihāsamimaṃ śrutvā prajāvanto bhavanti ca ..

### [1.64.133](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.133)

tathā bhīṣmaḥ śāntanavo gaṅgāyāmamitadyutiḥ .  
vasuvīryātsamabhavanmahāvīryo mahāyaśāḥ ..

### [1.64.134](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.134)

vaidārthavicca bhagavānṛṣirvipro mahāyaśāḥ .  
śūle protaḥ purāṇarṣiracoraścoraśaṅkayā ..

### [1.64.135](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.135)

aṇīmāṇḍavya ityevaṃ vikhyātaḥ sa mahāyaśāḥ .  
sa dharmamāhūya purā maharṣiridamuktavān ..

### [1.64.136](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.136)

iṣīkayā mayā bālyādviddhā hyekā śakuntikā .  
tatkilbiṣaṃ smare dharma nānyatpāpamahaṃ smare ..

### [1.64.137](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.137)

tanme sahasramamitaṃ kasmānnehājayattapaḥ .  
garīyānbrāhmaṇavadhaḥ sarvabhūtavadhādyataḥ ..

### [1.64.138](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.138)

tasmāttvaṃ kilbiṣādasmācchūdrayonau janiṣyasi .  
vaiśaṃpāyana uvāca .  
tena śāpena dharmo'pi śūdrayonāvajāyata ..

### [1.64.139](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.139)

vidvānvidurarūpeṇa dhārmikaḥ kilbiṣāttataḥ .  
saṃjayo munikalpastu jajñe sūto gavalgaṇāt ..

### [1.64.140](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.140)

sūryācca kuntikanyāyāṃ jajñe karṇo mahābalaḥ .  
sahajaṃ kavacaṃ bibhratkuṇḍalodyotitānanaḥ ..

### [1.64.141](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.141)

anugrahārthaṃ lokānāṃ viṣṇurlokanamaskṛtaḥ .  
vasudevāttu devakyāṃ prādurbhūto mahāyaśāḥ ..

### [1.64.142](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.142)

anādinidhano devaḥ sa kartā jagataḥ prabhuḥ .  
avyaktamakṣaraṃ brahma pradhānaṃ triguṇātmakam ..

### [1.64.143](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.143)

ātmānamavyayaṃ caiva prakṛtiṃ prabhavaṃ prabhum .  
puruṣaṃ viśvakarmāṇaṃ satvayogaṃ dhruvākṣaram ..

### [1.64.144](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.144)

anantamacalaṃ devaṃ haṃsaṃ nārāyaṇaṃ prabhum .  
dhātāramajamavyaktaṃ yamāhuḥ paramavyayam ..

### [1.64.145](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.145)

kaivalyaṃ nirguṇaṃ viśvamanādimajamavyayam .  
puruṣaḥ sa vibhuḥ kartā sarvabhūtapitāmahaḥ ..

### [1.64.146](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.146)

dharmasaṃsthāpanārthāya prajajñe'ndhakavṛṣṇiṣu .  
astrajñau tu mahāvīryau sarvaśāstraviśāradau ..

### [1.64.147](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.147)

sātyakiḥ kṛtavarmā ca nārāyaṇamanuvratau .  
satyakāddhṛdikāccaiva jajñāte'straviśāradau ..

### [1.64.148](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.148)

bharadvājasya ca skannaṃ droṇyāṃ śukramavardhata .  
saharṣerugratapasastasmāddroṇo vyajāyata ..

### [1.64.149](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.149)

gautamānmithunaṃ jajñe śarastambāccharadvataḥ .  
aśvatthāmnaśca jananī kṛpaścaiva mahābalaḥ ..

### [1.64.150](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.150)

aśvatthāmā tato jajñe droṇādeva mahābalaḥ .  
tathaiva dhṛṣṭadyumno'pi sākṣādagnisamadyutiḥ ..

### [1.64.151](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.151)

vaitāne karmaṇi tate pāvakātsamajāyata .  
vīro droṇavināśāya dhanurādāya vīryavān ..

### [1.64.152](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.152)

tathaiva vedyāṃ kṛṣṇāpi jajñe tejasvinī śubhā .  
vibhrājamānā vapuṣā bibhratī rūpamuttamam ..

### [1.64.153](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.153)

prahrādaśiṣyo nagnajitsubalaścābhavattataḥ .  
tasya prajā dharmahantrī jajñe devaprakopanāt ..

### [1.64.154](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.154)

gāndhārarājaputro'bhūcchakuniḥ saubalastathā .  
duryodhanasya jananī jajñāte'rthaviśāradau ..

### [1.64.155](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.155)

kṛṣṇadvaipāyanājjajñe dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ .  
kṣetre vicitravīryasya pāṇḍuścaiva mahābalaḥ ..

### [1.64.156](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.156)

dharmārthakuśalo dhīmānmedhāvī dhūtakalmaṣaḥ .  
viduraḥ śūdrayonau tu jajñe dvaipāyanādapi ..

### [1.64.157](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.157)

pāṇḍostu jajñire pañca putrā devasamāḥ pṛthak .  
dvayoḥ striyorguṇajyeṣṭhasteṣāmāsīdyudhiṣṭhiraḥ ..

### [1.64.158](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.158)

dharmādyudhiṣṭhiro jajñe mārutācca vṛkodaraḥ .  
indrāddhanaṃjayaḥ śrīmānsarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ ..

### [1.64.159](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.159)

jajñāte rūpasaṃpannāvaśvibhyāṃ ca yamāvapi .  
nakulaḥ sahadevaśca guruśuśrūṣaṇe ratau ..

### [1.64.160](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.160)

tathā putraśataṃ jajñe dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ .  
duryodhanaprabhṛtayo yuyutsuḥ karaṇastathā ..

### [1.64.161](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.161)

tato duḥśāsanaścaiva duḥsahaścāpi bhārata .  
durmarṣaṇo vikarṇaśca citraseno viviṃśatiḥ ..

### [1.64.162](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.162)

jayaḥ satyavrataścaiva purumitraśca bhārata .  
vaiśyāputro yuyutsuśca ekādaśa mahārathāḥ ..

### [1.64.163](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.163)

abhimanyuḥ subhadrāyāmarjunādabhyajāyata .  
svasrīyo vāsudevasya pautraḥ pāṇḍormahātmanaḥ ..

### [1.64.164](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.164)

pāṇḍavebhyo hi pāñcālyāṃ draupadyāṃ pañca jajñire .  
kumārā rūpasaṃpannāḥ sarvaśāstraviśāradāḥ ..

### [1.64.165](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.165)

prativindhyo yudhiṣṭhirātsutasomo vṛkodarāt .  
arjunācchrutakīrtistu śatānīkastu nākuliḥ ..

### [1.64.166](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.166)

tathaiva sahadevācca śrutasenaḥ pratāpavān .  
hiḍimbāyāṃ ca bhīmena vane jajñe ghaṭotkacaḥ ..

### [1.64.167](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.167)

śikhaṇḍī drupadājjajñe kanyā putratvabhāgatā .  
yāṃ yakṣaḥ puruṣaṃ cakre sthūmaḥ priyacikīrṣayā ..

### [1.64.168](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.168)

kurūṇāṃ vigrahe tasminsamāgacchanbahūnyatha .  
rājñāṃ śatasahasrāṇi yotsyamānāni saṃyuge ..

### [1.64.169](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.169)

teṣāmaparimeyānāṃ nāmadheyāni sarvaśaḥ . na śakyāni samākhyātuṃ varṣāṇāmayutairapi .  
ete tu kīrtitā mukhyā yairākhyānamidaṃ tatam .. ..

### [1.64.169\_1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.169_1)

iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi aṃśāvataraṇaparvaṇi catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ .. 64 ..

### [1.64.169\_2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.169_2)

1-64-1 rañjakatvādrājā . mahīpatiḥ pṛthvīpālakaḥ .. 1-64-2 vasuḥ uparicaraḥ .. 1-64-4 sākṣātpratyakṣabhūya .. 1-64-5 na saṃkīryeta nirnāyakatvāt .. 1-64-8 paśavyaḥ paśubhyo hitaḥ .. 1-64-11 gāḥ balīvardān . vṛṣabhānkṛśānna dhuri yuñjate pratyuta saṃdhukṣayanti puṣṭānkurvanti . anye tu gāḥ strīgavīḥ tāsāmapyāndhrādidurdeśeṣu dhuri yojanaṃ dṛṣṭaṃ tadiha nāstītyāhuḥ .. 1-64-12 na ta iti . ātmajñānātsarvajño bhaviṣyasītyarthaḥ .. 1-64-13 upapatsyate upasthāsyate .. 1-64-15 vaijayantīṃ vijayahetuṃ . avikṣatameva dhārayiṣyati pālayiṣyati natu vikṣatam .. 1-64-16 lakṣaṇaṃ cihnam .. 1-64-17 iṣṭapradānaṃ prītidāyamuddiśya yaṣṭiṃ dadau .. 1-64-20 śakrasya pūjārthaṃ tasyā yaṣṭeḥ praveśaṃ sthāpanam .. 1-64-23 piṭakaiḥ mañjūṣārūpairvastramayaiḥ kośaiḥ .. 1-64-46 vāsavāḥ vasuputrāḥ .. 1-64-48 puropavāhinīṃ purasamīpe vahantīṃ .. 1-64-50 nadī rājñe nyavedayanmithunamityanuṣajyate .. 1-64-54 tadahastasmin dine .. 1-64-63 vāyunā kāmoddīpakena . dhūmraṃ malinaṃ ratikarma tadarthaṃ . mudaṃ strīviṣayāṃ prītimanusṛtya tāmena manasā'gāt . tayā saha mānasaṃ suratamakarodityarthaḥ . pracaskanda papāta .. 1-64-64 mithyā prasavaśūnyatvenālīkaprāyam .. 1-64-68 abhimantrya putrotpattiliṅgairmantraiḥ spṛṣṭvā .. 1-64-70 ārtavamṛtukālīnaṃ snānam .. 1-64-73 yudhyatoḥ satoḥ .. 1-64-76 māse daśame prāpte babandhuriti saṃbandhaḥ . ujjahnuḥ uddhṛtavantaḥ .. 1-64-77 kāye dehe . matsyāḥ matsyayoṣāyāḥ .. 1-64-115 nīhāraṃ dhūmikām .. 1-64-119 sthātuṃ jīvituṃ notsahe kanyātvadūṣaṇādityarthaḥ .. 1-64-128 dvīpamevā'yanaṃ nyāsasthānaṃ yasya dvīpāyanaḥ svārthe taddhitaḥ dvīpāyana eva dvaipāyana iti nāma nirvakti nyasta iti .. 1-64-125 pādāpasāriṇaṃ yugeyuge pādaśaḥ 1-64-88 tamaślokapūrvārdhātparaṃ \`iti satyavatī hṛṣṭā' ityādi \`bhāratasya prakāśitāḥ' ityantasārdhaślokasaptakasthāne ime kuṇḍalitāḥ ślokāḥ keṣucitkośeṣūpalabhyante . 1-64-133 vasuvīryāt vasvaṃśāt .. 1-64-136 śakuntikā makṣikā .. 1-64-140 kuntibhojasya kanyāyāṃ kuntyām .. 1-64-167 sthūṇo nāmnā .. catuḥṣaṣṭhitamo'dhyāyaḥ .. 64 ..

### [1.64.169\_3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64.169_3)

vistaraśravaṇecchayā janamejayasya praśnaḥ .. 1 .. paraśurāmeṇa loke niḥkṣatriye kṛte brāhmaṇebhyaḥ kṣatrasya punarutpattiḥ .. 2 .. tatkālasya dharmabhūyiṣṭhatvam .. 3 .. devairnirjitānāṃ dānavānāṃ bhūmāvutpattiḥ .. 4 .. tadbhūribhārārtayā pṛthvyā prārthitasya brahmaṇo devānpratyaṃśāvataraṇājñāpanam .. 5 .. avatārārthaṃ indreṇa nārāyaṇaprārthanā .. 6 ..

## Other recensions (1)

- [Mahābhārata](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa.1.57.1) — Vyāsa, Sanskrit

## Linked texts (1)

- [Critical edition (BORI)](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.harivamsa*crit.13.28x256-1) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*southern.1.64) · Pramāṇa
