The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.65: adhyāyaḥ 065
Southern recension 1.65
- Language
- Sanskrit
adhyāyaḥ 065
1.65.0
janamejaya uvāca .
1.65.1
ya ete kīrtitā brahmanye cānye nānukīrtitāḥ .
samyaktāñśrotumicchāmirājñaścānyānsahasraśaḥ .. 1 ..
1.65.2
yadarthamiha saṃbhūtā devakalpā mahārathāḥ .
bhuvi tanme mahābhāga samyagākhyātumarhasi ..
vaiśampāyana uvāca .
1.65.3
rahasyaṃ khalvidaṃ rājandevānāmiti naḥ śrutam .
tattu te kathayiṣyāmi namaskṛtvā svayaṃbhuve ..
1.65.4
triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivīṃ kṛtvā niḥkṣitrayāṃ purā .
jāmadagnyastapastepe mahendre parvatottame ..
1.65.5
tadā niḥkṣatriye loke bhārgaveṇa kṛte sati .
brāhmaṇānkṣatriyā rājansutārthinyo'bhicakramuḥ ..
1.65.6
tābhiḥ saha samāpeturbrāhmaṇāḥ saṃśitavratāḥ .
ṛtāvṛtau naravyāghra na kāmānnānṛtau tathā ..
1.65.7
tebhyaśca tebhire garbhaṃ kṣatriyāstāḥ sahasraśaḥ .
tataḥ suṣuvire rājankṣatriyānvīryavattarān ..
1.65.8
kumārāṃśca kumārīśca punaḥ kṣatrābhivṛddhaye .
evaṃ tadbrāhmaṇaiḥ kṣatraṃ kṣatriyāsu tapasvibhiḥ ..
1.65.9
jātaṃ vṛddhaṃ ca dharmeṇa sudīrgeṇāyuṣānvitam .
catvāro'pi tato varṇā babhūvurbrāhmaṇottarāḥ ..
1.65.10
abhyagacchannṛtau nārīṃ na kāmānnānṛtau tathā .
tathaivānyāni bhūtāni tiryagyonigatānyapi ..
1.65.11
ṛtau dārāṃśca gacchanti tattathā bharatarṣabha .
tato'vardhanta dharmeṇa sahasraśatajīvinaḥ ..
1.65.12
tāḥ prajāḥ pṛthivīpāla dharmavrataparāyaṇāḥ .
ādhibhirvyādhibhiścaiva vimuktāḥ sarvaśo narāḥ ..
1.65.13
athemāṃ sāgaropāntāṃ gāṃ gajendragatākhilām .
adhyatiṣṭhatpunaḥ kṣatraṃ saśailavanapattanām ..
1.65.14
praśāsati punaḥ kṣatre dharmeṇemāṃ vasundharām .
brāhmaṇādyāstato varṇā lebhire mudamuttamām ..
1.65.15
kāmakrodhodbhavāndoṣānnirasya ca narādhipāḥ .
dharmeṇa daṇḍaṃ daṇḍeṣu praṇayanto'nvapālayan ..
1.65.16
tathā dharmapare kṣatre sahasrākṣaḥ śatakratuḥ .
svādu deśe ca kāle ca vavarṣāpyāyayanprajāḥ ..
1.65.17
na bāla eva mriyate tadā kaścijjanādhipa .
na ca striyaṃ prajānāti kaścidaprāptayauvanām ..
1.65.18
evamāyuṣmatībhistu prajābhirbharatarṣabha .
iyaṃ sāgaraparyantā sasāpūryata medinī ..
1.65.19
ījire ca mahāyajñaiḥ kṣatriyā bahudakṣiṇaiḥ .
sāṅgopaniṣadānvedānviprāścādhīyate tadā ..
1.65.20
na ca vikrīṇate brhama brāhmaṇāśca tadā nṛpa .
na ca śūdrasamabhyāśe vedānuccārayantyuta ..
1.65.21
kārayantaḥ kṛṣiṃ gobhistathā vaiśyāḥ kṣitāviha .
yuñjate dhuri no gāśca kṛśāṅgāṃścāpyajīvayan ..
1.65.22
phenapāṃśca tathā vatsānna duhanti sma mānavāḥ .
na kūṭamānairvaṇijaḥ paṇyaṃ vikrīṇate tadā ..
1.65.23
karmāṇi ca naravyāghra dharmopetāni mānavāḥ .
dharmamevānupaśyantaścakrurdharmaparāyaṇāḥ ..
1.65.24
svakarmaniratāścāsansarve varṇā narādhipa .
evaṃ tadā naravyāghra dharmo na hrasate kvacit ..
1.65.25
kāle gāvaḥ prasūyante nāryaśca bharatarṣabha .
bhavantyṛtuṣu vṛkṣāṇāṃ puṣpāṇi ca phalāni ca ..
1.65.26
evaṃ kṛtayuge samyagvartamāne tadā nṛpa .
āpūryata mahī kṛtsnā prāṇibhirbahubhirbhṛśam ..
1.65.27
evaṃ samudite loke mānuṣe bharatarṣabha .
asurā jajñire kṣetre rājñāṃ tu manujeśvara ..
1.65.28
ādityairhi tadā daityā bahuśo nirjitā yudhi .
aiśvaryāddhaṃśitāḥ svargātsaṃbabhūvuḥ kṣitāviha ..
1.65.29
iha devatvamicchanto mānuṣeṣu tapasvinaḥ .
jajñire bhuvi bhūteṣu teṣu teṣvasurā vibho ..
1.65.30
goṣvaśveṣu ca rājendra kharoṣṭramahiṣeṣu ca .
kravyātsu caiva bhūteṣu gajeṣu ca mṛgeṣu ca ..
1.65.31
jātairiha mahīpāla jāyamānaiśca tairmahī .
na śaśākātmanātmānamiyaṃ dhārayituṃ dharā ..
1.65.32
atha jātā mahīpālāḥ kecidbahumadānvitāḥ .
diteḥ putrā danoścaiva tadā lokādiha cyutāḥ ..
1.65.33
vīryavanto'valiptāste nānārūpadharā mahīm .
imāṃ sāgaraparyantāṃ parīyurarimardanāḥ ..
1.65.34
brāhmaṇānkṣatriyānvaiśyāñśūdrāṃścaivāpyapīḍayan .
anyāni caiva satvāni pīḍayāmāsurojasā ..
1.65.35
trāsayanto'bhinighnantaḥ sarvabhūtagaṇāṃśca te .
viceruḥ sarvaśo rājanmahīṃ śatasahasraśaḥ ..
1.65.36
āśramasthānmaharṣīṃśca dharṣayantastatastataḥ .
abrahmaṇyā vīryamadā mattā madabalena ca ..
1.65.37
evaṃ vīryabalotsiktairbhūriyaṃ tairmahāsuraiḥ .
pīḍyamānā mahī rājanbrahmāṇamupacakrame ..
1.65.38
na hyamī bhūtasatvaughāḥ pannagāḥ sanagāṃ mahīm .
tadā dhārayituṃ śekurākrāntāṃ dānavairbalāt ..
1.65.39
tato mahī mahīpāla bhārārtā bhayapīḍitā .
jagāma śaraṇaṃ devaṃ sarvabhūtapitāmaham ..
1.65.40
sā saṃvṛtaṃ mahābhāgairdevadvijamaharṣibhiḥ .
dadarśa devaṃ brahmāṇaṃ lokakartāramavyayam ..
1.65.41
gandharvairapsarobhiśca bandikarmasu niṣṭhitaiḥ .
vandyamānaṃ mudopatairvavande cainametya sā ..
1.65.42
atha vijñāpayāmāsa bhūmistaṃ śaraṇārthinī .
sannidhau lokapālānāṃ sarveṣāmeva bhārata ..
1.65.43
tatpradhānātmanastasya bhūmeḥ kṛtyaṃ svayaṃbhuvaḥ .
pūrvamevābhavadrājanviditaṃ parameṣṭhinaḥ ..
1.65.44
sraṣṭā hi jagataḥ kasmānna saṃbudhyeta bhārata .
sasurāsuralokānāmaśeṣeṇa manogatam ..
1.65.45
tāmuvāca mahārāja bhūmiṃ bhūmipatiḥ prabhuḥ .
prabhavaḥ sarvabhūtānāmīśaḥ śaṃbhuḥ prajāpatiḥ ..
brahmovāca .
1.65.46
yadarthamabhisaṃprāptā matsakāśaṃ vasundhare .
tadarthaṃ sanniyokṣyāmi sarvāneva divaukasaḥ ..
1.65.47
`uttiṣṭha gaccha vasudhe svasthānamiti sā'gamat .'
vaiśaṃpāyana uvāca .
ityuktvā sa mahīṃ devo brahmā rājanvisṛjya ca .
ādideśa tadā sarvānvibudhānbhūtakṛtsvayam ..
1.65.48
asyā bhūmernirasituṃ bhāraṃ bhāgaiḥ pṛthakpṛthak .
asyāmeva prasūyadhvaṃ tirodhāyeti cābravīt ..
1.65.49
tathaiva ca samānīya gandharvāpsarasāṃ gaṇān .
uvāca bhagavānsarvānidaṃ vacanamarthavat ..
1.65.50
brahmovāca .
svaiḥ svairaṃśaiḥ prasūyadhvaṃ yatheṣṭaṃ māneṣeṣu ca .
vaiśampāyana uvāca .
atha śakrādayaḥ sarve śrutvā suragurorvacaḥ .
tathyamarthyaṃ ca pathyaṃ ca tasya te jagṛhustadā ..
1.65.51
atha te sarvaśoṃśaiḥ svairgantuṃ bhūmiṃ kṛtakṣaṇāḥ .
nārāyaṇamamitraghnaṃ vaikuṇṭhamupacakramuḥ ..
1.65.52
yaḥ sa cakragadāpāṇiḥ pītavāsāḥ śitiprabhaḥ .
padmanābhaḥ surārighnaḥ pṛthucārvañcitekṣaṇaḥ ..
1.65.53
prajāpatipatirdevaḥ suranātho mahābalaḥ .
śrīvatsāṅko hṛṣīkeśaḥ sarvadaivatapūjitaḥ ..
1.65.54
taṃ bhuvaḥ śodhanāyendra uvāca puruṣottamam .
aṃśenāvataretyevaṃ tathetyāha ca taṃ hariḥ .. ..
1.65.54_1
iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi aṃśāvataraṇaparvaṇi pañcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ .. 65 .. .. samāptamaṃśāvataraṇaparva ..
1.65.54_2
1-65-4 triḥsaptakṛtvā ekaviṃśativārān .. 1-65-13 he gajendragata he gajendragamana .. 1-65-20 brahma vedaṃ na vikrīṇate bhṛtakādhyāpanaṃ na kurvata ityarthaḥ .. 1-65-21 vaiśyāḥ svayaṃ dhuri gā balīvardān na yuñjate .. 1-65-22 phenapān atṛṇādānabhilakṣya na duhanti dhenūriti śeṣaḥ . kūṭamānaiḥ kapaṭatulāprasthādibhiḥ .. 1-65-29 devatvaṃ rājatvam .. 1-65-36 mahī upacakrame gantumiti śeṣaḥ .. 1-65-48 tirodhāya svaṃsvaṃ rūpaṃ pracchādya .. 1-65-54 śodhanāya kaṇṭakabhūtakhalonmūlanāya .. pañcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ .. 65 ..
1.65.54_3
(atha saṃbhavaparva .. 7 ..)
1.65.54_4
adityādidakṣakanyāvaṃśakathanam .. 1 ..
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit