Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.65: adhyāyaḥ 065

Southern recension 1.65

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 065

1.65.0

janamejaya uvāca .

1.65.1

ya ete kīrtitā brahmanye cānye nānukīrtitāḥ .
samyaktāñśrotumicchāmirājñaścānyānsahasraśaḥ .. 1 ..

1.65.2

yadarthamiha saṃbhūtā devakalpā mahārathāḥ .
bhuvi tanme mahābhāga samyagākhyātumarhasi ..
vaiśampāyana uvāca .

1.65.3

rahasyaṃ khalvidaṃ rājandevānāmiti naḥ śrutam .
tattu te kathayiṣyāmi namaskṛtvā svayaṃbhuve ..

1.65.4

triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivīṃ kṛtvā niḥkṣitrayāṃ purā .
jāmadagnyastapastepe mahendre parvatottame ..

1.65.5

tadā niḥkṣatriye loke bhārgaveṇa kṛte sati .
brāhmaṇānkṣatriyā rājansutārthinyo'bhicakramuḥ ..

1.65.6

tābhiḥ saha samāpeturbrāhmaṇāḥ saṃśitavratāḥ .
ṛtāvṛtau naravyāghra na kāmānnānṛtau tathā ..

1.65.7

tebhyaśca tebhire garbhaṃ kṣatriyāstāḥ sahasraśaḥ .
tataḥ suṣuvire rājankṣatriyānvīryavattarān ..

1.65.8

kumārāṃśca kumārīśca punaḥ kṣatrābhivṛddhaye .
evaṃ tadbrāhmaṇaiḥ kṣatraṃ kṣatriyāsu tapasvibhiḥ ..

1.65.9

jātaṃ vṛddhaṃ ca dharmeṇa sudīrgeṇāyuṣānvitam .
catvāro'pi tato varṇā babhūvurbrāhmaṇottarāḥ ..

1.65.10

abhyagacchannṛtau nārīṃ na kāmānnānṛtau tathā .
tathaivānyāni bhūtāni tiryagyonigatānyapi ..

1.65.11

ṛtau dārāṃśca gacchanti tattathā bharatarṣabha .
tato'vardhanta dharmeṇa sahasraśatajīvinaḥ ..

1.65.12

tāḥ prajāḥ pṛthivīpāla dharmavrataparāyaṇāḥ .
ādhibhirvyādhibhiścaiva vimuktāḥ sarvaśo narāḥ ..

1.65.13

athemāṃ sāgaropāntāṃ gāṃ gajendragatākhilām .
adhyatiṣṭhatpunaḥ kṣatraṃ saśailavanapattanām ..

1.65.14

praśāsati punaḥ kṣatre dharmeṇemāṃ vasundharām .
brāhmaṇādyāstato varṇā lebhire mudamuttamām ..

1.65.15

kāmakrodhodbhavāndoṣānnirasya ca narādhipāḥ .
dharmeṇa daṇḍaṃ daṇḍeṣu praṇayanto'nvapālayan ..

1.65.16

tathā dharmapare kṣatre sahasrākṣaḥ śatakratuḥ .
svādu deśe ca kāle ca vavarṣāpyāyayanprajāḥ ..

1.65.17

na bāla eva mriyate tadā kaścijjanādhipa .
na ca striyaṃ prajānāti kaścidaprāptayauvanām ..

1.65.18

evamāyuṣmatībhistu prajābhirbharatarṣabha .
iyaṃ sāgaraparyantā sasāpūryata medinī ..

1.65.19

ījire ca mahāyajñaiḥ kṣatriyā bahudakṣiṇaiḥ .
sāṅgopaniṣadānvedānviprāścādhīyate tadā ..

1.65.20

na ca vikrīṇate brhama brāhmaṇāśca tadā nṛpa .
na ca śūdrasamabhyāśe vedānuccārayantyuta ..

1.65.21

kārayantaḥ kṛṣiṃ gobhistathā vaiśyāḥ kṣitāviha .
yuñjate dhuri no gāśca kṛśāṅgāṃścāpyajīvayan ..

1.65.22

phenapāṃśca tathā vatsānna duhanti sma mānavāḥ .
na kūṭamānairvaṇijaḥ paṇyaṃ vikrīṇate tadā ..

1.65.23

karmāṇi ca naravyāghra dharmopetāni mānavāḥ .
dharmamevānupaśyantaścakrurdharmaparāyaṇāḥ ..

1.65.24

svakarmaniratāścāsansarve varṇā narādhipa .
evaṃ tadā naravyāghra dharmo na hrasate kvacit ..

1.65.25

kāle gāvaḥ prasūyante nāryaśca bharatarṣabha .
bhavantyṛtuṣu vṛkṣāṇāṃ puṣpāṇi ca phalāni ca ..

1.65.26

evaṃ kṛtayuge samyagvartamāne tadā nṛpa .
āpūryata mahī kṛtsnā prāṇibhirbahubhirbhṛśam ..

1.65.27

evaṃ samudite loke mānuṣe bharatarṣabha .
asurā jajñire kṣetre rājñāṃ tu manujeśvara ..

1.65.28

ādityairhi tadā daityā bahuśo nirjitā yudhi .
aiśvaryāddhaṃśitāḥ svargātsaṃbabhūvuḥ kṣitāviha ..

1.65.29

iha devatvamicchanto mānuṣeṣu tapasvinaḥ .
jajñire bhuvi bhūteṣu teṣu teṣvasurā vibho ..

1.65.30

goṣvaśveṣu ca rājendra kharoṣṭramahiṣeṣu ca .
kravyātsu caiva bhūteṣu gajeṣu ca mṛgeṣu ca ..

1.65.31

jātairiha mahīpāla jāyamānaiśca tairmahī .
na śaśākātmanātmānamiyaṃ dhārayituṃ dharā ..

1.65.32

atha jātā mahīpālāḥ kecidbahumadānvitāḥ .
diteḥ putrā danoścaiva tadā lokādiha cyutāḥ ..

1.65.33

vīryavanto'valiptāste nānārūpadharā mahīm .
imāṃ sāgaraparyantāṃ parīyurarimardanāḥ ..

1.65.34

brāhmaṇānkṣatriyānvaiśyāñśūdrāṃścaivāpyapīḍayan .
anyāni caiva satvāni pīḍayāmāsurojasā ..

1.65.35

trāsayanto'bhinighnantaḥ sarvabhūtagaṇāṃśca te .
viceruḥ sarvaśo rājanmahīṃ śatasahasraśaḥ ..

1.65.36

āśramasthānmaharṣīṃśca dharṣayantastatastataḥ .
abrahmaṇyā vīryamadā mattā madabalena ca ..

1.65.37

evaṃ vīryabalotsiktairbhūriyaṃ tairmahāsuraiḥ .
pīḍyamānā mahī rājanbrahmāṇamupacakrame ..

1.65.38

na hyamī bhūtasatvaughāḥ pannagāḥ sanagāṃ mahīm .
tadā dhārayituṃ śekurākrāntāṃ dānavairbalāt ..

1.65.39

tato mahī mahīpāla bhārārtā bhayapīḍitā .
jagāma śaraṇaṃ devaṃ sarvabhūtapitāmaham ..

1.65.40

sā saṃvṛtaṃ mahābhāgairdevadvijamaharṣibhiḥ .
dadarśa devaṃ brahmāṇaṃ lokakartāramavyayam ..

1.65.41

gandharvairapsarobhiśca bandikarmasu niṣṭhitaiḥ .
vandyamānaṃ mudopatairvavande cainametya sā ..

1.65.42

atha vijñāpayāmāsa bhūmistaṃ śaraṇārthinī .
sannidhau lokapālānāṃ sarveṣāmeva bhārata ..

1.65.43

tatpradhānātmanastasya bhūmeḥ kṛtyaṃ svayaṃbhuvaḥ .
pūrvamevābhavadrājanviditaṃ parameṣṭhinaḥ ..

1.65.44

sraṣṭā hi jagataḥ kasmānna saṃbudhyeta bhārata .
sasurāsuralokānāmaśeṣeṇa manogatam ..

1.65.45

tāmuvāca mahārāja bhūmiṃ bhūmipatiḥ prabhuḥ .
prabhavaḥ sarvabhūtānāmīśaḥ śaṃbhuḥ prajāpatiḥ ..
brahmovāca .

1.65.46

yadarthamabhisaṃprāptā matsakāśaṃ vasundhare .
tadarthaṃ sanniyokṣyāmi sarvāneva divaukasaḥ ..

1.65.47

`uttiṣṭha gaccha vasudhe svasthānamiti sā'gamat .'
vaiśaṃpāyana uvāca .
ityuktvā sa mahīṃ devo brahmā rājanvisṛjya ca .
ādideśa tadā sarvānvibudhānbhūtakṛtsvayam ..

1.65.48

asyā bhūmernirasituṃ bhāraṃ bhāgaiḥ pṛthakpṛthak .
asyāmeva prasūyadhvaṃ tirodhāyeti cābravīt ..

1.65.49

tathaiva ca samānīya gandharvāpsarasāṃ gaṇān .
uvāca bhagavānsarvānidaṃ vacanamarthavat ..

1.65.50

brahmovāca .
svaiḥ svairaṃśaiḥ prasūyadhvaṃ yatheṣṭaṃ māneṣeṣu ca .
vaiśampāyana uvāca .
atha śakrādayaḥ sarve śrutvā suragurorvacaḥ .
tathyamarthyaṃ ca pathyaṃ ca tasya te jagṛhustadā ..

1.65.51

atha te sarvaśoṃśaiḥ svairgantuṃ bhūmiṃ kṛtakṣaṇāḥ .
nārāyaṇamamitraghnaṃ vaikuṇṭhamupacakramuḥ ..

1.65.52

yaḥ sa cakragadāpāṇiḥ pītavāsāḥ śitiprabhaḥ .
padmanābhaḥ surārighnaḥ pṛthucārvañcitekṣaṇaḥ ..

1.65.53

prajāpatipatirdevaḥ suranātho mahābalaḥ .
śrīvatsāṅko hṛṣīkeśaḥ sarvadaivatapūjitaḥ ..

1.65.54

taṃ bhuvaḥ śodhanāyendra uvāca puruṣottamam .
aṃśenāvataretyevaṃ tathetyāha ca taṃ hariḥ .. ..

1.65.54_1

iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi aṃśāvataraṇaparvaṇi pañcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ .. 65 .. .. samāptamaṃśāvataraṇaparva ..

1.65.54_2

1-65-4 triḥsaptakṛtvā ekaviṃśativārān .. 1-65-13 he gajendragata he gajendragamana .. 1-65-20 brahma vedaṃ na vikrīṇate bhṛtakādhyāpanaṃ na kurvata ityarthaḥ .. 1-65-21 vaiśyāḥ svayaṃ dhuri gā balīvardān na yuñjate .. 1-65-22 phenapān atṛṇādānabhilakṣya na duhanti dhenūriti śeṣaḥ . kūṭamānaiḥ kapaṭatulāprasthādibhiḥ .. 1-65-29 devatvaṃ rājatvam .. 1-65-36 mahī upacakrame gantumiti śeṣaḥ .. 1-65-48 tirodhāya svaṃsvaṃ rūpaṃ pracchādya .. 1-65-54 śodhanāya kaṇṭakabhūtakhalonmūlanāya .. pañcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ .. 65 ..

1.65.54_3

(atha saṃbhavaparva .. 7 ..)

1.65.54_4

adityādidakṣakanyāvaṃśakathanam .. 1 ..

Other recensions (1)