Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 12.213: adhyāyaḥ 213

Southern recension 12.213

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 213

12.213.0

gururuvāca .

12.213.1

caturvidhāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca . avyaktaprabhavānyāhuravyaktanidhanāni ca .
avyaktalakṣaṇaṃ vidyādavyaktātmātmakaṃ manaḥ ..

12.213.2

yathā'śvatthakaṇīkāyāmantarbhūto mahādrumaḥ .
niṣpanno dṛśyate vyaktamavyaktātsaṃbhavastathā ..

12.213.3

`ātmānamanusaṃyāti buddhiravyaktajā tathā . tāmanveti mano yadvallohavarmaṇi sannidhau ..'

12.213.4

abhidravatyayaskāntamayoniścetanaṃ yathā .
svabhāvahetujā bhāvā yadvadanyadapīdṛśam ..

12.213.5

tadvadavyaktajā bhāvāḥ kartuḥ kāraṇalakṣaṇāḥ .
acetanāścetayituḥ kāraṇādabhisaṃgatāḥ ..

12.213.6

na bhūrna khaṃ dyaurbhūtāni narṣayo na surāsurāḥ .
nānyadāsīdṛte jīvamāsedurna tu saṃhatim ..

12.213.7

sarvaṃ nityaṃ sarvagataṃ manohetutvalakṣaṇam .
ajñānakarma nirdiṣṭametatkāraṇalakṣaṇam ..

12.213.8

tatkāraṇena saṃyuktaṃ kāryasaṃgrahakārakam .
yenaitadvartate cakramanādinidhanaṃ mahat ..

12.213.9

`yena svabhāvasadbhāvaṃ hetubhūtā sakāraṇā . evaṃ prākṛtavistāro hyāśritya puruṣaṃ param ..'

12.213.10

avyaktanābhaṃ vyaktāraṃ vikāraparimaṇḍalam .
kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ cakraṃ snigdhākṣaṃ vartate dhruvam ..

12.213.11

snigdhatvāttilavatsarvaṃ cakre'sminpīḍyate jagat .
tilapīḍairivākramya bhogairajñānasaṃbhavaiḥ ..

12.213.12

`prāṇenāyaṃ hi śānte tu virodhātpratipālanam .
dehasyeṣūnya āste yaḥ śuddho'cintyaḥ sanātanaḥ ..

12.213.13

bhrāmayanneṣato yāti kālacakrasamanvitaḥ .
bhūtāni mohayannityaṃ cakrasya ca rayaṃ gataḥ ..

12.213.14

snehadravyasamāyoge kṣetrapācaṃ na vastuṣu . tilavatpīḍite cakre hyādhiyantranipīḍite .
bahiścādhiṣṭhite yadvajjñānināṃ karmasaṃbhavam' ..

12.213.15

karma tatkurute tarṣādahaṃkāraparigraham .
kāryakāraṇasaṃyoge sa heturupapāditaḥ ..

12.213.16

`yathā''karṇya ca tacchiṣyastatvajñānamanuttamam .' nātyeti kāraṇaṃ kāryaṃ na kāryaṃ kāraṇaṃ tathā .
kāryāṇyamūni karaṇe kālo bhavati hetumān ..

12.213.17

hetuyuktāḥ prakṛtayo vikārāśca parasparam .
anyonyamabhivartante puruṣādhiṣṭhitāḥ sadā ..

12.213.18

satvarajastāmasairbhāvaiścyuto hetubalānvitaḥ .
kṣetrajñamevānayāti pāṃsurvāterito yathā ..

12.213.19

na ca taiḥ spṛśyate bhāvairna te tena mahātmanā .
sarajasko'rajaskaśca sa vai vāyurbhavedyathā ..

12.213.20

tathaitadantaraṃ vidyātsatvakṣetrajñayorbudhaḥ .
abhyāsātsa tathā yukto na gacchetprakṛtiṃ punaḥ ..

12.213.21

saṃdehametamutpannamacchinadbhagavānṛṣiḥ .
tathā vārtāṃ samīkṣeta kṛtalakṣaṇasaṃvidam ..

12.213.22

bījānyagnyupadagdhāni naro hanti yathā punaḥ .
jñānadagdhaistathā kleśairnātmā saṃpadyate punaḥ .. ..

12.213.22_1

iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi trayodaśādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ .. 213 ..

12.213.22_2

12-213-9 vidyādavyaktātmakameva ca iti tha. pāṭhaḥ .. 12-213-16 kāryavyaktena karaṇe iti jha. pāṭhaḥ .. 12-213-18 rājasaistāmasairbhāvaiḥ iti jha. pāṭhaḥ ..

12.213.22_3

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati śiṣyāya gurūktavārṣṇeyādhyātmānuvādaḥ .. 1 ..

Other recensions (1)

Linked texts (1)