The Great Epic of the Bhārata dynasty 12.213: adhyāyaḥ 213
Southern recension 12.213
- Language
- Sanskrit
adhyāyaḥ 213
12.213.0
gururuvāca .
12.213.1
caturvidhāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca . avyaktaprabhavānyāhuravyaktanidhanāni ca .
avyaktalakṣaṇaṃ vidyādavyaktātmātmakaṃ manaḥ ..
12.213.2
yathā'śvatthakaṇīkāyāmantarbhūto mahādrumaḥ .
niṣpanno dṛśyate vyaktamavyaktātsaṃbhavastathā ..
12.213.3
`ātmānamanusaṃyāti buddhiravyaktajā tathā . tāmanveti mano yadvallohavarmaṇi sannidhau ..'
12.213.4
abhidravatyayaskāntamayoniścetanaṃ yathā .
svabhāvahetujā bhāvā yadvadanyadapīdṛśam ..
12.213.5
tadvadavyaktajā bhāvāḥ kartuḥ kāraṇalakṣaṇāḥ .
acetanāścetayituḥ kāraṇādabhisaṃgatāḥ ..
12.213.6
na bhūrna khaṃ dyaurbhūtāni narṣayo na surāsurāḥ .
nānyadāsīdṛte jīvamāsedurna tu saṃhatim ..
12.213.7
sarvaṃ nityaṃ sarvagataṃ manohetutvalakṣaṇam .
ajñānakarma nirdiṣṭametatkāraṇalakṣaṇam ..
12.213.8
tatkāraṇena saṃyuktaṃ kāryasaṃgrahakārakam .
yenaitadvartate cakramanādinidhanaṃ mahat ..
12.213.9
`yena svabhāvasadbhāvaṃ hetubhūtā sakāraṇā . evaṃ prākṛtavistāro hyāśritya puruṣaṃ param ..'
12.213.10
avyaktanābhaṃ vyaktāraṃ vikāraparimaṇḍalam .
kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ cakraṃ snigdhākṣaṃ vartate dhruvam ..
12.213.11
snigdhatvāttilavatsarvaṃ cakre'sminpīḍyate jagat .
tilapīḍairivākramya bhogairajñānasaṃbhavaiḥ ..
12.213.12
`prāṇenāyaṃ hi śānte tu virodhātpratipālanam .
dehasyeṣūnya āste yaḥ śuddho'cintyaḥ sanātanaḥ ..
12.213.13
bhrāmayanneṣato yāti kālacakrasamanvitaḥ .
bhūtāni mohayannityaṃ cakrasya ca rayaṃ gataḥ ..
12.213.14
snehadravyasamāyoge kṣetrapācaṃ na vastuṣu . tilavatpīḍite cakre hyādhiyantranipīḍite .
bahiścādhiṣṭhite yadvajjñānināṃ karmasaṃbhavam' ..
12.213.15
karma tatkurute tarṣādahaṃkāraparigraham .
kāryakāraṇasaṃyoge sa heturupapāditaḥ ..
12.213.16
`yathā''karṇya ca tacchiṣyastatvajñānamanuttamam .' nātyeti kāraṇaṃ kāryaṃ na kāryaṃ kāraṇaṃ tathā .
kāryāṇyamūni karaṇe kālo bhavati hetumān ..
12.213.17
hetuyuktāḥ prakṛtayo vikārāśca parasparam .
anyonyamabhivartante puruṣādhiṣṭhitāḥ sadā ..
12.213.18
satvarajastāmasairbhāvaiścyuto hetubalānvitaḥ .
kṣetrajñamevānayāti pāṃsurvāterito yathā ..
12.213.19
na ca taiḥ spṛśyate bhāvairna te tena mahātmanā .
sarajasko'rajaskaśca sa vai vāyurbhavedyathā ..
12.213.20
tathaitadantaraṃ vidyātsatvakṣetrajñayorbudhaḥ .
abhyāsātsa tathā yukto na gacchetprakṛtiṃ punaḥ ..
12.213.21
saṃdehametamutpannamacchinadbhagavānṛṣiḥ .
tathā vārtāṃ samīkṣeta kṛtalakṣaṇasaṃvidam ..
12.213.22
bījānyagnyupadagdhāni naro hanti yathā punaḥ .
jñānadagdhaistathā kleśairnātmā saṃpadyate punaḥ .. ..
12.213.22_1
iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi trayodaśādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ .. 213 ..
12.213.22_2
12-213-9 vidyādavyaktātmakameva ca iti tha. pāṭhaḥ .. 12-213-16 kāryavyaktena karaṇe iti jha. pāṭhaḥ .. 12-213-18 rājasaistāmasairbhāvaiḥ iti jha. pāṭhaḥ ..
12.213.22_3
bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati śiṣyāya gurūktavārṣṇeyādhyātmānuvādaḥ .. 1 ..
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (1)
- With Śaṅkara's bhāṣya (Sansknet input) — Sanskrit