Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.26: adhyāyaḥ 026

Southern recension 6.26

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 026

6.26.0

sañjaya uvāca .

6.26.1

taṃ tathā kṛpayāviṣṭamaśrupūrṇākulekṣaṇam .
viṣīdantamidaṃ vākyamuvāca madhusūdanaḥ ..
śrībhagavānuvāca .

6.26.2

kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam .
anāryajuṣṭamasvargyamakīrtikaramarjuna ..

6.26.3

klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate .
kṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha paraṃtapa ..
arjuna uvāca .

6.26.4

kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṅkhye droṇaṃ ca madhusūdana .
iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana ..

6.26.5

gurūnahatvā hi mahānubhāvān śreyo bhoktuṃ bhekṣamapīha loke .
hatvārthakāmāṃstu gurūnihaiva bhuñjīya bhogānrudhirapradigdhān ..

6.26.6

na caitadvīdmaḥ kataranno garīyo yadvā jayama yadi vā no jayeyuḥ .
yāneva hatvā na jijīviṣāma- ste'vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ ..

6.26.7

kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ pṛcchāmi tvāṃ dharmasaṃmūḍhacetāḥ .
yacchreyaḥ syānniścitaṃ brūhi tanme śiṣyaste'haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam ..

6.26.8

na hi prapaśyāmi mamāpanudyā- dyacchokamucchoṣaṇamindriyāṇām .
avāpya bhūmāvasapatnamṛddhaṃ rājyaṃ surāṇāmapi cādhipatyam ..
sañjaya uvāca .

6.26.9

evamukatvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaṃ paraṃtapa .
na yotsya iti govindamuktvā tūṣṇīṃ babhūva ha ..

6.26.10

tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata .
senayorubhayormadhye viṣīdantamidaṃ vacaḥ ..
śrībhagavānuvāca .

6.26.11

aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase .
gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti pāṇḍitāḥ ..

6.26.12

natvevāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ .
na caiva nabhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param ..

6.26.13

dehino'sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā .
tathā dehāntaraprāptirdhīrastatra na muhyati ..

6.26.14

mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ .
āgamāpāyino'nitsyāstāṃstitikṣasva bhārata ..

6.26.15

yaṃ hi vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha .
samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so'mṛtatvāya kalpate ..

6.26.16

nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ .
ubhayorapi dṛṣṭo'ntastvanayostattvadarśibhiḥka ..

6.26.17

avināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam .
vināśamavyayasyāsya na kaścitkartumarhati ..

6.26.18

antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ .
anāśino'prameyasya tasmādyudhyasva bhārata ..

6.26.19

ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam .
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ..

6.26.20

na jāyate mriyate vā kadāci- nnāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ .
ajo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇo na hantaye hanyamāne śarīre ..

6.26.21

vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam .
kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam ..

6.26.22

vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāni naro'parāṇi .
tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇā- nyanyāni saṃyāti navāni dehī ..

6.26.23

nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ .
na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ ..

6.26.24

acchedyo'yamadāhyo'yamakledyo'śoṣya eva ca .
nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuracalo'yaṃ sanātanaḥ ..

6.26.25

avyakto'yamacintyo'yamavikāryo'yamucyate .
tasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi ..

6.26.26

atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam .
tathāpi katvaṃ mahābāho nainaṃ śocitumarhasi ..

6.26.27

jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca .
tasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi ..

6.26.28

avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata .
avyaktanidhanānyena tatra kā paridevanā ..

6.26.29

āścaryavatpaśyati kaścidena- māścaryavadvadati tathaiva cānyaḥ .
āścaryavaccainamanyaḥ śrṛṇoti śrutvā'pyenaṃ veda na caiva kaścit ..

6.26.30

dehī nityamavadhyo'yaṃ dehe sarvasya bhārata .
tasmātsarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi ..

6.26.31

svadharmamapi cāvekṣya na vikampitumarhasi .
dharmyāddhi yuddhācchreyo'nyatkṣatriyasya na vidyate ..

6.26.32

yadṛcchayā copapannaṃ svargadvāramapāvṛtam .
sukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha lante yuddhamīdṛśam ..

6.26.33

atha cettvamimaṃ dharmyaṃ saṃgrāmaṃ na kariṣyasi .
tataḥ svadharmaṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpamavāpsyasi ..

6.26.34

akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te'vyayām .
saṃbhāvitasya cākīrtirmaraṇādatiricyate ..

6.26.35

bhayādraṇāduparataṃ maṃsyante tvāṃ mahārathāḥ .
yeṣāṃ ca tvaṃ bahumato bhūtvā yāsyasi lāghavam ..

6.26.36

avācyavādāṃścaka bahūnvadiṣyanti tavāhitāḥ .
nindantastava sāmarthyaṃ tato duḥkhataraṃ nu kim ..

6.26.37

hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyase mahīm .
tasmāduttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛtaniścayaḥ ..

6.26.38

sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau .
tato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpamavāpsyasi ..

6.26.39

eṣā te'bhihitā sāṅkhye buddhiryoge tvimāṃ śrṛṇu .
buddhyā yukto yayā pārtha karmabandhaṃ prahāsyasi ..

6.26.40

nehābhikramanāśo'sti pratyavāyo na vidyate .
svalpamapyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt ..

6.26.41

vyavasāyātmikā buddhirekeha kurunandana .
bahuśākhā hyanantāśca buddhayo'vyavasāyinām ..

6.26.42

yāmimāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ .
vedavādaratāḥ pārtha nānyadastīti vādinaḥ ..

6.26.43

kāmātmānaḥ svargaparā janmakarmaphalapradām .
kriyāviśeṣabahulāṃ bhogaiśvaryagatiṃ prati ..

6.26.44

bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayā'pahṛtacetasām .
vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate ..

6.26.45

traiguṇyaviṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna .
nirdvandvo nityasatvastho niryogakṣema ātmavān ..

6.26.46

yāvānartha udapāne sarvataḥ saṃplutodake .
tāvānsarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ ..

6.26.47

karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadā ca na .
mā karmaphalaheturbhūrmā te saṅgo'stvakarmaṇi ..

6.26.48

yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanaṃjaya .
siddhyasiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate ..

6.26.49

dūreṇa hyavaraṃ karma buddhiyogāddhanaṃjaya .
buddhau śaraṇamanviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ ..

6.26.50

buddhiyukto jahātīhaka ubhe sukṛtaduṣkṛte .
tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam ..

6.26.51

karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ .
janmabandhavinirmuktāḥ padaṃ gacchantyanāmayam ..

6.26.52

yadā te mohakalilaṃ buddhirvyatitariṣyati .
tadā gantāsi nirvedaṃ śrotavyasya śrutasya ca ..

6.26.53

śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā .
samādhāvacalā buddhistadā yogamavāpsyasi ..
arjuna uvāca .

6.26.54

sthitaprajñasya kā bhāṣā samādhisthasya keśava .
sthitadhīḥ kiṃ prabhāṣeta kimāsīta vrajeta kiṃ ..
śrībhagavānuvāca .

6.26.55

prajahāti yadā kāmānsarvānpārtha manogatān .
ātmanyevātmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate ..

6.26.56

duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ .
vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate ..

6.26.57

yaḥ sarvatrānabhisnehastattatprāpya śubhāśubham .
nābhinandati na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā ..

6.26.58

yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo'ṅgānīva sarvaśaḥ .
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā ..

6.26.59

viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ .
rasavarjaṃ raso'pyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartate ..

6.26.60

yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ .
indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ ..

6.26.61

tāni sarvāṇi saṃyamya yukta āsīta matparaḥ .
vaśe hi yasyendriyāmi tasya prajñā pratiṣṭhitā ..

6.26.62

dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate .
saṅgātsaṃjāyate kāmaḥ kāmātkrodho'bhijāyate ..

6.26.63

krodhādbhavati saṃmohaḥ saṃmohātsmṛtivibhramaḥ .
smṛtibhraṃśādbudināśo buddhināśātpraṇaśyati ..

6.26.64

rāgadveṣaviyuktaistu viṣayānindriyaiścaran .
ātmavaśyairvidheyātmā prasādamadhigacchati ..

6.26.65

prasāde sarvaduḥkhānāṃ hānirasyopajāyate .
prasannacetaso hyāśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate ..

6.26.66

nāsti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā .
na cābhāvayataḥ śāntiraśāntasya kutaḥ sukham ..

6.26.67

indriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano'nuvidhīyate .
tadasya harati prajñāṃ vāyurnāvamivāmbhasi ..

6.26.68

tasmādyasya mahābāho nigṛhītāni sarvaśaḥ .
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā ..

6.26.69

yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgartiṃ saṃyamī .
yasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ ..

6.26.70

āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ samudramāpaḥ praviśanti yadvat .
tadvatkāmā yaṃ praviśanti sarve sa śāntimāpnoti na kāmakāmī ..

6.26.71

vihāya kāmānyaḥ sarvānpumāṃścarati niḥspṛhaḥ .
nirmamo nirahaṃkāraḥ sa śāntimadhigacchati ..

6.26.72

eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati .
sthitvāsyāmantakāle'pi brahma nirvāṇamṛcchati .. ..

6.26.72_1

iti śrīmanmahābhārate bhīṣmaparvaṇi bhagavadgītāparvaṇi ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ ..

6.26.72_2

iti śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde śāṅkhyayogonāma dvitīyo'dhyāyaḥ .. 2 ..

6.26.72_3

saptaviṃśo'dhyāyaḥ .. bhagavadgītādhyāyaḥ .. 3 ..

Other recensions (1)

Linked texts (4)