The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.61
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 1.61
- Language
- Sanskrit
1.61.1
vaiśampāyana uvāca |
gurave prāṅnamaskṛtya manobuddhisamādhibhiḥ |
sampūjya ca dvijānsarvāṃstathānyānviduṣo janān ||
1.61.2
maharṣerviśrutasyeha sarvalokeṣu dhīmataḥ |
pravakṣyāmi mataṃ kṛtsnaṃ vyāsasyāsya mahātmanaḥ ||
1.61.3
śrotuṃ pātraṃ ca rājaṃstvaṃ prāpyemāṃ bhāratīṃ kathām |
gurorvaktraparispando manaḥ protsāhatīva me ||
1.61.4
śṛṇu rājanyathā bhedaḥ kurupāṇḍavayorabhūt |
rājyārthe dyūtasambhūto vanavāsastathaiva ca ||
1.61.5
yathā ca yuddhamabhavatpṛthivīkṣayakārakam |
tatte'haṃ kathayiṣyāmi pṛcchate bharatarṣabha ||
1.61.6
mṛte pitari te vīrā vanādetya svamandiram |
na cirādeva vidvāṃso vede dhanuṣi cābhavan ||
1.61.7
tāṃstathā satvavīryaujaḥ sampannānpaurasammatān |
nāmṛṣyankuravo dṛṣṭā pāṇḍavāñśrīyaśobhṛtaḥ ||
1.61.8
tato duryodhanaḥ krūraḥ karṇaśca sahasaubalaḥ |
teṣāṃ nigrahanirvāsānvividhāṃste samārabhan ||
1.61.9
tato duryodhanaḥ śūraḥ kuliṅgasya mate sthitaḥ |
pāṇḍavānvividhopāyai rājyahetorapīḍayat ||
1.61.10
dadāvatha viṣaṃ pāpo bhīmāya dhṛtarāṣṭrajaḥ |
jarayāmāsa tadvīraḥ sahānnena vṛkodaraḥ ||
1.61.11
pramāṇakoṭyāṃ saṃsuptaṃ punarbaddhvā vṛkodaram |
toyeṣu bhīmaṃ gaṅgāyāḥ prakṣipya puramāvrajat ||
1.61.12
yadā vibuddhaḥ kaunteyastadā sañcchidya bandhanam |
udatiṣṭhanmahābāhurbhīmaseno gatavyathaḥ ||
1.61.13
āśīviṣaiḥ kṛṣṇasarpaiḥ suptaṃ cainamadaṃśayat |
sarveṣvevāṅgadeśeṣu na mamāra sa śatruhā ||
1.61.14
teṣāṃ tu viprakāreṣu teṣu teṣu mahāmatiḥ |
mokṣaṇe pratikāre ca viduro'vahito'bhavat ||
1.61.15
svargastho jīvalokasya yathā śakraḥ sukhāvahaḥ |
pāṇḍavānāṃ tathā nityaṃ viduro'pi sukhāvahaḥ ||
1.61.16
yadā tu vividhopāyaiḥ saṃvṛtairvivṛtairapi |
nāśakadvinihantuṃ tāndaivabhāvyartharakṣitān ||
1.61.17
tataḥ sammantrya sacivairvṛṣaduḥśāsanādibhiḥ |
dhṛtarāṣṭramanujñāpya jātuṣaṃ gṛhamādiśat ||
1.61.18
sutapriyaiṣī tānrājā pāṇḍavānambikāsutaḥ |
tato vivāsayāmāsa rājyabhogabubhukṣayā ||
1.61.19
te prātiṣṭhanta sahitā nagarānnāgasāhvayāt |
prasthāne cābhavanmantrī kṣattā teṣāṃ mahātmanām ||
1.61.20
tena muktā jatugṛhānniśīthe prādravanvanam |
tataḥ samprāpya kaunteyā nagaraṃ vāraṇāvatam ||
1.61.21
nyavasanta mahātmāno mātrā saha parantapāḥ |
dhṛtarāṣṭreṇa cājñaptā uṣitā jātuṣe gṛhe ||
1.61.22
purocanādrakṣamāṇāḥ saṃvatsaramatandritāḥ |
suruṅgāṃ kārayitvā tu vidureṇa pracoditāḥ ||
1.61.23
ādīpya jātuṣaṃ veśma dagdhvā caiva purocanam |
prādravanbhayasaṃvignā mātrā saha pantapāḥ ||
1.61.24
dadṛśurdāruṇaṃ rakṣo hiḍimbaṃ vananirjhare |
hatvā ca taṃ rākṣasendraṃ bhītāḥ samavabodhanāt ||
1.61.25
niśi samprādravanpārthā dhārtarāṣṭrabhayārditāḥ |
prāptā hiḍimbā bhīmena yatra jāto ghaṭotkacaḥ ||
1.61.26
ekacakrāṃ tato hatvā pāṇḍavāḥ saṃśitavratāḥ |
vedādhyayanasampannāste'bhavanbrahmacāriṇaḥ ||
1.61.27
te tatra niyatāḥ kālaṃ kañcidūṣurnararṣabhāḥ |
mātrā sahaikacakrāyāṃ brāhmaṇasya niveśane ||
1.61.28
tatrāsasāda kṣudhitaṃ puruṣādaṃ vṛkodaraḥ |
bhīmaseno mahābāhurbakaṃ nāma mahābalam ||
1.61.29
taṃ cāpi puruṣavyāghro bāhuvīryeṇa pāṇḍavaḥ |
nihatya tarasā vīro nāgarānparyasāntvayat ||
1.61.30
tataste śuśruvuḥ kṛṣṇāṃ pañcāleṣu svayaṃvarām |
śrutvā caivābhyagacchta gatvā caivālabhanta tām ||
1.61.31
te tatra draupadīṃ labdhvā parisaṃvatsaroṣitāḥ |
viditā hāstinapuraṃ pratyājagmurarindamāḥ ||
1.61.32
te uktā dhṛtarāṣṭreṇa rājñā śāntanavena ca |
bhrātṛbhirvigrahastāta kathaṃ vo na bhavediti ||
1.61.33
asmābhiḥ khāṇḍavaprasthe yuṣmadvāso'nucintitaḥ |
tasmājjanapadopetaṃ suvibhaktamahāpatham ||
1.61.34
vāsāya khāṇḍavaprasthaṃ vrajadhvaṃ gatamatsarāḥ |
tayoste vacanājjagmuḥ saha sarvaiḥ suhṛjjanaiḥ ||
1.61.35
nagaraṃ khāṇḍavaprasthaṃ ratnānyādāya sarvaśaḥ |
tatra te nyavasanpārthāḥ saṃvatsaragaṇānnbahūn ||
1.61.36
vaśe śastrapratāpena kurvanto'nyānmahībhṛtaḥ |
evaṃ dharmapradhānāste satyavrataparāyaṇāḥ ||
1.61.37
apramattotthitāḥ kṣāntāḥ pratapanto'hitānbahūn |
ajayadbhīmasenastu diśaṃ prācīṃ mahāyaśāḥ ||
1.61.38
udīcīmarjuno vīraḥ pratīcīṃ nakulastathā |
dakṣiṇāṃ sahadevastu vijigye paravīrahā ||
1.61.39
evaṃ cakrurimāṃ sarve vaśe kṛtsnāṃ vasundharām |
pañcabhiḥ sūryasaṅkāśaiḥ sūryeṇa ca virājatā ||
1.61.40
ṣaṭsūryevābhavatpṛthvī pāṇḍavaiḥ satyavikramaiḥ |
tato nimitte kasmiṃściddharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||
1.61.41
vanaṃ prasthāpayāmāsa tejasvī satyavikramaḥ |
prāṇebhyo'pi priyataraṃ bhrātaraṃ savyasācinam ||
1.61.42
arjunaṃ puruṣavyāghraṃ sthirātmānaṃ guṇairyutam |
sa vai saṃvatsaraṃ pūrṇaṃ māsaṃ caikaṃ vane vasan ||
1.61.43
tato'gacchaddhṛṣīkeśaṃ dvāravatyāṃ kadācana |
labdhavāṃstatra bībhatsurbhāryāṃ rājīvalocanām ||
1.61.44
anujāṃ vāsudevasya subhadrāṃ bhadrabhāṣiṇīm |
sā śacīva mahendreṇa śrīḥ kṛṣṇeneva saṅgatā ||
1.61.45
subhadrā yuyuje prītyā pāṇḍavenārjunena ha |
atarpayacca kaunteyaḥ khāṇḍave havyavāhanam ||
1.61.46
bībhatsurvāsudevena sahito nṛpasattama |
nātibhāro hi pārthasya keśavena sahābhavat ||
1.61.47
vyavasāyasahāyasya viṣṇoḥ śatruvadheṣviva |
pārthāyāgnirdadau cāpi gāṇḍīvaṃ dhanuruttamam ||
1.61.48
iṣudhī cākṣayairbāṇai rathaṃ ca kapilakṣaṇam |
mokṣayāmāsa bībhatsurmayaṃ yatra mahāsuram ||
1.61.49
sa cakāra sabhāṃ divyāṃ sarvaratnasamācitām |
tasyāṃ duryodhano mando lobhaṃ cakre sudurmatiḥ ||
1.61.50
tato'kṣairvañcayitvā ca saubalena yudhiṣṭhiram |
vanaṃ prasthāpayāmāsa saptavarṣāṇi pañca ca ||
1.61.51
ajñātamekaṃ rāṣṭre ca tato varṣaṃ trayodaśam |
tataścaturdaśe varṣe yācamānāḥ svakaṃ vasu ||
1.61.52
nālabhanta mahārāja tato yuddhamavartata |
tataste kṣatramutsādya hatvā duryodhanaṃ nṛpam ||
1.61.53
rājyaṃ vihatabhūyiṣṭhaṃ pratyapadyanta pāṇḍavāḥ |
evametatpurāvṛttaṃ teṣāmakliṣṭakarmaṇām |
bhedo rājyavināśaśca jayaśca jayatāṃvara ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit