Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.61

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 1.61

Language
Sanskrit

1.61.1

vaiśampāyana uvāca |
gurave prāṅnamaskṛtya manobuddhisamādhibhiḥ |
sampūjya ca dvijānsarvāṃstathānyānviduṣo janān ||

1.61.2

maharṣerviśrutasyeha sarvalokeṣu dhīmataḥ |
pravakṣyāmi mataṃ kṛtsnaṃ vyāsasyāsya mahātmanaḥ ||

1.61.3

śrotuṃ pātraṃ ca rājaṃstvaṃ prāpyemāṃ bhāratīṃ kathām |
gurorvaktraparispando manaḥ protsāhatīva me ||

1.61.4

śṛṇu rājanyathā bhedaḥ kurupāṇḍavayorabhūt |
rājyārthe dyūtasambhūto vanavāsastathaiva ca ||

1.61.5

yathā ca yuddhamabhavatpṛthivīkṣayakārakam |
tatte'haṃ kathayiṣyāmi pṛcchate bharatarṣabha ||

1.61.6

mṛte pitari te vīrā vanādetya svamandiram |
na cirādeva vidvāṃso vede dhanuṣi cābhavan ||

1.61.7

tāṃstathā satvavīryaujaḥ sampannānpaurasammatān |
nāmṛṣyankuravo dṛṣṭā pāṇḍavāñśrīyaśobhṛtaḥ ||

1.61.8

tato duryodhanaḥ krūraḥ karṇaśca sahasaubalaḥ |
teṣāṃ nigrahanirvāsānvividhāṃste samārabhan ||

1.61.9

tato duryodhanaḥ śūraḥ kuliṅgasya mate sthitaḥ |
pāṇḍavānvividhopāyai rājyahetorapīḍayat ||

1.61.10

dadāvatha viṣaṃ pāpo bhīmāya dhṛtarāṣṭrajaḥ |
jarayāmāsa tadvīraḥ sahānnena vṛkodaraḥ ||

1.61.11

pramāṇakoṭyāṃ saṃsuptaṃ punarbaddhvā vṛkodaram |
toyeṣu bhīmaṃ gaṅgāyāḥ prakṣipya puramāvrajat ||

1.61.12

yadā vibuddhaḥ kaunteyastadā sañcchidya bandhanam |
udatiṣṭhanmahābāhurbhīmaseno gatavyathaḥ ||

1.61.13

āśīviṣaiḥ kṛṣṇasarpaiḥ suptaṃ cainamadaṃśayat |
sarveṣvevāṅgadeśeṣu na mamāra sa śatruhā ||

1.61.14

teṣāṃ tu viprakāreṣu teṣu teṣu mahāmatiḥ |
mokṣaṇe pratikāre ca viduro'vahito'bhavat ||

1.61.15

svargastho jīvalokasya yathā śakraḥ sukhāvahaḥ |
pāṇḍavānāṃ tathā nityaṃ viduro'pi sukhāvahaḥ ||

1.61.16

yadā tu vividhopāyaiḥ saṃvṛtairvivṛtairapi |
nāśakadvinihantuṃ tāndaivabhāvyartharakṣitān ||

1.61.17

tataḥ sammantrya sacivairvṛṣaduḥśāsanādibhiḥ |
dhṛtarāṣṭramanujñāpya jātuṣaṃ gṛhamādiśat ||

1.61.18

sutapriyaiṣī tānrājā pāṇḍavānambikāsutaḥ |
tato vivāsayāmāsa rājyabhogabubhukṣayā ||

1.61.19

te prātiṣṭhanta sahitā nagarānnāgasāhvayāt |
prasthāne cābhavanmantrī kṣattā teṣāṃ mahātmanām ||

1.61.20

tena muktā jatugṛhānniśīthe prādravanvanam |
tataḥ samprāpya kaunteyā nagaraṃ vāraṇāvatam ||

1.61.21

nyavasanta mahātmāno mātrā saha parantapāḥ |
dhṛtarāṣṭreṇa cājñaptā uṣitā jātuṣe gṛhe ||

1.61.22

purocanādrakṣamāṇāḥ saṃvatsaramatandritāḥ |
suruṅgāṃ kārayitvā tu vidureṇa pracoditāḥ ||

1.61.23

ādīpya jātuṣaṃ veśma dagdhvā caiva purocanam |
prādravanbhayasaṃvignā mātrā saha pantapāḥ ||

1.61.24

dadṛśurdāruṇaṃ rakṣo hiḍimbaṃ vananirjhare |
hatvā ca taṃ rākṣasendraṃ bhītāḥ samavabodhanāt ||

1.61.25

niśi samprādravanpārthā dhārtarāṣṭrabhayārditāḥ |
prāptā hiḍimbā bhīmena yatra jāto ghaṭotkacaḥ ||

1.61.26

ekacakrāṃ tato hatvā pāṇḍavāḥ saṃśitavratāḥ |
vedādhyayanasampannāste'bhavanbrahmacāriṇaḥ ||

1.61.27

te tatra niyatāḥ kālaṃ kañcidūṣurnararṣabhāḥ |
mātrā sahaikacakrāyāṃ brāhmaṇasya niveśane ||

1.61.28

tatrāsasāda kṣudhitaṃ puruṣādaṃ vṛkodaraḥ |
bhīmaseno mahābāhurbakaṃ nāma mahābalam ||

1.61.29

taṃ cāpi puruṣavyāghro bāhuvīryeṇa pāṇḍavaḥ |
nihatya tarasā vīro nāgarānparyasāntvayat ||

1.61.30

tataste śuśruvuḥ kṛṣṇāṃ pañcāleṣu svayaṃvarām |
śrutvā caivābhyagacchta gatvā caivālabhanta tām ||

1.61.31

te tatra draupadīṃ labdhvā parisaṃvatsaroṣitāḥ |
viditā hāstinapuraṃ pratyājagmurarindamāḥ ||

1.61.32

te uktā dhṛtarāṣṭreṇa rājñā śāntanavena ca |
bhrātṛbhirvigrahastāta kathaṃ vo na bhavediti ||

1.61.33

asmābhiḥ khāṇḍavaprasthe yuṣmadvāso'nucintitaḥ |
tasmājjanapadopetaṃ suvibhaktamahāpatham ||

1.61.34

vāsāya khāṇḍavaprasthaṃ vrajadhvaṃ gatamatsarāḥ |
tayoste vacanājjagmuḥ saha sarvaiḥ suhṛjjanaiḥ ||

1.61.35

nagaraṃ khāṇḍavaprasthaṃ ratnānyādāya sarvaśaḥ |
tatra te nyavasanpārthāḥ saṃvatsaragaṇānnbahūn ||

1.61.36

vaśe śastrapratāpena kurvanto'nyānmahībhṛtaḥ |
evaṃ dharmapradhānāste satyavrataparāyaṇāḥ ||

1.61.37

apramattotthitāḥ kṣāntāḥ pratapanto'hitānbahūn |
ajayadbhīmasenastu diśaṃ prācīṃ mahāyaśāḥ ||

1.61.38

udīcīmarjuno vīraḥ pratīcīṃ nakulastathā |
dakṣiṇāṃ sahadevastu vijigye paravīrahā ||

1.61.39

evaṃ cakrurimāṃ sarve vaśe kṛtsnāṃ vasundharām |
pañcabhiḥ sūryasaṅkāśaiḥ sūryeṇa ca virājatā ||

1.61.40

ṣaṭsūryevābhavatpṛthvī pāṇḍavaiḥ satyavikramaiḥ |
tato nimitte kasmiṃściddharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||

1.61.41

vanaṃ prasthāpayāmāsa tejasvī satyavikramaḥ |
prāṇebhyo'pi priyataraṃ bhrātaraṃ savyasācinam ||

1.61.42

arjunaṃ puruṣavyāghraṃ sthirātmānaṃ guṇairyutam |
sa vai saṃvatsaraṃ pūrṇaṃ māsaṃ caikaṃ vane vasan ||

1.61.43

tato'gacchaddhṛṣīkeśaṃ dvāravatyāṃ kadācana |
labdhavāṃstatra bībhatsurbhāryāṃ rājīvalocanām ||

1.61.44

anujāṃ vāsudevasya subhadrāṃ bhadrabhāṣiṇīm |
sā śacīva mahendreṇa śrīḥ kṛṣṇeneva saṅgatā ||

1.61.45

subhadrā yuyuje prītyā pāṇḍavenārjunena ha |
atarpayacca kaunteyaḥ khāṇḍave havyavāhanam ||

1.61.46

bībhatsurvāsudevena sahito nṛpasattama |
nātibhāro hi pārthasya keśavena sahābhavat ||

1.61.47

vyavasāyasahāyasya viṣṇoḥ śatruvadheṣviva |
pārthāyāgnirdadau cāpi gāṇḍīvaṃ dhanuruttamam ||

1.61.48

iṣudhī cākṣayairbāṇai rathaṃ ca kapilakṣaṇam |
mokṣayāmāsa bībhatsurmayaṃ yatra mahāsuram ||

1.61.49

sa cakāra sabhāṃ divyāṃ sarvaratnasamācitām |
tasyāṃ duryodhano mando lobhaṃ cakre sudurmatiḥ ||

1.61.50

tato'kṣairvañcayitvā ca saubalena yudhiṣṭhiram |
vanaṃ prasthāpayāmāsa saptavarṣāṇi pañca ca ||

1.61.51

ajñātamekaṃ rāṣṭre ca tato varṣaṃ trayodaśam |
tataścaturdaśe varṣe yācamānāḥ svakaṃ vasu ||

1.61.52

nālabhanta mahārāja tato yuddhamavartata |
tataste kṣatramutsādya hatvā duryodhanaṃ nṛpam ||

1.61.53

rājyaṃ vihatabhūyiṣṭhaṃ pratyapadyanta pāṇḍavāḥ |
evametatpurāvṛttaṃ teṣāmakliṣṭakarmaṇām |
bhedo rājyavināśaśca jayaśca jayatāṃvara ||

Other recensions (1)