<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [The Mahābhārata and its versions](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata) › [Mahābhārata](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa) › [Vulgate (Nilakantha's text)](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate) › 1.63

# The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.63

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 1.63

- **Language:** Sanskrit

### [1.63.1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.1)

vaiśampāyana uvāca |  
rājoparicaro nāma dharmanityo mahīpatiḥ |  
babhūva mṛgayāṃ gantuṃ sadā kila dhṛtavrataḥ ||

### [1.63.2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.2)

sa cediviṣayaṃ ramyaṃ vasuḥ pauravanandanaḥ |  
indropadeśājjagrāha ramaṇīyaṃ mahīpatiḥ ||

### [1.63.3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.3)

tamāśrame nyastaśastraṃ nivasantaṃ taponidhim |  
devāḥ śakrapurogā vai rājānamupatasthire ||

### [1.63.4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.4)

indratvamarho rājā'yaṃ tapasetyanucintya vai |  
taṃ sāntvena nṛpaṃ sākṣāttapasaḥ sannyavartayan ||

### [1.63.5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.5)

devā ūcuḥ |  
na saṅkīryeta dharmo'yaṃ pṛthivyāṃ pṛthivīpate |  
tvayā hi dharmo vidhṛtaḥ kṛtsnaṃ dhārayate jagat ||

### [1.63.6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.6)

indra uvāca |  
loke dharmaṃ pālaya tvaṃ nityayuktaḥ samāhitaḥ |  
dharmayuktastato lokānpuṇyānprāpsyasi śāśvatān ||

### [1.63.7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.7)

diviṣṭhasya bhuviṣṭhastvaṃ sakhā bhūto mama priyaḥ |  
ramya pṛthivyāṃ yo deśastamāvasa narādhipa ||

### [1.63.8](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.8)

paśavyaścaiva puṇyaśca prabhūtadhanadhānyavān |  
svā rakṣyaścaiva saumyaśca bhogyairbhūmiguṇairyutaḥ ||

### [1.63.9](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.9)

arthavāneṣa deśo hi dhanaratnādibhiryutaḥ |  
vasupūrṇā ca vasudhā vasa cediṣu cedipa ||

### [1.63.10](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.10)

dharmaśīlā janapadāḥ susantoṣāśca sādhavaḥ |  
na ca mithyāpralāpo'tra svaireṣvapi kuto'nyathā ||

### [1.63.11](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.11)

na ca pitrā vibhajyante putrā guruhite ratāḥ |  
yuñjate dhuri no gāśca kṛśānsandhukṣayanti ca ||

### [1.63.12](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.12)

sarve varṇāḥ svadharmasthāḥ sadā cediṣu mānada |  
na te'styaviditaṃ kiñcittriṣu lokeṣu yadbhavet ||

### [1.63.13](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.13)

daivopabhogyaṃ divyaṃ tvāmākāśe sphāṭikaṃ mahat |  
ākāśagaṃ tvāṃ maddattaṃ vimānamupapatsyate ||

### [1.63.14](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.14)

tvamekaḥ sarvamartyeṣu vimānavaramāsthitaḥ |  
cariṣyasyuparistho hi devo vigrahavāniva ||

### [1.63.15](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.15)

dadāmi te vaijayantīṃ mālāmamlānapaṅkajām |  
dhārayiṣyati saṅgrāme yā tvāṃ śastrairavikṣatam ||

### [1.63.16](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.16)

lakṣaṇaṃ caitadeveha bhavitā te narādhipa |  
indramāleti vikhyātaṃ dhanyamapratimaṃ mahat ||

### [1.63.17](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.17)

yaṣṭiṃ ca vaiṇavīṃ tasmai dadau vṛtraniṣūdanaḥ |  
iṣṭapradānamuddiśya śiṣṭānāṃ pratipālinīm ||

### [1.63.18](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.18)

tasyāḥ śakrasya pūjārthaṃ bhūmau bhūmipatistadā |  
praveśaṃ kārayāmāsa sarvotsavavaraṃ tadā ||

### [1.63.19](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.19)

tataḥprabhṛti cādyāpi yaṣṭeḥ kṣitipasattamaiḥ |  
praveśaḥ kriyate rājanyathā tena pravartitaḥ ||

### [1.63.20](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.20)

aparedyustatastasyāḥ kriyate'tyucchrayo nṛpaiḥ |  
alaṅkṛtāyā piṭakairgandhamālyaiśca bhūṣaṇaiḥ ||

### [1.63.21](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.21)

mālyadāmaparikṣiptā vidhivatkriyate'pi ca |  
bhagavānpūjyate cātra haṃsarūpeṇa ceśvaraḥ ||

### [1.63.22](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.22)

svayameva gṛhītena vasoḥ prītyā mahātmanaḥ |  
sa tāṃ pūjāṃ mahendrastu dṛṣṭvā devaḥ kṛtāṃ śubhām ||

### [1.63.23](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.23)

vasunā rājamukhyena prītimānabravītprabhuḥ |  
ye pūjayiṣyanti narā rājānaśca mahaṃ mama ||

### [1.63.24](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.24)

kārayiṣyanti ca mudā yathā cedipatirnṛpaḥ |  
teṣāṃ śrīrvijayaścaiva sarāṣṭrāṇāṃ bhaviṣyati ||

### [1.63.25](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.25)

tathā sphīto janapado muditaśca bhaviṣyati |  
evaṃ mahātmanā tena mahendreṇa narādhipa ||

### [1.63.26](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.26)

vasuḥ prītyā maghavatā mahārājo'bhisatkṛtaḥ |  
utsavaṃ kārayiṣyanti sadā śakrasya ye narāḥ ||

### [1.63.27](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.27)

bhūmiratnādibhirdānaistathā pūjyā bhavanti te |  
varadānamahāyajñaistathā śakrotsavena ca ||

### [1.63.28](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.28)

sampūjito maghavatā vasuścedīśvaro nṛpaḥ |  
pālayāmāsa dharmeṇa cedisthaḥ pṛthivīmimām ||

### [1.63.29](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.29)

indrapītyā cedipatiścakārendramahaṃ vasuḥ |  
putrāścāsya mahāvīryāḥ pañcāsannamitaujasaḥ ||

### [1.63.30](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.30)

nānārājyeṣu ca sutānsa samrāḍabhyaṣecayat |  
mahāratho māgadhānāṃ viśruto yo bṛhadrathaḥ ||

### [1.63.31](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.31)

pratyagrahaḥ kuśāmbaśca yamāhurmaṇivāhanam |  
māvellaśca yaduścaiva rājanyaścāparājitaḥ ||

### [1.63.32](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.32)

ete tasya sutā rājanrājarṣerbhūritejasaḥ |  
nyaveśayannāmabhiḥ svaiste deśāṃśca purāṇi ca ||

### [1.63.33](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.33)

vāsavāḥ pañca rājānaḥ pṛthagvaṃśāśca śāśvatāḥ |  
vasantamindraprāsāde ākāśe sphāṭike ca tam ||

### [1.63.34](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.34)

upatasthurmahātmānaṃ gandharvāpsaraso nṛpam |  
rājoparicaretyevaṃ nāma tasyātha viśrutam ||

### [1.63.35](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.35)

puropavāhinīṃ tasya nadīṃ śuktamatīṃ giriḥ |  
arautsīccetanāyuktaḥ kāmātkolāhalaḥ kila ||

### [1.63.36](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.36)

giriṃ kolāhalaṃ taṃ tu padā vasuratāḍayat |  
niścakrāma tatastena prahāravivareṇa sā ||

### [1.63.37](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.37)

tasyāṃ nadyāṃ sa janayanmithunaṃ parvataḥ svayam |  
tasmādvimokṣaṇātprītā nadī rājñe nyavedayat ||

### [1.63.38](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.38)

yaḥ pumānabhavattatra taṃ sa rājarṣisattamaḥ |  
vasurvasupradaścakre senāpatimarindamaḥ ||

### [1.63.39](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.39)

cakāra patnīṃ kanyāṃ tu tathā tāṃ girikāṃ nṛpaḥ |  
vasoḥ patnī tu girikā kāmakālaṃ nyavedayat ||

### [1.63.40](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.40)

ṛtukālamanuprāptā snātā puṃsavane śuciḥ |  
tadahaḥ pitaraścainamūcurjahi mṛgāniti ||

### [1.63.41](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.41)

taṃ rājasattamaṃ prītāstadā matimatāṃ varaḥ |  
sa pitṝṇāṃ niyogena tamanatikramya pārthivaḥ ||

### [1.63.42](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.42)

cakāra mṛgayāṃ kāmī girikāmeva saṃsmaran |  
atīvarūpasampannāṃ sākṣācchriyamivāparām ||

### [1.63.43](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.43)

aśokaiścampakaiścūtairanekairatimuktakaiḥ |  
punnāgaiḥ karṇikāraiśca bakulairdivyapāṭalaiḥ ||

### [1.63.44](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.44)

pāṭasairnārikelaiśca candanaiścārjunaistathā |  
etai ramyairmahāvṛkṣaiḥ puṇyaiḥ svāduphalairyutam ||

### [1.63.45](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.45)

kokilākulasannādaṃ mattabhramaranāditam |  
vasantakāle tattasya vanaṃ caitrarathopamam ||

### [1.63.46](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.46)

mathābhiparītātmā nāpaśyadgirikāṃ tadā |  
apaśyankāmasantaptaścaramāṇo yadṛcchayā ||

### [1.63.47](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.47)

puṣpasañchannaśākhāgraṃ pallavairupaśobhitam |  
aśokaṃ stabakaiśchannaṃ ramaṇīyamapaśyata ||

### [1.63.48](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.48)

adhastāttasya cchāyāyāṃ sukhāsīno narādhipaḥ |  
madhugandhaśca saṃyuktaṃ puṣpagandhamanoharam ||

### [1.63.49](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.49)

vāyunā preryamāṇastu dhūmrāya mudamanvagāt |  
tasya retaḥ pracaskanda carato gahane vane ||

### [1.63.50](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.50)

skannamātraṃ ca tadreto vṛkṣapatreṇa bhūmipaḥ |  
pratijagrāha mithyā me na patedreta ityuta ||

### [1.63.51](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.51)

idaṃ mithyā pariskannaṃ reto me na bhavediti |  
ṛtuśca tasyāḥ patnyā me na moghaḥ syāditi prabhuḥ ||

### [1.63.52](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.52)

sañcintyaivaṃ tadā rājā vicārya ca punaḥpunaḥ |  
amoghatvaṃ ca vijñāya retaso rājasattamaḥ ||

### [1.63.53](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.53)

śukraprasthāpane kālaṃ mahiṣyā prasamīkṣya vai |  
abhimantryātha tacchukramārāttiṣṭhantamāśugam ||

### [1.63.54](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.54)

sūkṣmadharmārthatattvajño gatvā śyenaṃ tato'bravīt |  
matpriyārthamidaṃ saumya śukraṃ mama gṛhaṃ naya ||

### [1.63.55](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.55)

girikāyāḥ prayacchāśu tasyā hyārtavamadya vai |  
gṛhītvā tattadā śyenastūrṇamutpatya vegavān ||

### [1.63.56](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.56)

javaṃ paramamāsthāya pradudrāva vihaṅgamaḥ |  
tamapaśyadathāyāntaṃ śyenaṃ śyenastathā'paraḥ ||

### [1.63.57](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.57)

abhyadravacca taṃ sadyo dṛṣṭvaivāmiṣaśaṅkayā |  
tuṇḍayuddhamathākāśe tāvubhau sampracakratuḥ ||

### [1.63.58](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.58)

yuddhyatorapatadretastaccāpi yamunāmbhasi |  
tatrādriketi vikhyātā brahmaśāpādvarāpsarā ||

### [1.63.59](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.59)

mīnabhāvamanuprāptā babhūva yamunācarī |  
śyenapādaparibhraṣṭaṃ tadvīryamatha vāsavam ||

### [1.63.60](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.60)

jagrāha tarasopetya sā'drikā matsyarūpiṇī |  
kadācidapi matsīṃ tāṃ babandhurmatsyajīvinaḥ ||

### [1.63.61](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.61)

māse ca daśame prāpte tadā bharatasattama |  
ujjahrurudarāttasyāḥ strīṃ pumāṃsaṃ ca mānuṣam ||

### [1.63.62](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.62)

āścaryabhūtaṃ tadgatvā rājñe'tha pratyavedayan |  
kāye matsyā imau rājansambhūtau mānuṣāviti ||

### [1.63.63](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.63)

tayoḥ pumāṃsaṃ jagrāha rājoparicarastadā |  
sa matsyo nāma rājāsīddhārmikaḥ satyasaṅgaraḥ ||

### [1.63.64](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.64)

sā'psarā muktaśāpā ca kṣaṇena samapadyata |  
yā puroktā bhagavatā tiryagyonigatā śubhā ||

### [1.63.65](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.65)

mānuṣau janayitvā tvaṃ śāpamokṣamavāpsyasi |  
tataḥ sā janayitvā tau viśastā matsyaghātibhiḥ ||

### [1.63.66](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.66)

santyajya matsyarūpaṃ sā divyaṃ rūpamavāpya ca |  
siddharṣicāraṇapathaṃ jagāmātha varāpsarāḥ ||

### [1.63.67](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.67)

sā kanyā duhitā tasyā matsyā matsyasagandhinī |  
rājñā dattā ca dāśāya kanyeyaṃ te bhavatviti ||

### [1.63.68](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.68)

rūpasatvasamāyuktā sarvaiḥ samuditā guṇaiḥ |  
sā tu satyavatī nāma matsyaghātyabhisaṃśrayāt ||

### [1.63.69](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.69)

āsītsā matsyagandhaiva kañcitkālaṃ śucismitā |  
śuśrūṣārthaṃ piturnāvaṃ vāhayantīṃ jale ca tām ||

### [1.63.70](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.70)

tīrthayātrāṃ parikrāmannapaśyadvai parāśaraḥ |  
atīvarūpasampannāṃ siddhānāmapi kāṅkṣitām ||

### [1.63.71](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.71)

dṛṣṭvaiva sa ca tāṃ dhīmāṃścakame cāruhāsinīm |  
divyāṃ tāṃ vāsavīṃ kanyāṃ rambhorūṃ munipuṅgavaḥ ||

### [1.63.72](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.72)

saṅgamaṃ mama kalyāṇi kuruṣvetyabhyabhāṣata |  
sābravītpaśya bhagavanparapāre sthitānṛṣīn ||

### [1.63.73](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.73)

āvayordṛṣṭayorebhiḥ kathaṃ nu syātsamāgamaḥ |  
evaṃ tayokto bhagavānnīhāramasṛjatprabhuḥ ||

### [1.63.74](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.74)

yena deśaḥ sa sarvastu tamobhūta ivābhavat |  
dṛṣṭvā sṛṣṭaṃ tu nīhāraṃ tatastaṃ paramarṣiṇā ||

### [1.63.75](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.75)

vismitā sābhavatkanyā vrīḍitā ca tapasvinī |  
satyavatyuvāca |  
viddhi māṃ bhagavankanyāṃ sadā pitṛvaśānugām ||

### [1.63.76](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.76)

tvatsaṃyogācca duṣyeta kanyābhāvo mamā'nagha |  
kanyātve dūṣite vāpi kathaṃ śakṣye dvijottama ||

### [1.63.77](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.77)

gṛhaṃ gantumṛṣe cāhaṃ dhīmanna sthātumutsahe |  
etatsañcintya bhagavanvidhatsva yadanantaram ||

### [1.63.78](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.78)

evamuktavatīṃ tāṃ tu prītimānṛṣisattamaḥ |  
uvāca matpriyaṃ kṛtvā kanyaiva tvaṃ bhaviṣyati ||

### [1.63.79](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.79)

vṛṇīṣva ca varaṃ bhīru yaṃ tvamicchasi bhāmini |  
vṛthā hi na prasādo me bhūtapūrvaḥ śucismite ||

### [1.63.80](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.80)

evamuktā varaṃ vavre gātrasaugandhyamuttamam |  
sa cāsyai bhagavānprādānmanaḥ kāṅkṣitaṃ bhuvi ||

### [1.63.81](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.81)

tato labdhavarā prītā strībhāvaguṇabhūṣitā |  
jagāma saha saṃsargamṛṣiṇā'dbhutakarmaṇā ||

### [1.63.82](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.82)

tasyāstu yojanādgandhamājighranta narā bhuvi ||

### [1.63.83](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.83)

tasyā yojanagandheti tato nāmāparaṃ smṛtam |  
iti satyavatī hṛṣṭā labdhvā varamanuttamam ||

### [1.63.84](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.84)

parāśareṇa saṃyuktā sadyo garbhaṃ suṣāva sā |  
jajñe ca yamunādvīpe pārāśaryaḥ sa vīryavān ||

### [1.63.85](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.85)

sa mātaramanujñāpya tapasyeva mano dadhe |  
smṛto'haṃ darśayiṣyāmi kṛtyeṣviti ca so'bravīt ||

### [1.63.86](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.86)

evaṃ dvaipāyano jajñe satyavatyāṃ parāśarāt |  
nyasto dvīpe yadbālastasmāddvaipāyanaḥ smṛtaḥ ||

### [1.63.87](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.87)

pādāpasāriṇaṃ dharmaṃ sa tu vidvānyuge yuge |  
āyuḥ śaktiṃ ca martyānāṃ yugāvasthāmavekṣyaca ||

### [1.63.88](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.88)

brahmaṇo brāhmaṇānāṃ ca tathānugrahakāṅkṣayā |  
vivyāsa vedānyasmatsa tasmādvyāsa iti smṛtaḥ ||

### [1.63.89](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.89)

vedānadhyāpayāmāsa mahābhāratapañcamān |  
sumantuṃ jaiminiṃ pailaṃ śukaṃ caiva svamātmajam ||

### [1.63.90](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.90)

prabhurvariṣṭho varado vaiśampāyanameva ca |  
saṃhitāstaiḥ pṛthaktvena bhāratasya prakāśitāḥ ||

### [1.63.91](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.91)

tathā bhīṣmaḥ śāntanavo gaṅgāyāmamitadyutiḥ |  
vasuvīryātsamabhavanmahāvīryo mahāyaśāḥ ||

### [1.63.92](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.92)

vaidārthavicca bhagavānṛṣirvipro mahāyaśāḥ |  
śūle protaḥ purāṇarṣiracauraścoraśaṅkayā ||

### [1.63.93](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.93)

aṇīmāṇḍavya ityevaṃ vikhyātaḥ sa mahāyaśāḥ |  
sa dharmamāhūya purā maharṣiridamuktavān ||

### [1.63.94](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.94)

iṣīkayā mayā bālyādviddhā hyekā śakuntikā |  
tatkilbiṣaṃ smare dharma nānyatpāpamahaṃ smare ||

### [1.63.95](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.95)

tanme sahasramamitaṃ kasmānnehājayattapaḥ |  
garīyānbrāhmaṇavadhaḥ sarvabhūtavadhādyataḥ ||

### [1.63.96](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.96)

tasmāttvaṃ kilbiṣī dhārma śūdrayonau janiṣyasi |  
tena śāpena dharmo'pi śūdrayonāvajāyata ||

### [1.63.97](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.97)

vidvānvidurarūpeṇa dhārmī tanurakilbiṣī |  
sañjayo munikalpastu jajñe sūto gavalgaṇāt ||

### [1.63.98](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.98)

sūryācca kuntikanyāyā jajñe karṇo mahābalaḥ |  
sahajaṃ kavacaṃ bibhratkuṇḍalo dyotitānanaḥ ||

### [1.63.99](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.99)

anugrahārthaṃ lokānāṃ viṣṇurlokanamaskṛtaḥ |  
vasudevāttu devakyāṃ prādurbhūto mahāyaśāḥ ||

### [1.63.100](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.100)

anādinidhano devaḥ sa kartā jagataḥ prabhuḥ |  
avyaktamakṣaraṃ brahma pradhānaṃ triguṇātmakam ||

### [1.63.101](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.101)

ātmānamavyayaṃ caiva prakṛtiṃ prabhavaṃ prabhum |  
puruṣaṃ viśvakarmāṇaṃ satvayogaṃ dhruvākṣaram ||

### [1.63.102](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.102)

anantamacalaṃ devaṃ haṃsaṃ nārāyaṇaṃ prabhum |  
dhātāramajamavyaktaṃ yamāhuḥ paramavyayam ||

### [1.63.103](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.103)

kaivalyaṃ nirguṇaṃ viśvamanādimajamavyayam |  
puruṣaḥ sa vibhuḥ kartā sarvabhūtapitāmahaḥ ||

### [1.63.104](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.104)

dharmasaṃvardhanārthāya prajajñe'ndhakavṛṣṇiṣu |  
astrajñau tu mahāvīryau sarvaśāstraviśāradau ||

### [1.63.105](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.105)

sātyakiḥ kṛtavarmā ca nārāyaṇamanuvratau |  
satyakāddhṛdikāccaiva jajñāte'stra viśāradau ||

### [1.63.106](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.106)

bharadvājasya ca skannaṃ droṇyāṃ śukramavardhata |  
maharṣerugratapasastasmāddroṇo vyajāyata ||

### [1.63.107](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.107)

gautamānmithunaṃ jajñe śarastambāccharadvataḥ |  
aśvatthāmnaśca jananī kṛpaścaiva mahābalaḥ ||

### [1.63.108](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.108)

aśvatthāmā tato jajñe droṇādeva mahābalaḥ |  
tathaiva dhṛṣṭadyumno'pi sākṣādagnisamadyutiḥ ||

### [1.63.109](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.109)

vaitāne karmaṇi tate pāvakātsamajāyata |  
vīro droṇavināśāya dhanurādāya vīryavān ||

### [1.63.110](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.110)

tathaiva vedyāṃ kṛṣṇāpi jajñe tejasvinī śubhā |  
vibhrājamānā vapuṣā bibhratī rūpamuttamam ||

### [1.63.111](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.111)

prahrādaśiṣyo nagnajitsubalaścābhavattataḥ |  
tasya prajā dharmahantrī jajñe devaprakopanāt ||

### [1.63.112](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.112)

gāndhārarājaputro'bhūcchakuniḥ saubalastathā |  
duryodhanasya jananī jajñāte'rthaviśāradau ||

### [1.63.113](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.113)

kṛṣṇadvaipāyanājjajñe dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ |  
kṣetre vicitravīryasya pāṇḍuścaiva mahābalaḥ ||

### [1.63.114](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.114)

dharmārthakuśalo dhīmānmedhāvī dhūtakalmaṣaḥ |  
viduraḥ śūdrayonau tu jajñe dvaipāyanādapi ||

### [1.63.115](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.115)

pāṇḍostu jajñire pañca putrā devasamāḥ pṛthak |  
dvayoḥ striyorguṇajyeṣṭhasteṣāmāsīdyudhiṣṭhiraḥ ||

### [1.63.116](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.116)

dharmādyudhiṣṭhiro jajñe mārutācca vṛkodaraḥ |  
indrāddhanañjayaḥ śrīmānsarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ ||

### [1.63.117](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.117)

jajñāte rūpasampannāvaśvibhyāṃ ca yamāvapi |  
nakulaḥ sahadevaśca guruśuśrūṣaṇe ratau ||

### [1.63.118](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.118)

tathā putraśataṃ jajñe dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ |  
duryodhanaprabhṛtayo yuyutsuḥ karaṇastathā ||

### [1.63.119](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.119)

tato duḥśāsanaścaiva duḥsahaścāpi bhārata |  
durmarṣaṇo vikarṇaśca citraseno viviṃśatiḥ ||

### [1.63.120](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.120)

jayaḥ satyavrataścaiva purumitraśca bhārata |  
vaiśyāputro yuyutsuśca ekādaśa mahārathāḥ ||

### [1.63.121](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.121)

abhimanyuḥ subhadrāyāmarjunādabhyajāyata |  
svasrīyo vāsudevasya pautraḥ pāṇḍormahātmanaḥ ||

### [1.63.122](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.122)

pāṇḍavebhyo hi pāñcālyāṃ draupadyāṃ pañca jajñire |  
kumārā rūpasampannāḥ sarvaśāstraviśāradāḥ ||

### [1.63.123](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.123)

prativindhyo yudhiṣṭhirātsutasomo vṛkodarāt |  
arjunācchrutakīrtistu śatānīkastu nākuliḥ ||

### [1.63.124](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.124)

tathaiva sahadevācca śrutasenaḥ pratāpavān |  
hiḍimbāyāṃ ca bhīmena vane jajñe ghaṭotkacaḥ ||

### [1.63.125](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.125)

śikhaṇḍī drupadājjajñe kanyā putratvamāgatā |  
yāṃ yakṣaḥ puruṣaṃ cakre sthūṇaḥ priyacikīrṣayā ||

### [1.63.126](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.126)

kurūṇāṃ vigrahe tasminsamāgacchanbahūnyathā |  
rājñāṃ śatasahasrāṇi yotsyamānāni saṃyuge ||

### [1.63.127](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63.127)

teṣāmaparimeyānāṃ nāmadheyāni sarvaśaḥ |  
na śakyāni samākhyātuṃ varṣāṇāmayutairapi |  
ete tu kīrtitā mukhyā yairākhyānamidaṃ tatam ||

## Other recensions (1)

- [Mahābhārata](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa.1.57.1) — Vyāsa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.1.63) · Pramāṇa
