Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.64

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 1.64

Language
Sanskrit

1.64.1

janamejaya uvāca |
ya ete kīrtitā brahmanye cānye nānukīrtitāḥ |
samyaktāñśrotumicchāmirājñaścānyānsahasraśaḥ ||

1.64.2

yadarthamiha sambhūtā devakalpā mahārathāḥ |
bhuvi tanme mahābhāga samyagākhyātumarhasi ||

1.64.3

vaiśampāyana uvāca |
rahasyaṃ khalvidaṃ rājandevānāmiti naḥ śrutam |
tattu te kathayiṣyāmi namaskṛtvā svayambhuve ||

1.64.4

triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivīṃ kṛtvā niḥkṣatriyāṃ purā |
jāmadagnyastapastepe mahendre parvatottame ||

1.64.5

tadā niḥkṣatriye loke bhārgaveṇa kṛte sati |
brāhmaṇānkṣatriyā rājansutārthinyo'bhicakramuḥ ||

1.64.6

tābhiḥ saha samāpeturbrāhmaṇāḥ saṃśitavratāḥ |
ṛtāvṛtau naravyāghra na kāmānnānṛtau tathā ||

1.64.7

tebhyaśca lebhire garbhaṃ kṣatriyāstāḥ sahasraśaḥ |
tataḥ suṣuvire rājankṣatriyānvīryavattarān ||

1.64.8

kumārāṃśca kumārīśca punaḥ kṣatrābhivṛddhaye |
evaṃ tadbrāhmaṇaiḥ kṣatraṃ kṣatriyāsu tapasvibhiḥ ||

1.64.9

jātaṃ vṛddhaṃ ca dharmeṇa sudīrgeṇāyuṣānvitam |
catvāro'pi tato varṇā babhūvurbrāhmaṇottarāḥ ||

1.64.10

abhyagacchannṛtau nārīṃ na kāmānnānṛtau tathā |
tathaivānyāni bhūtāni tiryagyonigatānyapi ||

1.64.11

ṛtau dārāṃśca gacchanti tattathā bharatarṣabha |
tato vardhanta dharmeṇa sahasraśatajīvinaḥ ||

1.64.12

tāḥ prajāḥ pṛthivīpāla dharmavrataparāyaṇāḥ |
ādhibhirvyādhibhiścaiva vimuktāḥ sarvaśo narāḥ ||

1.64.13

athemāṃ sāgarāpāṅgīṃ gāṃ gajendragatākhilām |
adhyatiṣṭhatpunaḥ kṣatraṃ saśailavanapattanām ||

1.64.14

praśāsati punaḥ kṣatre dharmeṇemāṃ vasundharām |
brāhmaṇādyāstato varṇā lebhire mudamuttamām ||

1.64.15

kāmakrodhodbhavāndoṣānnirasya ca narādhipāḥ |
dharmeṇa daṇḍaṃ daṇḍeṣu praṇayanto'nvapālayan ||

1.64.16

tathā dharmapare kṣatre sahasrākṣaḥ śatakratuḥ |
svādu deśe ca kāle ca varṣeṇāpālayatprajāḥ ||

1.64.17

na bāla eva mriyate tadā kaścijjanādhipa |
na ca striyaṃ prajānāti kaścidaprāptayauvana: ||

1.64.18

evamāyuṣmatībhistu prajābhirbharatarṣabha |
iyaṃ sāgaraparyantā sasāpūryata medinī ||

1.64.19

ījire ca mahāyajñaiḥ kṣatriyā bahudakṣiṇaiḥ |
sāṅgopaniṣadānvedānviprāścādhīyate tadā ||

1.64.20

na ca vikrīṇate brahma brāhmaṇāśca tadā nṛpa |
na ca śūdrasamābhyāse vedānuccārayantyuta ||

1.64.21

kārayantaḥ kṛṣiṃ gobhistathā vaiśyāḥ kṣitāviha |
yuñjate dhuri no gāśca kṛśāṅgāṃścāpyajīvayan ||

1.64.22

phenapāṃśca tathā vatsānna duhanti sma mānavāḥ |
na kūṭamānairvaṇijaḥ paṇyaṃ vikrīṇate tadā ||

1.64.23

karmāṇi ca naravyāghra dharmopetāni mānavāḥ |
dharmamevānupaśyantaścakrurdharmaparāyaṇāḥ ||

1.64.24

svakarmaniratāścāsansarve varṇā narādhipa |
evaṃ tadā naravyāghra dharmo na hrasate kvacit ||

1.64.25

kāle gāvaḥ prasūyante nāryaśca bharatarṣabha |
bhavantyṛtuṣu vṛkṣāṇāṃ puṣpāṇi ca phalāni ca ||

1.64.26

evaṃ kṛtayuge samyagvartamāne tadā nṛpa |
āpūryata mahī kṛtsnā prāṇibhirbahubhirbhṛśam ||

1.64.27

evaṃ samudite loke mānuṣe bharatarṣabha |
asurā jajñire kṣetre rājñāṃ tu manujeśvara ||

1.64.28

ādityairhi tadā daityā bahuśo nirjitā yudhi |
aiśvaryādbhraṃśitāḥ svargātsambabhūvuḥ kṣitāviha ||

1.64.29

iha devatvamicchanto mānuṣeṣu tapasvinaḥ |
jajñire bhuvi bhūteṣu teṣu teṣvasurā vibho ||

1.64.30

goṣvaśveṣu ca rājendra kharoṣṭramahiṣeṣu ca |
kravyātsu caiva bhūteṣu gajeṣu ca mṛgeṣu ca ||

1.64.31

jātairiha mahīpāla jāyamānaiśca tairmahī |
na śaśākātmanātmānamiyaṃ dhārayituṃ dharā ||

1.64.32

atha jātā mahīpālāḥ kecidbahumadānvitāḥ |
diteḥ putrā danoścaiva tadā loka ihācyutāḥ ||

1.64.33

vīryavanto'valiptāste nānārūpadharā mahīm |
imāṃ sāgaraparyantāṃ parīyurarimardanāḥ ||

1.64.34

brāhmaṇānkṣatriyānvaiśyāñśūdrāṃścaivāpyapīḍayan |
anyāni caiva sattvāni pīḍayāmāsurojasā ||

1.64.35

trāsayanto'bhinighnantaḥ sarvabhūtagaṇāṃśca te |
viceruḥ sarvaśo rājanmahīṃ śatasahasraśaḥ ||

1.64.36

āśramasthānmaharṣīṃśca dharṣayantastatastataḥ |
abrahmaṇyā vīryamadā mattā madabalena ca ||

1.64.37

evaṃ vīryabalotsiktairbhūriyaṃ tairmahāsuraiḥ |
pīḍyamānā mahī rājanbrahmāṇamupacakrame ||

1.64.38

na hyamī bhūtasatvaughāḥ pannagāḥ sanagāṃ mahīm |
tadā dhārayituṃ śekuḥ saṅkrāntāṃ dānavairbalāt ||

1.64.39

tato mahī mahīpāla bhārārtā bhayapīḍitā |
jagāma śaraṇaṃ devaṃ sarvabhūtapitāmaham ||

1.64.40

sā saṃvṛtaṃ mahābhāgairdevadvijamaharṣibhiḥ |
dadarśa devaṃ brahmāṇaṃ lokakartāramavyayam ||

1.64.41

gandharvairapsarobhiśca daivakarmasu niṣṭhitaiḥ |
vandyamānaṃ mudopatairvavande cainametya sā ||

1.64.42

atha vijñāpayāmāsa bhūmistaṃ śaraṇārthinī |
sannidhau lokapālānāṃ sarveṣāmeva bhārata ||

1.64.43

tatpradhānātmanastasya bhūmeḥ kṛtyaṃ svayambhuvaḥ |
pūrvamevābhavadrājanviditaṃ parameṣṭhinaḥ ||

1.64.44

sraṣṭā hi jagataḥ kasmānna sambudhyeta bhārata |
sasurāsuralokānāmaśeṣeṇa manogatam ||

1.64.45

tāmuvāca mahārāja bhūmiṃ bhūmipatiḥ prabhuḥ |
prabhavaḥ sarvabhūtānāmīśaḥ śambhuḥ prajāpatiḥ ||

1.64.46

brahmovāca |
yadarthamabhisamprāptā matsakāśaṃ vasundhare |
tadarthaṃ sanniyokṣyāmi sarvāneva divaukasaḥ ||

1.64.47

vaiśampāyana uvāca |
ityuktvā sa mahīṃ devo brahmā rājanvisṛjya ca |
ādideśa tadā sarvānvibudhānbhūtakṛtsvayam ||

1.64.48

asyā bhūmernirasituṃ bhāraṃ bhāgaiḥ pṛthakpṛthak |
asyāmeva prasūyadhvaṃ tirodhāyeti cābravīt ||

1.64.49

tathaiva ca samānīya gandharvāpsarasāṃ gaṇān |
uvāca bhagavānsarvānidaṃ vacanamarthavat ||

1.64.50

brahmovāca |
svaiḥ svairaṃśaiḥ prasūyadhvaṃ yatheṣṭaṃ māneṣeṣu ca |
atha śakrādayaḥ sarve śrutvā suragurorvacaḥ |
tathyamarthyaṃ ca pathyaṃ ca tasya te jagṛhustadā ||

1.64.51

atha te sarvaśoṃśaiḥ svairgantuṃ bhūmiṃ kṛtakṣaṇāḥ |
nārāyaṇamamitraghnaṃ vaikuṇṭhamupacakramuḥ ||

1.64.52

yaḥ sa cakragadāpāṇiḥ pītavāsāḥ śitiprabhaḥ |
padmanābhaḥ surārighnaḥ pṛthucārvañcitekṣaṇaḥ ||

1.64.53

prajāpatipatirdevaḥ suranātho mahābalaḥ |
śrīvatsāṅko hṛṣīkeśaḥ sarvadaivatapūjitaḥ ||

1.64.54

taṃ bhuvaḥ śodhanāyendra uvāca puruṣottamam |
aṃśenāvataretyevaṃ tathetyāha ca taṃ hariḥ ||

Other recensions (1)

Linked texts (1)