The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.70
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 1.70
- Language
- Sanskrit
1.70.1
vaiśampāyana uvāca |
tato mṛgasahasrāṇi hatvā sabalavāhanaḥ |
rājā mṛgaprasaṅgena vanamanyadviveśa ha ||
1.70.2
eka evottamabalaḥ kṣutpipāsāśramānvitaḥ |
sa vanasyāntamāsādya mahacchūnyaṃ samāsadat ||
1.70.3
taccāpyatītya nṛpatiruttamāśramasaṃyutam |
manaḥprahlādajananaṃ dṛṣṭikāntamatīva ca ||
1.70.4
śītamārutasaṃyuktaṃ jagāmānyanmahadvanam |
puṣpitaiḥ pādapaiḥ kīrṇamatīva sukhaśādvalam ||
1.70.5
vipulaṃ madhurārāvairnāditaṃ vihagaistathā |
puṃskokilaninādaiśca jhillīkagaṇanāditam ||
1.70.6
pravṛddhaviṭapairvṛkṣaiḥ sukhacchāyaiḥ samāvṛtam |
ṣaṭpadāghūrṇitatalaṃ lakṣmyā paramayā yutam ||
1.70.7
nāpuṣpaḥ pādapaḥ kaścinnāphalo nāpi kaṇṭakī |
ṣaṭpadairnāpyapākīrṇastasminvai kānane'bhavat ||
1.70.8
vihagairnāditaṃ puṣpairalaṅkṛtamatīva ca |
sarvartukusumairvṛkṣaiḥ sukhacchāyaiḥ samāvṛtam ||
1.70.9
manoramaṃ saheṣvāso viveśa vanamuttamam |
mārutākalitāstatra drumāḥ kusumaśākhinaḥ ||
1.70.10
puṣpavṛṣṭiṃ vicitrāṃ tu vyasṛjaṃste punaḥ punaḥ |
divaspṛśo'tha saṅghuṣṭāḥ pakṣibhirmadhurasvanaiḥ ||
1.70.11
virejuḥ pādapāstatra vicitrakusumāmbarāḥ |
teṣāṃ tatra pravāleṣu puṣpabhārāvanāmiṣu ||
1.70.12
ruvanti rāvānmadhurānṣaṭpadā madhulipsavaḥ |
tatra pradeśāṃśca bahūnkusumotkaramaṇḍitān ||
1.70.13
latāgṛhaparikṣiptānmanasaḥ prītivardhanān |
sampaśyansumahātejā babhūva muditastadā ||
1.70.14
parasparāśliṣṭaśākhaiḥ pādapaiḥ kusumānvitaiḥ |
aśobhata vanaṃ tattu mahendradhvajasannibhaiḥ ||
1.70.15
siddhacāraṇasaṅghaiśca gandharvāpsarasāṃ gaṇaiḥ |
sevitaṃ vanamatyarthaṃ mattavānarakinnaraiḥ ||
1.70.16
sukhaḥ śītaḥ sugandhī ca puṣpareṇuvaho'nilaḥ |
parikrāmanvane vṛkṣānupaitīva riraṃsayā ||
1.70.17
evaṅguṇasamāyuktaṃ dadarśa sa vanaṃ nṛpaḥ |
nadīkacchodbhaṃ kāntamucchritadhvajasannibham ||
1.70.18
prekṣamāṇo vanaṃ tattu suprahṛṣṭavihaṅgamam |
āśramapravaraṃ ramyaṃ dadarśa ca manoramam ||
1.70.19
nānāvṛkṣasamākīrṇaṃ samprajvalitapāvakam |
taṃ tadā'pratimaṃ śrīmānāśramaṃ pratyapūjayat ||
1.70.20
yatibhirvālakhilyaiśca vṛtaṃ munigaṇānvitam |
agnyagāraiśca bahubhiḥ puṣpasaṃstarasaṃstṛtam ||
1.70.21
mahākacchairbṛhadbhiśca vibhrājitamatīva ca |
mālinīmabhito rājannadīṃ puṇyāṃ sukhodakām ||
1.70.22
naikapakṣigaṇākīrṇāṃ tapovanamanoramām |
tatravyālamṛgānsaumyānpaśyanprītimavāpa saḥ ||
1.70.23
taṃ cāpratirathaḥ śrīmānāśramaṃ pratyapadyata |
devalokapratīkāśaṃ sarvataḥ sumanoharam ||
1.70.24
nadīṃ cāśramasaṃśliṣṭāṃ puṇyatoyāṃ dadarśa saḥ |
sarvaprāṇabhṛtāṃ tatra jananīmiva dhiṣṭhitām ||
1.70.25
sacakravākapulināṃ puṣpaphenapravāhinīm |
sakinnaragaṇāvāsāṃ vāranarkṣaniṣevitām ||
1.70.26
puṇyasvādhyāyasaṅghuṣṭāṃ pulinairupaśobhitām |
mattavāraṇaśārdūlabhujagendraniṣevitām ||
1.70.27
tasyāstīre bhagavataḥ kāśyapasya mahātmanaḥ |
āśramapravaraṃ ramyaṃ maharṣigaṇasevitam ||
1.70.28
nadīmāśramasambaddhāṃ dṛṣṭvāśramapadaṃ tathā |
cakārābhipraveśāya matiṃ sa nṛpatistadā ||
1.70.29
alaṅkṛtaṃ dvīpavatyā mālinyā ramyatīrayā |
naranārāyaṇasthānaṃ gaṅgayevopaśobhitam ||
1.70.30
mattabarhiṇasaṅghuṣṭaṃ praviveśa mahadvanam |
tatsacaitrarathaprakhyaṃ samupetya nararṣabhaḥ ||
1.70.31
atīva guṇasampannamanirdeśyaṃ ca varcasā |
maharṣiṃ kāśyapaṃ draṣṭumatha kaṇvaṃ tapodhanam ||
1.70.32
dhvajinīmaśvasambādhāṃ padātigajasaṅkulām |
avasthāpya vanadvāri senāmidamuvāca saḥ ||
1.70.33
muniṃ virajasaṃ draṣṭuṃ gamiṣyāmi tapodhanam |
kāśyapaṃ sthīyatāmatra yāvadāgamanaṃ mama ||
1.70.34
tadvanaṃ nandanaprakhyamāsādya manujeśvaraḥ |
kṣutpipāse jahau rājā mudaṃ cāvāpa puṣkalām ||
1.70.35
sāmātyo rājaliṅgāni sopanīya narādhipaḥ |
purohitasahāyaśca jagāmāśramamuttamam ||
1.70.36
didṛkṣustatra tamṛṣiṃ taporāśimathāvyayam |
brahmalokapratīkāśamāśramaṃ so'bhivīkṣya ha |
ṣaṭpadodgītasaṅghuṣṭaṃ nānādvijagaṇāyutam ||
1.70.37
ṛco bahvṛcamukhyaiśca preryamāṇāḥ padakramaiḥ |
śuśrāva manujavyāghro vitateṣviha karmasu ||
1.70.38
yajñavidyāṅgavidbhiśca yajurvidbhiśca śobhitam |
madhuraiḥ sāmagītaiśca ṛṣibhirniyatavrataiḥ ||
1.70.39
bhāruṇḍasāmagītābhiratharvaśirasodgataiḥ |
yatātmabhiḥ suniyataiḥ śuśubhe sa tadāśramaḥ ||
1.70.40
atharvavedapravarāḥ pūgayajñiyasāmagāḥ |
saṃhitāmīrayanti sma padakramayutāṃ tu te ||
1.70.41
śabdasaṃskārasaṃyuktairbruvadbhiścāparairdvijaiḥ |
nāditaḥ sa babhau śrīmānbrahmaloka ivāparaḥ ||
1.70.42
yajñasaṃstaravidbhiśca kramaśikṣāviśāradaiḥ |
nyāyatattvātmavijñānasampannairvedapāragaiḥ ||
1.70.43
nānāvākyasamāhārasamavāyaviśāradaiḥ |
viśeṣakāryavidbhiśca mokṣadharmaparāyaṇaiḥ ||
1.70.44
stāpanākṣepasiddhāntaparamārthajñatāṃ gataiḥ |
śabdacchandoniruktajñaiḥ kālajñānaviśāradaiḥ ||
1.70.45
dravyakarmaguṇajñaiśca kāryakāraṇavedibhiḥ |
pakṣivānararutajñaiśca vyāsagranthasamāśritaiḥ ||
1.70.46
nānāśāstreṣu mukhyaiśca śuśrāva svanamīritam |
lokāyatikamukhyaiśca samantādanunāditam ||
1.70.47
tatra tatra ca viprendrānniyatānsaṃśitavratān |
japahomaparānviprāndadarśa paravīrahā ||
1.70.48
āsanāni vicitrāṇi rucirāṇi mahīpatiḥ |
prayatnopahitāni sma dṛṣṭvā vismayamāgamat ||
1.70.49
devatāyatanānāṃ ca prekṣya pūjāṃ kṛtāṃ dvijaiḥ |
brahmalokasthamātmānaṃ mene sa nṛpasattamaḥ ||
1.70.50
sa kāśyapatapoguptamāśramapravaraṃ śubham |
nātṛpyatprekṣamāṇo vai tapovanaguṇairyutam ||
1.70.51
sa kāśyapasyāyatanaṃ mahāvratai-
rvṛtaṃ samāntādṛṣibhistapodhanaiḥ |
viveśa sāmātyapurohito'rihā
viviktamatyarthamanoharaṃ śubham ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (2)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Garuḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit