Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.71

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 1.71

Language
Sanskrit

1.71.1

vaiśampāyana uvāca |
tato gacchanmahābāhureko'mātyānvisṛjya tān |
nāpaśyaccāśrame tasmiṃstamṛṣiṃ saṃśitavratam ||

1.71.2

so'paśyamānastamṛṣiṃ śūnyaṃ dṛṣṭvā tathā''śramam |
uvāca ka ihetyuccairvanaṃ sannādayanniva ||

1.71.3

śrutvā'tha tasya taṃ śabdaṃ kanyā śrīriva rūpiṇī |
niścakrāmāśramāttasmāttāpasīveṣadhāriṇī ||

1.71.4

sā taṃ dṛṣṭvaiva rājānaṃ duṣyantamasitekṣaṇā |
svāgataṃ ta iti kṣipramuvāca pratipūjya ca ||

1.71.5

āsanenārcayitvā ca pādyenārghyeṇa caiva hi |
papracchānāmayaṃ rājankuśalaṃ ca narādhipam ||

1.71.6

yathāvadarcayitvā'tha pṛṣṭvā cānāmayaṃ tadā |
uvāca smayamāneva kiṃ kāryaṃ kriyatāmiti ||

1.71.7

tāmabravīttato rājā kanyāṃ madhurabhāṣiṇīm |
dṛṣṭvā sarvānavadyāṅgīṃ yathāvatpratipūjitaḥ ||

1.71.8

āgato'haṃ mahābhāgamṛṣiṃ kaṇvamupāsitum |
kva gato bhagavānbhadre ganmamācakṣva śobhane ||

1.71.9

śakuntalovāca |
gataḥ pitā me bhagavānphalānyāhartumāśramāt |
muhūrtaṃ sampratīkṣasva draṣṭāsyenamupāgatam ||

1.71.10

vaiśampāyana uvāca |
apaśyamānastamṛṣiṃ tathā coktastayā ca saḥ |
tāṃ dṛṣṭvā ca varārohāṃ śrīmatīṃ cāruhāsinīm ||

1.71.11

vibhrājamānāṃ vapuṣā tapasā ca damena ca |
rūpayauvanasampannāmityuvāca mahīpatiḥ ||

1.71.12

kā tvaṃ kasyāsi suśroṇi kimarthaṃ cāgatā vanam |
evaṃrūpaguṇopetā kutastvamasi śobhane ||

1.71.13

darśanādeva hi śubhe tvayā me'pahṛtaṃ manaḥ |
icchāmi tvāmahaṃ jñātuṃ tanmamācakṣva śobhane ||

1.71.14

evamuktā tu sā kanyā tena rājñā tamāśrame |
uvāca hasatī vākyamidaṃ sumadhurākṣaram ||

1.71.15

kaṇvasyāhaṃ bhagavato duṣyanta duhitā matā |
tapasvino dhṛtimato dharmajñasya mahātmanaḥ ||

1.71.16

duṣyanta uvāca |
ūrdhvaretā mahābhāge bhagavām̐llokapūjitaḥ |
caleddhi vṛttāddharmopi na caletsaṃśitavrataḥ ||

1.71.17

kathaṃ tvaṃ tasya duhitā sambhūtā varavarṇinī |
saṃśayo me mahānatra tanme chettumihārhasi ||

1.71.18

śakuntalovāca |
yathā'yamāgamo mahyaṃ yathā cedamabhūtpurā |
śṛṇu rājanyathātattvaṃ yathā'smi duhitā muneḥ ||

1.71.19

ṛṣiḥ kaścidihāgamya mama janmābhyacodayat |
tasmai provāca bhagavānyathā tacchṛṇu pārthivā ||

1.71.20

kaṇva uvāca |
tapyamānaḥ kila purā viśvāmitro mahattapaḥ |
subhṛśaṃ tāpayāmāsa śakraṃ suragaṇeśvaram ||

1.71.21

tapasā dīptavīryo'yaṃ sthānānmāṃ cyāvayediti |
bhītaḥ purandarastasmānmenakāmidamabravīt ||

1.71.22

guṇairapsarasāṃ divyairmenake tvaṃ viśiṣyase |
śreyo me kuru kalyāṇi yattvāṃ vakṣyāmi tacchṛṇu ||

1.71.23

asāvādityaśaṅkāśo viśvāmitro mahātapāḥ |
tapyamānastapo ghoraṃ mama kampayate manaḥ ||

1.71.24

menake tava bhāro'yaṃ viśvāmitraḥ sumadhyame |
śaṃsitātmā sudurdharṣa ugre tapasi vartate ||

1.71.25

sa māṃ na cyāvayetsthānāttaṃ vai gatvā pralobhaya |
cara tasya tapovighnaṃ kuru me'vighnamuttamam ||

1.71.26

rūpayauvanamādhuryaceṣṭitasmitabhāṣaṇaiḥ |
lobhayitvā varārohe tapasastaṃ nivartaya ||

1.71.27

menakovāca |
mahātejāḥ sa bhagavāṃstathaiva ca mahātapāḥ |
kopanaśca tathā hyenaṃ jānāti bhagavānapi ||

1.71.28

tejastapasaścaiva kopasya ca mahātmanaḥ |
tvamapyudvijase yasya nodvijeyamahaṃ katham ||

1.71.29

mahābhāgaṃ vasiṣṭhaṃ yaḥ putrairiṣṭairvyayojayat |
kṣatrajātaśca yaḥ pūrvamabhavadbrāhmaṇo balāt ||

1.71.30

śaucārthaṃ yo nadīṃ cakre durgamāṃ bahubhirjalaiḥ |
yāṃ tāṃ puṇyatamāṃ loke kauśikīti vidurjanāḥ ||

1.71.31

babhāra yatrāsya purā kāle durge mahātmanaḥ |
dārānmataṅgo dharmātmā rājarṣirvyādhatāṃ gataḥ ||

1.71.32

atītakāle durbhikṣe abhyetya punarākṣamam |
muniḥ pāreti nadyā vai nāma cakre tadā prabhuḥ ||

1.71.33

mataṅgaṃ yājayāñcakre yatra prītamanāḥ svayam |
tvaṃ ca somaṃ bhayādyasya gataḥ pātuṃ sureśvara ||

1.71.34

cakārānyaṃ ca lokaṃ vai kruddho nakṣatrasampadā |
pratiśravaṇapūrvāṇi nakṣatrāṇi cakāra yaḥ |
guruśāpahatasyāpi triśaṅkoḥ śaraṇaṃ dadau ||

1.71.35

etāni yasya karmāṇi tasyāhaṃ bhṛśamudvije |
yathā'sau na dahetkruddhastathā''jñāpaya māṃ vibho ||

1.71.36

tejasā nirdahellokānkampayeddharaṇīṃ padā |
saṅkṣipecca mahāmeruṃ tūrṇamāvartayeddiśaḥ ||

1.71.37

tādṛśaṃ tapasā yuktaṃ pradīptamiva pāvakam |
kathamasmadvidhā nārī jitendriyamabhispṛśet ||

1.71.38

hutāśanamukhaṃ dīptaṃ sūryacandrākṣitārakam |
kālajihvaṃ suraśreṣṭha kathamasmadvidhā spṛśet ||

1.71.39

yamaśca somaśca maharṣayaśca
sādhyā viśve vālasvilyāśca sarve |
ete'pi yasyodvijante prabhāvā-
ttasmātkasmānmādṛśī nodvijeta ||

1.71.40

tvayaivamuktā ca kathaṃ samīpa-
mṛṣerna gaccheyamahaṃ surendra |
rakṣāṃ tu me cintaya devarāja
yathā tvadarthaṃ rakṣitā'haṃ careyam ||

1.71.41

kāmaṃ tu me mārutastatra vāsaḥ
prakrīḍitāyā vivṛṇotu deva |
bhavecca me mathastatra kārye
sahāyabhūtastu tava prasādāt ||

1.71.42

vanācca vāyuḥ surabhiḥ pravāyāttasminkāle tamṛṣiṃ lobhayantyāḥ |
tathetyuktvā vihite caiva tasmiṃstato yayau sāśramaṃ kauśikasya ||

Other recensions (1)

Linked texts (1)