The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.71
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 1.71
- Language
- Sanskrit
1.71.1
vaiśampāyana uvāca |
tato gacchanmahābāhureko'mātyānvisṛjya tān |
nāpaśyaccāśrame tasmiṃstamṛṣiṃ saṃśitavratam ||
1.71.2
so'paśyamānastamṛṣiṃ śūnyaṃ dṛṣṭvā tathā''śramam |
uvāca ka ihetyuccairvanaṃ sannādayanniva ||
1.71.3
śrutvā'tha tasya taṃ śabdaṃ kanyā śrīriva rūpiṇī |
niścakrāmāśramāttasmāttāpasīveṣadhāriṇī ||
1.71.4
sā taṃ dṛṣṭvaiva rājānaṃ duṣyantamasitekṣaṇā |
svāgataṃ ta iti kṣipramuvāca pratipūjya ca ||
1.71.5
āsanenārcayitvā ca pādyenārghyeṇa caiva hi |
papracchānāmayaṃ rājankuśalaṃ ca narādhipam ||
1.71.6
yathāvadarcayitvā'tha pṛṣṭvā cānāmayaṃ tadā |
uvāca smayamāneva kiṃ kāryaṃ kriyatāmiti ||
1.71.7
tāmabravīttato rājā kanyāṃ madhurabhāṣiṇīm |
dṛṣṭvā sarvānavadyāṅgīṃ yathāvatpratipūjitaḥ ||
1.71.8
āgato'haṃ mahābhāgamṛṣiṃ kaṇvamupāsitum |
kva gato bhagavānbhadre ganmamācakṣva śobhane ||
1.71.9
śakuntalovāca |
gataḥ pitā me bhagavānphalānyāhartumāśramāt |
muhūrtaṃ sampratīkṣasva draṣṭāsyenamupāgatam ||
1.71.10
vaiśampāyana uvāca |
apaśyamānastamṛṣiṃ tathā coktastayā ca saḥ |
tāṃ dṛṣṭvā ca varārohāṃ śrīmatīṃ cāruhāsinīm ||
1.71.11
vibhrājamānāṃ vapuṣā tapasā ca damena ca |
rūpayauvanasampannāmityuvāca mahīpatiḥ ||
1.71.12
kā tvaṃ kasyāsi suśroṇi kimarthaṃ cāgatā vanam |
evaṃrūpaguṇopetā kutastvamasi śobhane ||
1.71.13
darśanādeva hi śubhe tvayā me'pahṛtaṃ manaḥ |
icchāmi tvāmahaṃ jñātuṃ tanmamācakṣva śobhane ||
1.71.14
evamuktā tu sā kanyā tena rājñā tamāśrame |
uvāca hasatī vākyamidaṃ sumadhurākṣaram ||
1.71.15
kaṇvasyāhaṃ bhagavato duṣyanta duhitā matā |
tapasvino dhṛtimato dharmajñasya mahātmanaḥ ||
1.71.16
duṣyanta uvāca |
ūrdhvaretā mahābhāge bhagavām̐llokapūjitaḥ |
caleddhi vṛttāddharmopi na caletsaṃśitavrataḥ ||
1.71.17
kathaṃ tvaṃ tasya duhitā sambhūtā varavarṇinī |
saṃśayo me mahānatra tanme chettumihārhasi ||
1.71.18
śakuntalovāca |
yathā'yamāgamo mahyaṃ yathā cedamabhūtpurā |
śṛṇu rājanyathātattvaṃ yathā'smi duhitā muneḥ ||
1.71.19
ṛṣiḥ kaścidihāgamya mama janmābhyacodayat |
tasmai provāca bhagavānyathā tacchṛṇu pārthivā ||
1.71.20
kaṇva uvāca |
tapyamānaḥ kila purā viśvāmitro mahattapaḥ |
subhṛśaṃ tāpayāmāsa śakraṃ suragaṇeśvaram ||
1.71.21
tapasā dīptavīryo'yaṃ sthānānmāṃ cyāvayediti |
bhītaḥ purandarastasmānmenakāmidamabravīt ||
1.71.22
guṇairapsarasāṃ divyairmenake tvaṃ viśiṣyase |
śreyo me kuru kalyāṇi yattvāṃ vakṣyāmi tacchṛṇu ||
1.71.23
asāvādityaśaṅkāśo viśvāmitro mahātapāḥ |
tapyamānastapo ghoraṃ mama kampayate manaḥ ||
1.71.24
menake tava bhāro'yaṃ viśvāmitraḥ sumadhyame |
śaṃsitātmā sudurdharṣa ugre tapasi vartate ||
1.71.25
sa māṃ na cyāvayetsthānāttaṃ vai gatvā pralobhaya |
cara tasya tapovighnaṃ kuru me'vighnamuttamam ||
1.71.26
rūpayauvanamādhuryaceṣṭitasmitabhāṣaṇaiḥ |
lobhayitvā varārohe tapasastaṃ nivartaya ||
1.71.27
menakovāca |
mahātejāḥ sa bhagavāṃstathaiva ca mahātapāḥ |
kopanaśca tathā hyenaṃ jānāti bhagavānapi ||
1.71.28
tejastapasaścaiva kopasya ca mahātmanaḥ |
tvamapyudvijase yasya nodvijeyamahaṃ katham ||
1.71.29
mahābhāgaṃ vasiṣṭhaṃ yaḥ putrairiṣṭairvyayojayat |
kṣatrajātaśca yaḥ pūrvamabhavadbrāhmaṇo balāt ||
1.71.30
śaucārthaṃ yo nadīṃ cakre durgamāṃ bahubhirjalaiḥ |
yāṃ tāṃ puṇyatamāṃ loke kauśikīti vidurjanāḥ ||
1.71.31
babhāra yatrāsya purā kāle durge mahātmanaḥ |
dārānmataṅgo dharmātmā rājarṣirvyādhatāṃ gataḥ ||
1.71.32
atītakāle durbhikṣe abhyetya punarākṣamam |
muniḥ pāreti nadyā vai nāma cakre tadā prabhuḥ ||
1.71.33
mataṅgaṃ yājayāñcakre yatra prītamanāḥ svayam |
tvaṃ ca somaṃ bhayādyasya gataḥ pātuṃ sureśvara ||
1.71.34
cakārānyaṃ ca lokaṃ vai kruddho nakṣatrasampadā |
pratiśravaṇapūrvāṇi nakṣatrāṇi cakāra yaḥ |
guruśāpahatasyāpi triśaṅkoḥ śaraṇaṃ dadau ||
1.71.35
etāni yasya karmāṇi tasyāhaṃ bhṛśamudvije |
yathā'sau na dahetkruddhastathā''jñāpaya māṃ vibho ||
1.71.36
tejasā nirdahellokānkampayeddharaṇīṃ padā |
saṅkṣipecca mahāmeruṃ tūrṇamāvartayeddiśaḥ ||
1.71.37
tādṛśaṃ tapasā yuktaṃ pradīptamiva pāvakam |
kathamasmadvidhā nārī jitendriyamabhispṛśet ||
1.71.38
hutāśanamukhaṃ dīptaṃ sūryacandrākṣitārakam |
kālajihvaṃ suraśreṣṭha kathamasmadvidhā spṛśet ||
1.71.39
yamaśca somaśca maharṣayaśca
sādhyā viśve vālasvilyāśca sarve |
ete'pi yasyodvijante prabhāvā-
ttasmātkasmānmādṛśī nodvijeta ||
1.71.40
tvayaivamuktā ca kathaṃ samīpa-
mṛṣerna gaccheyamahaṃ surendra |
rakṣāṃ tu me cintaya devarāja
yathā tvadarthaṃ rakṣitā'haṃ careyam ||
1.71.41
kāmaṃ tu me mārutastatra vāsaḥ
prakrīḍitāyā vivṛṇotu deva |
bhavecca me mathastatra kārye
sahāyabhūtastu tava prasādāt ||
1.71.42
vanācca vāyuḥ surabhiḥ pravāyāttasminkāle tamṛṣiṃ lobhayantyāḥ |
tathetyuktvā vihite caiva tasmiṃstato yayau sāśramaṃ kauśikasya ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit