Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.78

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 1.78

Language
Sanskrit

1.78.1

vaiśampāyana uvāca |
kṛtavidye kace prāpte hṛṣṭarūpā divaukasaḥ |
kacādadhītya tāṃ vidyāṃ kṛtārthā bharatarṣabha ||

1.78.2

sarva eva samāgamya śatakratumathābruvan |
kālaste vikramasyādya jahi śatrūnpurandara ||

1.78.3

evamuktastu sahitaistridaśairmaghavāṃstadā |
tathetyuktvā pracakrāma so'paśyata vane striyaḥ ||

1.78.4

krīḍantīnāṃ tu kanyānāṃ vane caitrarathopame |
vāyubhūtaḥ sa vastrāṇi sarvāṇyeva vyamiśrayat ||

1.78.5

tato jalātsamuttīrya kanyāstāḥ sahitāstadā |
vastrāṇi jagṛhustāni yathā sannānyanekaśaḥ ||

1.78.6

tatra vāso devayānayāḥ śarmiṣṭhā jagṛhe tadā |
vyatimiśramajānantī duhitā vṛṣaparvaṇaḥ ||

1.78.7

tatastayormithastatra virodhaḥ samajāyata |
devayānyāśca rājendra śarmiṣṭhāyāśca tatkṛte ||

1.78.8

devayānyuvāca |
kasmādgṛhṇāsi me vastraṃ śiṣyā bhūtvā mamāsuri |
samudācārahīnāyā na te sādhu bhaviṣyati ||

1.78.9

śarmiṣṭhovāca |
āsīnaṃ ca śayānaṃ ca pitā te pitaraṃ mama |
stauti bandīva cābhīkṣṇaṃ nīcaiḥ sthitvā vinītavat ||

1.78.10

yācatastvaṃ hi duhitā stuvataḥ pratigṛhṇataḥ |
sutāhaṃ stūyamānasya dadato'pratigṛhṇataḥ ||

1.78.11

ādunvasva vidunvasva druhya kupyasva yācaki |
anāyudhā sāyudhāyā riktā kṣubhyasi bhikṣuki |
lapsyase pratiyoddhāraṃ na hi tvāṃ gaṇayāmyaham ||

1.78.12

vaiśampāyana uvāca |
samucchrayaṃ devayānīṃ gatāṃ saktāṃ ca vāsasi ||

1.78.13

śarmiṣṭhā prākṣipatkūpe tataḥ svapuramāgamat |
hateyamiti vijñāya śarmiṣṭhā pāpaniścayā ||

1.78.14

anavekṣya yayau veśma krodhavegaparāyaṇā |
atha taṃ deśamabhyāgādyayātirnahuṣātmajaḥ ||

1.78.15

śrāntayugmaḥ śrāntahayo mṛgalipsuḥ pipāsitaḥ |
sa nāhuṣaḥ prekṣamāṇa udapānaṃ gatodakam ||

1.78.16

dadarśa rājā tāṃ tatra kanyāmagniśikhāmiva |
tāmapṛcchatsa dṛṣṭvaiva kanyāmamaravarṇinīm ||

1.78.17

sāntvayitvā nṛpaśreṣṭhaḥ sāmnā paramavalgunā |
kā tvaṃ tāmranakhī śyāmā sumṛṣṭamaṇikuṇḍalā ||

1.78.18

dīrghaṃ dhyāyasi cātyarthaṃ kasmācchicaṣi cāturā |
kathaṃ ca patitā'syasminkūpe vīruttṛṇāvṛte ||

1.78.19

duhitā caiva kasya tvaṃ vada satyaṃ sumadhyame |
devayānyuvāca |
yo'sau devairhatāndaityānutthāpayati vidyayā ||

1.78.20

tasya śukrasya kanyāhaṃ sa māṃ nūnaṃ na budhyate |
eṣa me dakṣiṇo rājanpāṇistāmranakhāṅguliḥ ||

1.78.21

samuddhara gṛhītvā māṃ kulīnastvaṃ hi me mataḥ |
jānāmi hi tvāṃ saṃśāntaṃ vīryavantaṃ yaśasvinam ||

1.78.22

tasmānmāṃ patitāmasmātkūpāduddhartumarhasi |
vaiśampāyana uvāca |
tāmatho brāhmaṇīṃ kanyāṃ vijñāya nahuṣātmajaḥ ||

1.78.23

gṛhītvā dakṣiṇe pāṇāvujjahāra tato'vaṭāt |
uddhṛtya caināṃ tarasā tasmātkūpānnarādhipaḥ ||

1.78.24

āmantrayitvā suśreṇīṃ yayātiḥ svapuraṃ yayau |
gate tu nāhuṣe tasmindevayanyapyaninditā ||

1.78.25

uvāca śokasantaptā ghūrṇikāmāgatāṃ puraḥ |
devayānyuvāca |
tvaritaṃ ghūrṇike gaccha śīghramācakṣva me pituḥ ||

1.78.26

nedānīṃ sampravekṣyāmi nagaraṃ vṛṣaparvaṇaḥ |
vaiśampāyana uvāca |
sā tatra tvaritaṃ gatvā ghūrṇikā'suramandiram ||

1.78.27

dṛṣṭvā kāvyamuvācedaṃ sambhramāviṣṭacetanā |
ācacakṣe mahāprājñaṃ devayānīṃ vane hatām ||

1.78.28

śarmiṣṭhayā mahābhāga duhitrā vṛṣaparvaṇaḥ |
śrutvā duhitaraṃ kāvyastatra śarmiṣṭhayā hatām ||

1.78.29

tvarayā niryayau duḥkhānmārgamāṇaḥ sutāṃ vane |
dṛṣṭvā duhitaraṃ kāvyo devayānīṃ tato vane ||

1.78.30

bāhubhyāṃ sampariṣvajya duḥkhito vākyamabravīt |
ātmadoṣairniyacchantī sarve duḥkhasukhe janāḥ ||

1.78.31

manye duścaritaṃ te'sti yasyeyaṃ niṣkṛtiḥ kṛtā |
devayānyuvāca |
niṣkṛtirme'stu vā māstu śṛṇuṣvāvahito mama ||

1.78.32

śarmiṣṭhayā yaduktā'smi duhitrā vṛṣaparvaṇaḥ |
satyaṃ kilaitatsā prāha daityānāmasi gāyanaḥ ||

1.78.33

evaṃ hi me kathayati śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī |
vacanaṃ tīkṣṇaparuṣaṃ krodharaktekṣaṇā bhṛśam ||

1.78.34

stuvato duhitā nityaṃ yācataḥ pratigṛhṇataḥ |
ahaṃ tu stūyamānasya dadato'pratigṛhṇataḥ ||

1.78.35

idaṃ māmāha śarmiṣṭhā duhitā vṛṣaparvaṇaḥ |
krodhasaṃraktanayanā darpapūrṇā punaḥ punaḥ ||

1.78.36

yadyahaṃ stuvatastāta duhitā pratigṛhṇataḥ |
prasādayiṣye śarmiṣṭhāmityuktā tu sakhī mayā ||

1.78.37

śukra uvāca |
stuvato duhitā na tvaṃ yācataḥ pratigṛhṇataḥ |
astotuḥ stūyamānasya duhitā devayānyasi ||

1.78.38

vṛṣaparvaiva tadveda śakro rājā ca nāhuṣaḥ |
acintyaṃ brahma nirdvandvamaiśvaraṃ hi balaṃ mama ||

1.78.39

yacca kiñcitsarvagataṃ bhūmau vā yadi vā divi |
tasyāhamīśvaro nityaṃ tuṣṭenoktaḥ svayambhuvā ||

1.78.40

ahaṃ jalaṃ vimuñcāmi prajānāṃ hitakāmyayā |
puṣṇāmyauṣadhayaḥ sarvā iti satyaṃ bravīmi te ||

1.78.41

vaiśampāyana uvāca |
evaṃ viṣādamāpannāṃ manyunā samprapīḍitām |
vacanairmadhuraiḥ ślakṣṇaiḥ sāntvayāmāsa tāṃ pitā ||

Other recensions (1)