The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.78
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 1.78
- Language
- Sanskrit
1.78.1
vaiśampāyana uvāca |
kṛtavidye kace prāpte hṛṣṭarūpā divaukasaḥ |
kacādadhītya tāṃ vidyāṃ kṛtārthā bharatarṣabha ||
1.78.2
sarva eva samāgamya śatakratumathābruvan |
kālaste vikramasyādya jahi śatrūnpurandara ||
1.78.3
evamuktastu sahitaistridaśairmaghavāṃstadā |
tathetyuktvā pracakrāma so'paśyata vane striyaḥ ||
1.78.4
krīḍantīnāṃ tu kanyānāṃ vane caitrarathopame |
vāyubhūtaḥ sa vastrāṇi sarvāṇyeva vyamiśrayat ||
1.78.5
tato jalātsamuttīrya kanyāstāḥ sahitāstadā |
vastrāṇi jagṛhustāni yathā sannānyanekaśaḥ ||
1.78.6
tatra vāso devayānayāḥ śarmiṣṭhā jagṛhe tadā |
vyatimiśramajānantī duhitā vṛṣaparvaṇaḥ ||
1.78.7
tatastayormithastatra virodhaḥ samajāyata |
devayānyāśca rājendra śarmiṣṭhāyāśca tatkṛte ||
1.78.8
devayānyuvāca |
kasmādgṛhṇāsi me vastraṃ śiṣyā bhūtvā mamāsuri |
samudācārahīnāyā na te sādhu bhaviṣyati ||
1.78.9
śarmiṣṭhovāca |
āsīnaṃ ca śayānaṃ ca pitā te pitaraṃ mama |
stauti bandīva cābhīkṣṇaṃ nīcaiḥ sthitvā vinītavat ||
1.78.10
yācatastvaṃ hi duhitā stuvataḥ pratigṛhṇataḥ |
sutāhaṃ stūyamānasya dadato'pratigṛhṇataḥ ||
1.78.11
ādunvasva vidunvasva druhya kupyasva yācaki |
anāyudhā sāyudhāyā riktā kṣubhyasi bhikṣuki |
lapsyase pratiyoddhāraṃ na hi tvāṃ gaṇayāmyaham ||
1.78.12
vaiśampāyana uvāca |
samucchrayaṃ devayānīṃ gatāṃ saktāṃ ca vāsasi ||
1.78.13
śarmiṣṭhā prākṣipatkūpe tataḥ svapuramāgamat |
hateyamiti vijñāya śarmiṣṭhā pāpaniścayā ||
1.78.14
anavekṣya yayau veśma krodhavegaparāyaṇā |
atha taṃ deśamabhyāgādyayātirnahuṣātmajaḥ ||
1.78.15
śrāntayugmaḥ śrāntahayo mṛgalipsuḥ pipāsitaḥ |
sa nāhuṣaḥ prekṣamāṇa udapānaṃ gatodakam ||
1.78.16
dadarśa rājā tāṃ tatra kanyāmagniśikhāmiva |
tāmapṛcchatsa dṛṣṭvaiva kanyāmamaravarṇinīm ||
1.78.17
sāntvayitvā nṛpaśreṣṭhaḥ sāmnā paramavalgunā |
kā tvaṃ tāmranakhī śyāmā sumṛṣṭamaṇikuṇḍalā ||
1.78.18
dīrghaṃ dhyāyasi cātyarthaṃ kasmācchicaṣi cāturā |
kathaṃ ca patitā'syasminkūpe vīruttṛṇāvṛte ||
1.78.19
duhitā caiva kasya tvaṃ vada satyaṃ sumadhyame |
devayānyuvāca |
yo'sau devairhatāndaityānutthāpayati vidyayā ||
1.78.20
tasya śukrasya kanyāhaṃ sa māṃ nūnaṃ na budhyate |
eṣa me dakṣiṇo rājanpāṇistāmranakhāṅguliḥ ||
1.78.21
samuddhara gṛhītvā māṃ kulīnastvaṃ hi me mataḥ |
jānāmi hi tvāṃ saṃśāntaṃ vīryavantaṃ yaśasvinam ||
1.78.22
tasmānmāṃ patitāmasmātkūpāduddhartumarhasi |
vaiśampāyana uvāca |
tāmatho brāhmaṇīṃ kanyāṃ vijñāya nahuṣātmajaḥ ||
1.78.23
gṛhītvā dakṣiṇe pāṇāvujjahāra tato'vaṭāt |
uddhṛtya caināṃ tarasā tasmātkūpānnarādhipaḥ ||
1.78.24
āmantrayitvā suśreṇīṃ yayātiḥ svapuraṃ yayau |
gate tu nāhuṣe tasmindevayanyapyaninditā ||
1.78.25
uvāca śokasantaptā ghūrṇikāmāgatāṃ puraḥ |
devayānyuvāca |
tvaritaṃ ghūrṇike gaccha śīghramācakṣva me pituḥ ||
1.78.26
nedānīṃ sampravekṣyāmi nagaraṃ vṛṣaparvaṇaḥ |
vaiśampāyana uvāca |
sā tatra tvaritaṃ gatvā ghūrṇikā'suramandiram ||
1.78.27
dṛṣṭvā kāvyamuvācedaṃ sambhramāviṣṭacetanā |
ācacakṣe mahāprājñaṃ devayānīṃ vane hatām ||
1.78.28
śarmiṣṭhayā mahābhāga duhitrā vṛṣaparvaṇaḥ |
śrutvā duhitaraṃ kāvyastatra śarmiṣṭhayā hatām ||
1.78.29
tvarayā niryayau duḥkhānmārgamāṇaḥ sutāṃ vane |
dṛṣṭvā duhitaraṃ kāvyo devayānīṃ tato vane ||
1.78.30
bāhubhyāṃ sampariṣvajya duḥkhito vākyamabravīt |
ātmadoṣairniyacchantī sarve duḥkhasukhe janāḥ ||
1.78.31
manye duścaritaṃ te'sti yasyeyaṃ niṣkṛtiḥ kṛtā |
devayānyuvāca |
niṣkṛtirme'stu vā māstu śṛṇuṣvāvahito mama ||
1.78.32
śarmiṣṭhayā yaduktā'smi duhitrā vṛṣaparvaṇaḥ |
satyaṃ kilaitatsā prāha daityānāmasi gāyanaḥ ||
1.78.33
evaṃ hi me kathayati śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī |
vacanaṃ tīkṣṇaparuṣaṃ krodharaktekṣaṇā bhṛśam ||
1.78.34
stuvato duhitā nityaṃ yācataḥ pratigṛhṇataḥ |
ahaṃ tu stūyamānasya dadato'pratigṛhṇataḥ ||
1.78.35
idaṃ māmāha śarmiṣṭhā duhitā vṛṣaparvaṇaḥ |
krodhasaṃraktanayanā darpapūrṇā punaḥ punaḥ ||
1.78.36
yadyahaṃ stuvatastāta duhitā pratigṛhṇataḥ |
prasādayiṣye śarmiṣṭhāmityuktā tu sakhī mayā ||
1.78.37
śukra uvāca |
stuvato duhitā na tvaṃ yācataḥ pratigṛhṇataḥ |
astotuḥ stūyamānasya duhitā devayānyasi ||
1.78.38
vṛṣaparvaiva tadveda śakro rājā ca nāhuṣaḥ |
acintyaṃ brahma nirdvandvamaiśvaraṃ hi balaṃ mama ||
1.78.39
yacca kiñcitsarvagataṃ bhūmau vā yadi vā divi |
tasyāhamīśvaro nityaṃ tuṣṭenoktaḥ svayambhuvā ||
1.78.40
ahaṃ jalaṃ vimuñcāmi prajānāṃ hitakāmyayā |
puṣṇāmyauṣadhayaḥ sarvā iti satyaṃ bravīmi te ||
1.78.41
vaiśampāyana uvāca |
evaṃ viṣādamāpannāṃ manyunā samprapīḍitām |
vacanairmadhuraiḥ ślakṣṇaiḥ sāntvayāmāsa tāṃ pitā ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit