Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.83

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 1.83

Language
Sanskrit

1.83.1

vaiśampāyana uvāca |
śrutvā kumāraṃ jātaṃ tu devayānī śucismitā |
cintayāmāsa duḥkhārtā śarmiṣṭhāṃ prati bhārata ||

1.83.2

abhigamya ca śarmiṣṭhāṃ devayānyabravīdidam |
devayānvuvāca |
kimidaṃ vṛjinaṃ subhru kṛtaṃ vai kāmalubdhayā ||

1.83.3

śarmiṣṭhovāca |
ṛṣirabhyāgataḥ kaściddharmātmā vedapāragaḥ |
sa mayā varadaḥ kāmaṃ yācito dharmasaṃhitam ||

1.83.4

nāhamanyāyataḥ kāmamācarāmi śucismite |
tasmādṛṣermamāpatyamiti satyaṃ bravīmi te ||

1.83.5

devayānyuvāca |
śobhanaṃ bhīru yadyevamatha sa jñāyate dvijaḥ |
gotranāmābhijanato vettumicchāmi taṃ dvijam ||

1.83.6

śarmiṣṭhovāca |
tapasā tejasā caiva dīpyamānaṃ yathā ravim |
taṃ dṛṣṭvā mama sampraṣṭuṃ śaktirnāsīcchucismite ||

1.83.7

devayānyuvāca |
yadyetadevaṃ śarmiṣṭhe na manyurvidyate mama |
apatyaṃ yadi te labdhaṃ jyeṣṭhācchreṣṭhā ca vai dvijāt ||

1.83.8

vaiśampāyana uvāca |
anyonyamevamuktvā tu samprahasya ca te mithaḥ |
jagāma bhārgavī veśma tathyamityavajagmuṣī ||

1.83.9

yayātirdevayānyāṃ tu putrāvajanayannṛpaḥ |
yaduṃ ca turvasuṃ caiva śakraviṣṇū ivāparau ||

1.83.10

tasmādeva tu rājarṣeḥ śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī |
druhyuṃ cānuṃ ca pūruṃ ca trīnkumārānajījanat ||

1.83.11

tataḥ kāle tu kasmiṃściddevayānī śucismitā |
yayātisahitā rājañjagāma rahitaṃ vanam ||

1.83.12

dadarśa ca tadā tatra kumārāndevarūpiṇaḥ |
krīḍamānānsuviśrabdhānvismitā cedamabravīt ||

1.83.13

devayānyuvāca |
kasyaite dārakā rājandevaputropamāḥ śubhāḥ |
varcasā rūpataścaiva sadṛśā me matāstava ||

1.83.14

vaiśampāyana uvāca |
evaṃ pṛṣṭvā tu rājānaṃ kumārānparyapṛcchata |
devayānyuvāca |
kiṃ nāmadheyaṃ vaṃśo vaḥ putrakā kaśca vaḥ pitā |
prabrūta me yathātathyaṃ śrotumicchāmi taṃ hyaham ||

1.83.15

te'darśayanpradeśinyā tameva nṛpasattamam |
śarmiṣṭhāṃ mātaraṃ caiva tathā''cakhyuśca dārakāḥ ||

1.83.16

vaiśampāyana uvāca |
ityuktvā sahitāste tu rājānamupacakramuḥ |
nābhyanandata tānrājā devayānyāstadāntike ||

1.83.17

rudantaste'tha śarmiṣṭhāmabhyayurbālakāstataḥ |
śrutvā tu teṣāṃ bālānāṃ savrīḍa iva pārthivaḥ ||

1.83.18

dṛṣṭvā tu teṣāṃ bālānāṃ praṇayaṃ pārthivaṃ prati |
buddhvā tu tattvato devī śarmiṣṭhāmidamabravīt ||

1.83.19

devayānyuvāca |
madadhīnā satī kasmādakārṣīrvipriyaṃ mama |
tamevāsuradharmaṃ tvamāsthitā na vibheṣi me ||

1.83.20

śarmiṣṭhovāca |
yaduktamṛṣirityeva tatsatyaṃ cāruhāsini |
nyāyato dharmataścaiva carantī na bibhemi te ||

1.83.21

yadā tvayā vṛto bhartā vṛta eva tadā mayā |
sakhī bhartā hi dharmeṇa bhartā bhavati śobhane ||

1.83.22

pūjyāsi mama mānyā ca jyeṣṭhā ca brāhmaṇī hyasi |
tvatto'pi me pūjyatamo rājarṣiḥ kiṃ na vettha tat ||

1.83.23

vaiśampāyana uvāca |
śrutvā tasyāstato vākyaṃ devayānyabravīdidam |
rājannādyeha vatsyāmi vipriyaṃ me kṛtaṃ tvayā ||

1.83.24

sahasotpatitāṃ śyāmāṃ dṛṣṭvā tāṃ sāśrulocanām |
tūrṇaṃ sakāśaṃ kāvyasya prasthitāṃ vyathitastadā ||

1.83.25

anuvavrāja sambhrāntaḥ pṛṣṭhataḥ sāntvayannṛpaḥ |
nyavartata na caiva sma krodhasaṃraktalocanā ||

1.83.26

avibruvantī kiñcitsā rājānaṃ sāśrulocanā |
acirādeva samprāptā kāvyasyośanaso'ntikam ||

1.83.27

sā tu dṛṣṭvaiva pitaramabhivādyāgrataḥ sthitā |
anantaraṃ yāyātistu pūjayāmāsa bhārgavam ||

1.83.28

devayānyuvāca |
adharmeṇa jito dharmaḥ pravṛttamadharottaram |
śarmiṣṭhayā'tivṛttā'smi duhitrā vṛṣaparvaṇaḥ ||

1.83.29

trayo'syāṃ janitāḥ putrā rājñā'nena yayātinā |
durbhagāyā mama dvau tu putrau tāta bravīmi te ||

1.83.30

dharmajña iti vikhyāta eṣa rājā bhṛgūdvaha |
atikrāntaśca maryādāṃ kāvyaitatkathayāmi te ||

1.83.31

śukra uvāca |
dharmajñaḥ sanmahārāja yo'dharmamakṛthāḥ priyam |
tasmājjarā tvāmacirāddharṣayiṣyati durjayā ||

1.83.32

yayātiruvāca |
ṛtuṃ vai yācamānāyā bhagavannānyacetasā |
duhiturdānavendrasya dharmyametatkṛtaṃ mayā ||

1.83.33

ṛtuṃ vai yācamānāyā na dadāti pumānṛtum |
bhrūṇahetyucyate brahman sa iha brahmavādibhiḥ ||

1.83.34

abhikāmāṃ striyaṃ yaśca gamyāṃ rahasi yācitaḥ |
nopaiti sa ca dharmeṣu bhrūṇahetyucyate budhaiḥ ||

1.83.35

ityetāni samīkṣyāhaṃ kāraṇāni bhṛgūdvaha |
adharmabhayasaṃvignaḥ śarmiṣṭhāmupajagmivān ||

1.83.36

śukra uvāca |
nanvahaṃ pratyavekṣyaste madadhīno'si pārthiva |
mithyācārasya dharmeṣu cauryaṃ bhavati nāhuṣa ||

1.83.37

vaiśampāyana uvāca |
kruddhenośanasā śapto yayātirnāhuṣastadā |
pūrvaṃ vayaḥ parityajya jarāṃ sadyo'nvapadyata ||

1.83.38

yayātiruvāca |
atṛpto yauvanasyāhaṃ devayānyāṃ bhṛgūdvaha |
prasādaṃ kuru me brahmañjareyaṃ na viśecca mām ||

1.83.39

śukra uvāca |
nāhaṃ mṛṣā bravīmyetajjarāṃ prāpto'si bhūmipa |
jarāṃ tvetāṃ tvamanyasminsaṅkrāmaya yadīcchasi ||

1.83.40

yayātiruvāca |
rājyabhāksa bhavedbrahmanpuṇyabhākkīrtibhāktathā |
yo me dadyādvayaḥ putrastadbhavānanumanyatām ||

1.83.41

śukra uvāca |
saṅkrāmayiṣyasi jarāṃ yetheṣṭaṃ nahuṣātmaja |
māmanudhyāya bhāvena na ca pāpamavāpsyasi ||

1.83.42

vayo dāsyati te putro yaḥ sa rājā bhaviṣyati |
āyuṣmānkīrtimāṃścaiva bahvapatyastathaiva ca ||

Other recensions (1)