Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.85

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 1.85

Language
Sanskrit

1.85.1

vaiśampāyana uvāca |
pauraveṇātha vayasā yayātirnahuṣātmajaḥ |
prītiyukto nṛpaśreṣṭhaścarā viṣayānpriyān ||

1.85.2

yathākāmaṃ yathotsāhaṃ yathākālaṃ yathāsukham |
dharmāviruddhaṃ rājendro yathā‍'rhati sa eva hi ||

1.85.3

devānatarpayadyajñaiḥ śrāddhaistadvitpitṝnapi |
dīnānanugrahairiṣṭaiḥ kāmaiśca dvijasattamān ||

1.85.4

atithīnannapānaiśca viśaśca paripālanaiḥ |
ānṛśaṃsyena śūdrāṃśca dasyūnsannigraheṇa ca ||

1.85.5

dharmeṇa ca prajāḥ sarvā yathāvadanurañjayan |
yayātiḥ pālayāmāsa sākṣādindra ivāparaḥ ||

1.85.6

sa rājā siṃhavikrānto yuvā viṣayagocaraḥ |
avirodhena dharmasya cacāra sukhamuttamam ||

1.85.7

sa samprāpya śubhānkāmāṃstṛptaḥ khinnaśca pārthivaḥ |
kālaṃ varṣasahasrāntaṃ sasmāra manujādhipaḥ ||

1.85.8

parisaṅkhyāya kālajñaḥ kalāḥ kāṣṭhāśca vīryavān |
yauvanaṃ prāpya rājarṣiḥ sahasraparivatsarān ||

1.85.9

viśvācyā sahito reme vyabhrājannandane vane |
alaktāyāṃ sa kālaṃ tu meruśṛṅge tathottare ||

1.85.10

yadā sa paśyate kālaṃ dharmātmā taṃ mahīpatiḥ |
pūrṇaṃ matvā tataḥ kālaṃ pūruṃ putramuvāca ha ||

1.85.11

yathākāmaṃ yathotsāhaṃ yathākālamarindam |
sevitā viṣayāḥ putra yauvanena mayā tava ||

1.85.12

na jātu kāmaḥ kāmānāmupabhogena śāmyati |
haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate ||

1.85.13

yatpṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ |
ekasyāpi na paryāptaṃ tasmāttṛṣṇāṃ parityajet ||

1.85.14

yā dustyajā durmatibhiryā na jīryati jīryataḥ |
yo'sau prāṇāntiko rogastāntṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham ||

1.85.15

pūrṇaṃ varṣasahasraṃ me viṣayāsaktacetasaḥ |
tathāpyanudinaṃ tṛṣṇā mamaiteṣvabhijāyate ||

1.85.16

tasmādenāmahaṃ tyaktvā brahmaṇyādhāya mānasam |
nirdvandvo nirmamo bhūtvā cariṣyāmi mṛgaiḥ saha ||

1.85.17

pūro prīto'smi bhadraṃ te gṛhāṇedaṃ svayauvanam |
rājyaṃ cedaṃ gṛhāṇa tvaṃ tvaṃ hi me priyakṛtsutaḥ ||

1.85.18

vaiśampāyana uvāca |
pratipede jarāṃ rājā yayātirnāhuṣastadā |
yauvanaṃ pratipede ca pūruḥ svaṃ punarātmavān ||

1.85.19

abhiṣektukāmaṃ nṛpatiṃ pūruṃ putraṃ kanīyasam |
brāhmaṇapramukhā varṇā idaṃ vacanamabruvan ||

1.85.20

kathaṃ śukrasya naptāraṃ devayānyāḥ sutaṃ prabho |
jyeṣṭhaṃ yadumatikramya rājyaṃ pūroḥ prayacchasi ||

1.85.21

yadurjyeṣṭhastava suto jātastamanu turvasuḥ |
śarmiṣṭhāyāḥ suto druhyustato'nuḥ pūrureva ca ||

1.85.22

kathaṃ jyeṣṭhānatikramya kanīyānrājyamarhati |
etatsambodhayāmastvāṃ dharmaṃ tvaṃ pratipālaya ||

1.85.23

yayātiruvāca |
brāhmaṇapramukhā varṇāḥ sarve śṛṇvantu me vacaḥ |
jyeṣṭhaṃ prati yathā rājyaṃ na deyaṃ me kathañcana ||

1.85.24

mama jyeṣṭhena yadunā niyogo nānupālitaḥ |
pratikūlaḥ pituryaśca na sa putraḥ satāṃ mataḥ ||

1.85.25

mātāpitrorvacanakṛddhitaḥ pathyaśca yaḥ sutaḥ |
sa putraḥ putravadyaśca vartate pitṛmātṛṣu ||

1.85.26

yadunā'hamavajñātastathā turvasunā'pi ca |
druhyunā cānunā caiva mayyavajña kṛtā bhṛśam ||

1.85.27

pūruṇā tu kṛtaṃ vākyaṃ mānitaṃ ca viśeṣataḥ |
kanīyānmama dāyādo dhṛtā yena jarā mama ||

1.85.28

mama kāmaḥ sa ca kṛtaḥ pūruṇā mitrarūpiṇā |
śukreṇa ca varodattaḥ kāvyenośanasā svayam ||

1.85.29

putro yastvā'nuvarteta sa rājā pṛthivīpatiḥ |
bhavato'nunayāmyevaṃ pūrū rājye'bhiṣicyatām ||29

1.85.30

prakṛtaya ūcuḥ |
yaḥ putro guṇasampanno mātāpitrorhitaḥ sadā |
sarvamarhati kalyāṇaṃ kanīyānapi sattamaḥ ||

1.85.31

arhaḥ pūruridaṃ rājyaṃ yaḥ sutaḥ priyakṛttava |
varadānena śukrasya na śakyaṃ vaktumuttaram ||

1.85.32

vaiśampāyana uvāca |
paurajānapadaistuṣṭairityukto nāhuṣastadā |
abhyaṣiñcattataḥ pūruṃ rājye sve sutamātmanaḥ ||

1.85.33

dattvā ca pūrave rājyaṃ vanavāsāya dīkṣitaḥ |
purātsa niryayau rājā brāhmaṇaistāpasaiḥ saha ||

1.85.34

yadostu yādavā jātāsturvasoryavanāḥ smṛtāḥ |
druhyoḥ sutāstu vai bhojā anostu mlecchajātayaḥ ||

1.85.35

pūrostu pauravo vaṃśo yatra jāto'si pārthiva |
idaṃ varṣasahasrāṇi rājyaṃ kārayituṃ vaśī ||

Other recensions (1)

Linked texts (3)