The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.89
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 1.89
- Language
- Sanskrit
1.89.1
yayātiruvāca |
ahaṃ yayātirnahuṣasya putraḥ pūroḥ pitā sarvabhūtāvamānāt |
prabhraṃśitaḥ surasiddharṣilokātparicyutaḥ prapatāmyalpapuṇyaḥ ||
1.89.2
ahaṃ hi pūrvo vayasā bhavadbhyastenābhivādaṃ bhavatāṃ na prayuñje |
yo vidyayā tapasā janmanā vā vṛddhaḥ sa pūjyo bhavati dvijānām ||
1.89.3
aṣṭaka uvāca |
avādīstvaṃ vayasā yaḥ pravṛddhaḥ sa vai rājannābhyadhikaḥ kathyate ca |
yo vidyayā tapasā sampravṛddhaḥ sa eva pūjyo bhavati dvijānām ||
1.89.4
yayātiruvāca |
pratikūlaṃ karmaṇāṃ pāpamāhustadvartate'pravaṇe pāpalokyam |
santo'satāṃ nānuvartanti caitadyathā caiṣāmanukūlāstathā''san ||
1.89.5
abhūddhanaṃ me vipulaṃ gataṃ tadviceṣṭamāno nādhigantā tadasmi |
evaṃ pradhāryātmahite niviṣṭo yo vartate sa vijānāti dhīraḥ ||
1.89.6
mahādhano yo yajate suyajñairyaḥ sarvavidyāsu vinītabuddhiḥ |
vedānadhītya tapasā yojya dehaṃ divaṃ samāyātpuruṣo vītamohaḥ ||
1.89.7
na jātahṛṣyenmahatā dhanena vedānadhīyītānahaṅkṛtaḥ syāt |
nānābhāvā bahavo jīvaloke daivadhīnā naṣṭaceṣṭādhikārāḥ |
tattatprāpya na vihanyeta dhīro diṣṭaṃ balīya iti matvātmabuddhyā ||
1.89.8
sukhaṃ hi janturyadi vā'pi duḥkhaṃ daivādhīnaṃ vindate nātmaśaktyā |
tasmāddiṣṭaṃ balavanmanyamāno na sañjvarennāpi hṛṣyetkathañcit ||
1.89.9
duḥkhairna tapyenna sukhaiḥ prahṛṣyetsamena varteta sadaiva dhīraḥ |
diṣṭaṃ balīya iti manyamāno na sañjvarennāpi hṛṣyetkathañcit ||
1.89.10
bhaye na muhyāmyaṣṭakāhaṃ kadācitsantāpo me mānaso nāsti kaścit |
dhātā yathā māṃ vidadhīta loke dhruvaṃ tathā'haṃ bhaviteti matvā ||
1.89.11
saṃsvedajā aṇḍajāścodbhidaśca sarīsṛpāḥ kṛmayo'thāpsu matsyāḥ |
tathāśmanastṛṇakāṣṭhaṃ ca sarve diṣṭakṣaye svāṃ prakṛtiṃ bhajanti ||
1.89.12
anityatāṃ sukhaduḥsvasya buddhvā kasmātsantāpamaṣṭakāhaṃ bhajeyam |
kiṃ kuryāṃ vai kiṃ ca kṛtvā na tapye tasmātsantāpaṃ varjayāmyapramattaḥ ||
1.89.13
vaiśampāyana uvāca |
evaṃ vruvāṇaṃ nṛpatiṃ yayātimathāṣṭakaḥ punarevānvapṛcchat |
mātāmahaṃ sarvaguṇopapannaṃ tatra sthitaṃ svargaloke yathāvat ||
1.89.14
aṣṭaka uvāca |
ye ye lokāḥ pārthivendrapradhānāstvayā bhuktā yaṃ ca kālaṃ yathāvat |
tānme rājanbrūhi sarvānyathāvatkṣetrajñavadbhāṣase tvaṃ hi dharmān ||
1.89.15
yayātiruvāca |
rājā'hamāsamiha sārvabhaumastato lokānmahataścājayaṃ vai |
tatrāvasaṃ varṣasahasramātraṃ tato lokaṃ paramasmyabhyupetaḥ ||
1.89.16
tataḥ purīṃ puruhūtasya ramyāṃ sahasradvārāṃ śatayojanāyatām |
adhyāvasaṃ varṣasahasramātraṃ tato lokaṃ paramasmyabhyupetaḥ ||
1.89.17
tato divyamajaraṃ prāpya lokaṃ prajāpaterlokapaterdurāpam |
tatrāvasaṃ varṣasahasramātraṃ tato lokaṃ paramasmyabhyupetaḥ ||
1.89.18
sa devadevasya niveśane ca vihṛtya lokānavasaṃ yatheṣṭam |
sampūjyamānastridaśaiḥ samastaistulyaprabhāvadyutirīśvarāṇām ||
1.89.19
tathā''vasaṃ nandane kāmarūpī saṃvatsarāṇāmayutaṃ śatānām |
sahāpsarobhirviharanpuṇyagandhānpaśyannagānpuṣpitāṃścārurūpān ||
1.89.20
tatra sthitaṃ māṃ devasukheṣu saktaṃ kāle'tīte mahati tato'timātram |
dūto devānāmabravīdugrarūpo dhvaṃsetyuccaistriḥplutena svareṇa ||
1.89.21
etāvanme viditaṃ rājasiṃha tato bhraṣṭo'haṃ nandanātkṣīṇapuṇyaḥ |
vāco'śrauṣaṃ cāntarikṣe surāṇāṃ sānukroṃśāḥ śocatāṃ māṃ narendra ||
1.89.22
aho kaṣṭaṃ kṣīṇapuṇyo yayātiḥ patatyasau puṇyakṛtpuṇyakīrtiḥ |
tānabruvaṃ patamānastato'haṃ satāṃ madhye nipateyaṃ kathaṃ nu ||
1.89.23
tairākhyātā bhavatāṃ yajñabhūmiḥ samīkṣya cemāṃ tvaritamupāgato'smi |
havirgandhaṃ deśikaṃ yajñabhūmerdhūmāpāṅgaṃ pratigṛhya pratītaḥ ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit