Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.90

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 1.90

Language
Sanskrit

1.90.1

aṣṭaka uvāca |
yadā'vaso nandane kāmarūpī saṃvatsarāṇāmayutaṃ śatānām |
kiṃ kāraṇaṃ kārtayugapradhāna hitvā ca tvaṃ vasudhāmanvapadyaḥ ||

1.90.2

yayātiruvāca |
jñātiḥ suhṛtsvajano vā yatheha kṣīṇe vitte tyajyate mānavairhi |
tathā tatra kṣīṇapuṇyaṃ manuṣyaṃ tyajanti sadyaḥ seśvarā devasaṅghāḥ ||

1.90.3

aṣṭaka uvāca |
tasminkathaṃ kṣīṇapuṇyā bhavanti sammuhyate me'tra mano'timātram |
kiṃ vā viśiṣṭāḥ kasya dhāmopayānti tadvai brūhi kṣetravittvaṃ mato me ||

1.90.4

yayātiruvāca |
imaṃ bhaumaṃ narakaṃ te patanti lalāpyamānā naradeva sarve |
te kaṅkagomāyubalāśanārthe kṣīṇe puṇye bahudhā pravrajanti ||

1.90.5

tasmādetadvarjanīyaṃ narendra duṣṭaṃ loke garhaṇīyaṃ ca karma |
ākhyātaṃ te pārthiva sarvameva bhūyaścedānīṃ vada kiṃ te vadāmi ||

1.90.6

aṣṭaka uvāca |
yadā tu tānvitudante vayāṃsi tathā gṛdhrāḥ śitikaṇṭhāḥ pataṅgāḥ |
kathaṃ bhavanti kathamābhavanti na bhaumamanyaṃ narakaṃ śṛṇomi ||

1.90.7

yayātiruvāca |
ūrdhvaṃ dehātkarmaṇo jṛmbhamāṇādvyaktaṃ pṛthivyāmanusañcaranti |
imaṃ bhaumaṃ narakaṃ te patanti nāvekṣante varṣapūgānanekān ||

1.90.8

ṣaṣṭiṃ sahasrāṇi patanti vyomni tathā aśītiṃ parivatsarāṇi |
tānvai tudanti patataḥ prapātaṃ bhīmā bhaumā rākṣasāstīkṣṇadaṃṣṭrāḥ ||

1.90.9

aṣṭaka uvāca |
yadenasaste patatastudanti bhīmā bhaumā rākṣasāstīkṣṇadaṃṣṭrāḥ |
kathaṃ bhavanti kathamābhavanti kathambhūtā garbhabhūtā bhavanti ||

1.90.10

yayātiruvāca |
asraṃ retaḥ puṣpaphalānupṛktamanveti tadvai puruṣeṇa sṛṣṭam |
sa vai tasyā raja āpadyate vai sa garbhabhūtaḥ samupaiti tatra ||

1.90.11

vanaspatīnoṣadhīścāviśanti āpo vāyuṃ pṛthivīṃ cāntarikṣam |
catuṣpadaṃ dvipadaṃ cātisarvamevambhūtā garbhabhūtā bhavanti ||

1.90.12

aṣṭaka uvāca |
anyadvapurvidadhātīha garbhamutāhosvitsvena kāyena yāti |
āpadyamāno narayonimetāmācakṣva me saṃśayātprabravīmi ||

1.90.13

śarīradehātisamucchrayaṃ ca cakṣuḥśrotre labhate kena sañjñām |
etattattvaṃ sarvamācakṣva pṛṣṭaḥ kṣetrajñaṃ tvāṃ tāta manyāma sarve ||

1.90.14

yayātiruvāca |
vāyuḥ samutkarṣati garbhayonimṛtau retaḥ puṣpaphalānupṛktam |
sa tatra tanmātrakṛtādhikāraḥ krameṇa saṃvardhayatīha garbham ||

1.90.15

sa jāyamāno vigṛhītamātraḥ sañjñāmadhiṣṭhāya tato manuṣyaḥ |
sa śrotrābhyāṃ vedayatīha śabdaṃ sa vai rūpaṃ paśyati cakṣuṣā ca ||

1.90.16

ghrāṇena gandhaṃ jihvayā'tho rasaṃ ca tvacā sparśaṃ manasā vedabhāvam |
ityaṣṭakehopahitaṃ hi viddhi mahātmanaḥ prāṇabhṛtaḥ śarīre ||

1.90.17

aṣṭaka uvāca |
yaḥ saṃsthitaḥ puruṣo dahyate vā nikhanyate vāpi nikṛṣyate vā |
abhāvabhūtaḥ sa vināśametya kenātmānaṃ cetayate parastāt ||17

1.90.18

yayātiruvāca |
hitvā so'sūnsuptavanniṣṭanitvā purodhāya sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ vā |
anyāṃ yoniṃ pavanāgrānusārī hitvā dehaṃ bhajate rājasiṃha ||

1.90.19

puṇyāṃ yoniṃ puṇyakṛto vrajanti pāpāṃ yoniṃ pāpakṛto vrajanti |
kīṭāḥ pataṅgāśca bhavanti pāpā na me vivakṣā'sti mahānubhāva ||

1.90.20

catuṣpadā dvipadāḥ ṣaṭpadāśca tathābhūtā garbhabhūtā bhavanti |
ākhyātametannikhilena sarvaṃ bhūyastu kiṃ pṛcchasi rājasiṃha ||

1.90.21

aṣṭaka uvāca |
kiṃsvitkṛtvā labhate tāta lokānmartyaḥ śreṣṭhāṃstapasā vidyayā ca |
tanme pṛṣṭaḥ śaṃsa sarvaṃ yathāvacchubhām̐llokānyena gacchetkrameṇa ||

1.90.22

yayātiruvāca |
tapaśca dānaṃ ca śamo damaśca hrīrārjavaṃ sarvabhūtānukampā |
svargasya lokasya vadanti santo dvārāṇi saptaiva mahānti puṃsām |
naśyanti mānena tamo'bhibhūtāḥ puṃsaḥ sadaiveti vadanti santaḥ ||

1.90.23

adhīyānaḥ paṇḍitammanyamāno yo vidyayā hanti yaśaḥ pareṣām |
tasyāntavantaśca bhavanti lokā na cāsya tadbrahma phalaṃ dadāti ||

1.90.24

catvāri karmāṇyabhayaṅkarāṇi bhayaṃ prayacchantyayathākṛtāni |
mānāgnihotramuta mānamaunaṃ mānenādhītamuta mānayajñaḥ ||

1.90.25

na mānamānyo mudamādadīta na santāpaṃ prāpnuyāccāvamānāt |
santaḥ sataḥ pūjayantīha loke nāsādhavaḥ sādhubuddhiṃ labhante ||

1.90.26

iti dadyāmiti yaja ityadīya iti vratam |
ityetāni bhayānyāhustāni varjyāni sarvaśaḥ ||

1.90.27

ye cāśrayaṃ vedayante purāṇaṃ manīṣiṇo mānasamārgaruddham |
tadvaḥ śreyastena saṃyogametya parāṃ śāntiṃ prāpnuyuḥ pretya ceha ||

Other recensions (1)