The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.90
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 1.90
- Language
- Sanskrit
1.90.1
aṣṭaka uvāca |
yadā'vaso nandane kāmarūpī saṃvatsarāṇāmayutaṃ śatānām |
kiṃ kāraṇaṃ kārtayugapradhāna hitvā ca tvaṃ vasudhāmanvapadyaḥ ||
1.90.2
yayātiruvāca |
jñātiḥ suhṛtsvajano vā yatheha kṣīṇe vitte tyajyate mānavairhi |
tathā tatra kṣīṇapuṇyaṃ manuṣyaṃ tyajanti sadyaḥ seśvarā devasaṅghāḥ ||
1.90.3
aṣṭaka uvāca |
tasminkathaṃ kṣīṇapuṇyā bhavanti sammuhyate me'tra mano'timātram |
kiṃ vā viśiṣṭāḥ kasya dhāmopayānti tadvai brūhi kṣetravittvaṃ mato me ||
1.90.4
yayātiruvāca |
imaṃ bhaumaṃ narakaṃ te patanti lalāpyamānā naradeva sarve |
te kaṅkagomāyubalāśanārthe kṣīṇe puṇye bahudhā pravrajanti ||
1.90.5
tasmādetadvarjanīyaṃ narendra duṣṭaṃ loke garhaṇīyaṃ ca karma |
ākhyātaṃ te pārthiva sarvameva bhūyaścedānīṃ vada kiṃ te vadāmi ||
1.90.6
aṣṭaka uvāca |
yadā tu tānvitudante vayāṃsi tathā gṛdhrāḥ śitikaṇṭhāḥ pataṅgāḥ |
kathaṃ bhavanti kathamābhavanti na bhaumamanyaṃ narakaṃ śṛṇomi ||
1.90.7
yayātiruvāca |
ūrdhvaṃ dehātkarmaṇo jṛmbhamāṇādvyaktaṃ pṛthivyāmanusañcaranti |
imaṃ bhaumaṃ narakaṃ te patanti nāvekṣante varṣapūgānanekān ||
1.90.8
ṣaṣṭiṃ sahasrāṇi patanti vyomni tathā aśītiṃ parivatsarāṇi |
tānvai tudanti patataḥ prapātaṃ bhīmā bhaumā rākṣasāstīkṣṇadaṃṣṭrāḥ ||
1.90.9
aṣṭaka uvāca |
yadenasaste patatastudanti bhīmā bhaumā rākṣasāstīkṣṇadaṃṣṭrāḥ |
kathaṃ bhavanti kathamābhavanti kathambhūtā garbhabhūtā bhavanti ||
1.90.10
yayātiruvāca |
asraṃ retaḥ puṣpaphalānupṛktamanveti tadvai puruṣeṇa sṛṣṭam |
sa vai tasyā raja āpadyate vai sa garbhabhūtaḥ samupaiti tatra ||
1.90.11
vanaspatīnoṣadhīścāviśanti āpo vāyuṃ pṛthivīṃ cāntarikṣam |
catuṣpadaṃ dvipadaṃ cātisarvamevambhūtā garbhabhūtā bhavanti ||
1.90.12
aṣṭaka uvāca |
anyadvapurvidadhātīha garbhamutāhosvitsvena kāyena yāti |
āpadyamāno narayonimetāmācakṣva me saṃśayātprabravīmi ||
1.90.13
śarīradehātisamucchrayaṃ ca cakṣuḥśrotre labhate kena sañjñām |
etattattvaṃ sarvamācakṣva pṛṣṭaḥ kṣetrajñaṃ tvāṃ tāta manyāma sarve ||
1.90.14
yayātiruvāca |
vāyuḥ samutkarṣati garbhayonimṛtau retaḥ puṣpaphalānupṛktam |
sa tatra tanmātrakṛtādhikāraḥ krameṇa saṃvardhayatīha garbham ||
1.90.15
sa jāyamāno vigṛhītamātraḥ sañjñāmadhiṣṭhāya tato manuṣyaḥ |
sa śrotrābhyāṃ vedayatīha śabdaṃ sa vai rūpaṃ paśyati cakṣuṣā ca ||
1.90.16
ghrāṇena gandhaṃ jihvayā'tho rasaṃ ca tvacā sparśaṃ manasā vedabhāvam |
ityaṣṭakehopahitaṃ hi viddhi mahātmanaḥ prāṇabhṛtaḥ śarīre ||
1.90.17
aṣṭaka uvāca |
yaḥ saṃsthitaḥ puruṣo dahyate vā nikhanyate vāpi nikṛṣyate vā |
abhāvabhūtaḥ sa vināśametya kenātmānaṃ cetayate parastāt ||17
1.90.18
yayātiruvāca |
hitvā so'sūnsuptavanniṣṭanitvā purodhāya sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ vā |
anyāṃ yoniṃ pavanāgrānusārī hitvā dehaṃ bhajate rājasiṃha ||
1.90.19
puṇyāṃ yoniṃ puṇyakṛto vrajanti pāpāṃ yoniṃ pāpakṛto vrajanti |
kīṭāḥ pataṅgāśca bhavanti pāpā na me vivakṣā'sti mahānubhāva ||
1.90.20
catuṣpadā dvipadāḥ ṣaṭpadāśca tathābhūtā garbhabhūtā bhavanti |
ākhyātametannikhilena sarvaṃ bhūyastu kiṃ pṛcchasi rājasiṃha ||
1.90.21
aṣṭaka uvāca |
kiṃsvitkṛtvā labhate tāta lokānmartyaḥ śreṣṭhāṃstapasā vidyayā ca |
tanme pṛṣṭaḥ śaṃsa sarvaṃ yathāvacchubhām̐llokānyena gacchetkrameṇa ||
1.90.22
yayātiruvāca |
tapaśca dānaṃ ca śamo damaśca hrīrārjavaṃ sarvabhūtānukampā |
svargasya lokasya vadanti santo dvārāṇi saptaiva mahānti puṃsām |
naśyanti mānena tamo'bhibhūtāḥ puṃsaḥ sadaiveti vadanti santaḥ ||
1.90.23
adhīyānaḥ paṇḍitammanyamāno yo vidyayā hanti yaśaḥ pareṣām |
tasyāntavantaśca bhavanti lokā na cāsya tadbrahma phalaṃ dadāti ||
1.90.24
catvāri karmāṇyabhayaṅkarāṇi bhayaṃ prayacchantyayathākṛtāni |
mānāgnihotramuta mānamaunaṃ mānenādhītamuta mānayajñaḥ ||
1.90.25
na mānamānyo mudamādadīta na santāpaṃ prāpnuyāccāvamānāt |
santaḥ sataḥ pūjayantīha loke nāsādhavaḥ sādhubuddhiṃ labhante ||
1.90.26
iti dadyāmiti yaja ityadīya iti vratam |
ityetāni bhayānyāhustāni varjyāni sarvaśaḥ ||
1.90.27
ye cāśrayaṃ vedayante purāṇaṃ manīṣiṇo mānasamārgaruddham |
tadvaḥ śreyastena saṃyogametya parāṃ śāntiṃ prāpnuyuḥ pretya ceha ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit