The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.91
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 1.91
- Language
- Sanskrit
1.91.1
aṣṭaka uvāca |
carangṛhasthaḥ kathameti dharmānkathaṃ bhikṣuḥ kathamācāryakarmā |
vānaprasthaḥ satpathe sanniviṣṭo bahūnyasminsamprati vedayanti ||
1.91.2
yayātiruvāca |
āhūtādhyāyī gurukarmasvacodyaḥ pūrvotthāyī caramaṃ copaśāyī |
mṛdurdānto dhṛtimānapramattaḥ svādhyāśīlaḥ sidhyati brahmacārī ||
1.91.3
dharmāgataṃ prāpya dhanaṃ yajeta dadyātsadaivātithīnbhojayecca |
anādadānaśca parairadattaṃ saiṣā gṛhasthopaniṣatpurāṇī ||
1.91.4
svavīryajīvī vṛjinānnivṛtto dātā parebhyo na paropatāpī |
tādṛṅmuniḥ siddhimupaiti mukhyāṃ vasannaraṇye niyatāhāraceṣṭaḥ ||
1.91.5
aśilpajīvī guṇavāṃścaiva nityaṃ jitendriyaḥ sarvato viprayuktaḥ |
anokaśāyī laghuralpaprasāraścarandeśānekacaraḥ sa bhikṣuḥ ||
1.91.6
rātryā yayā vā'bhijitāśca lokā bhavanti kāmābhijitāḥ sukhāśca |
tāmeva rātriṃ prayateta vidvānaraṇyasaṃstho bhavituṃ yatātmā ||
1.91.7
daśaiva pūrvāndaśa cāparāṃśca jñātīnathātmānamathaikaviṃśam |
araṇyavāsī sukṛte dadhāti vimucyāraṇye svaśarīradhātūn ||
1.91.8
aṣṭaka uvāca |
katisvideva munayaḥ kati maunāni cāpyuta |
bhavantīti tadācakṣva śrotumicchāmahe vayam ||
1.91.9
yayātiruvāca |
araṇye vasato yasya grāmo bhavati pṛṣṭhataḥ |
grāme vā vasato'raṇyaṃ sa muniḥ syājjanādhipa ||
1.91.10
aṣṭaka uvāca |
kathaṃsvidvasato'raṇye grāmo bhavati pṛṣṭhataḥ |
grāme vā vasato'raṇyaṃ kathaṃ bhavati pṛṣṭhataḥ ||
1.91.11
yayātiruvāca |
na grāmyamupayuñjīta ya āraṇyo munirbhavet |
tathāsya vasato'raṇye grāmo bhavati pṛṣṭhataḥ ||
1.91.12
anagniraniketaścāpyagotracaraṇo muniḥ |
kaupīnācchādanaṃ yāvattāvadicchecca cīvaram ||
1.91.13
yāvatprāṇābhisandhānaṃ tāvadicchecca bhojanam |
tathā'sya vasato grāme'raṇyaṃ bhavati pṛṣṭhataḥ ||
1.91.14
yastu kāmānparityajya tyaktakarmā jitendriyaḥ |
ātiṣṭhecca munirmaunaṃ sa loke siddhimāpnuyāt ||
1.91.15
dhautadantaṃ kṛttanakhaṃ sadā snātamalaṅkṛtam |
asitaṃ sitakarmāṇaṃ kastamarhati nārcitum ||
1.91.16
tapasā karśitaḥ kṣāmaḥ kṣīṇamāṃsāsthiśoṇitaḥ |
sa ca lokamimaṃ jitvā lokaṃ vijayate param ||
1.91.17
yadā bhavati nirdvandvo munirmaunaṃ samāsthitaḥ |
atha lokamimaṃ jitvā lokaṃ vijayate param ||
1.91.18
āsyena tu yadā'hāraṃ govanmṛgayate muniḥ |
athāsya lokaḥ sarvo'yaṃ so'mṛtatvāya kalpate ||
Commentaries (5)
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit