Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 12.185

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 12.185

Language
Sanskrit

12.185.1

bharadvāja uvāca |
pārthivaṃ dhātumāsādya śārīro'gniḥ kathaṃ prabho |
avakāśaviśeṣeṇa kathaṃ vartayate'nilaḥ ||

12.185.2

bhṛguruvāca |
vāyorgatimahaṃ brahman kathayiṣyāmi te'nagha |
prāṇināmanilo dehān yathā ceṣṭayate balī ||

12.185.3

śrito mūrdhānamagnistu śarīraṃ paripālayan |
prāṇo mūrdhani cāgnau ca vartamāno viceṣṭate ||

12.185.4

sa jantuḥ sarvabhūtātmā puruṣaḥ sa sanātanaḥ |
mano buddhirahaṅkāro bhūtāni viṣayaśca saḥ ||

12.185.5

evaṃ tviha sa sarvatra prāṇena paricālyate |
pṛṣṭhatastu samānena svāṃ svāṃ gatimupāśritaḥ ||

12.185.6

bastimūlaṃ gudaṃ caiva pāvakaṃ samupāśritaḥ |
vahanmūtraṃ purīṣaṃ cāpyapānaḥ parivartate ||

12.185.7

prayatne karmaṇi bale ya ekastriṣu vartate |
udāna iti taṃ prāhuradhyātmaviduṣo janāḥ ||

12.185.8

sandhiṣvapi ca sarveṣu sanniviṣṭastathā'nilaḥ |
śarīreṣu manuṣyāṇāṃ vyāna ityupadiśyate ||

12.185.9

dhātuṣvagnistu vitataḥ samānena samīritaḥ |
rasāndhātūṃśca doṣāṃśca vartayannavatiṣṭhate ||

12.185.10

apānaprāṇayormadhye prāṇāpānasamāhitaḥ |
samanvitastvadhiṣṭhānaṃ samyakpacati pāvakaḥ ||

12.185.11

āsyaṃ hi pāyuparyantamante syādgudasañjñitam |
srotastasmātprajāyante sarvasrotāṃsi dehinām ||

12.185.12

prāṇānāṃ sannipātācca sannipātaḥ prajāyate |
uṣmā cāgniriti jñeyo yo'nnaṃ pacati dehinām ||

12.185.13

agnivegavahaḥ prāṇo gudānte pratihanyate |
sa urdhvamāgamya punaḥ samutkṣipati pāvakam ||

12.185.14

pakvāśayastvadho nābhyāmūrdhvamāmāśayaḥ sthitaḥ |
nābhimadhye śarīrasya sarve prāṇāśca saṃsthitāḥ ||

12.185.15

prasthitā hṛdayātsarve tiryagūrdhvamadhastathā |
vahantyannarasānnāḍyo daśa prāṇapracoditāḥ ||

12.185.16

epa mārgo'tha yogānāṃ yena gacchanti tatpadam |
jitaklamāḥ samā dhīrā mūrdhanyātmānamādadhan ||

12.185.17

evaṃ sarveṣu vihitaḥ prāṇāpāneṣu dehinām |
tasminsamidhyate nityamagniḥ sthālyāmivāhitaḥ ||

Other recensions (1)

Linked texts (1)