The Great Epic of the Bhārata dynasty 12.185
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 12.185
- Language
- Sanskrit
12.185.1
bharadvāja uvāca |
pārthivaṃ dhātumāsādya śārīro'gniḥ kathaṃ prabho |
avakāśaviśeṣeṇa kathaṃ vartayate'nilaḥ ||
12.185.2
bhṛguruvāca |
vāyorgatimahaṃ brahman kathayiṣyāmi te'nagha |
prāṇināmanilo dehān yathā ceṣṭayate balī ||
12.185.3
śrito mūrdhānamagnistu śarīraṃ paripālayan |
prāṇo mūrdhani cāgnau ca vartamāno viceṣṭate ||
12.185.4
sa jantuḥ sarvabhūtātmā puruṣaḥ sa sanātanaḥ |
mano buddhirahaṅkāro bhūtāni viṣayaśca saḥ ||
12.185.5
evaṃ tviha sa sarvatra prāṇena paricālyate |
pṛṣṭhatastu samānena svāṃ svāṃ gatimupāśritaḥ ||
12.185.6
bastimūlaṃ gudaṃ caiva pāvakaṃ samupāśritaḥ |
vahanmūtraṃ purīṣaṃ cāpyapānaḥ parivartate ||
12.185.7
prayatne karmaṇi bale ya ekastriṣu vartate |
udāna iti taṃ prāhuradhyātmaviduṣo janāḥ ||
12.185.8
sandhiṣvapi ca sarveṣu sanniviṣṭastathā'nilaḥ |
śarīreṣu manuṣyāṇāṃ vyāna ityupadiśyate ||
12.185.9
dhātuṣvagnistu vitataḥ samānena samīritaḥ |
rasāndhātūṃśca doṣāṃśca vartayannavatiṣṭhate ||
12.185.10
apānaprāṇayormadhye prāṇāpānasamāhitaḥ |
samanvitastvadhiṣṭhānaṃ samyakpacati pāvakaḥ ||
12.185.11
āsyaṃ hi pāyuparyantamante syādgudasañjñitam |
srotastasmātprajāyante sarvasrotāṃsi dehinām ||
12.185.12
prāṇānāṃ sannipātācca sannipātaḥ prajāyate |
uṣmā cāgniriti jñeyo yo'nnaṃ pacati dehinām ||
12.185.13
agnivegavahaḥ prāṇo gudānte pratihanyate |
sa urdhvamāgamya punaḥ samutkṣipati pāvakam ||
12.185.14
pakvāśayastvadho nābhyāmūrdhvamāmāśayaḥ sthitaḥ |
nābhimadhye śarīrasya sarve prāṇāśca saṃsthitāḥ ||
12.185.15
prasthitā hṛdayātsarve tiryagūrdhvamadhastathā |
vahantyannarasānnāḍyo daśa prāṇapracoditāḥ ||
12.185.16
epa mārgo'tha yogānāṃ yena gacchanti tatpadam |
jitaklamāḥ samā dhīrā mūrdhanyātmānamādadhan ||
12.185.17
evaṃ sarveṣu vihitaḥ prāṇāpāneṣu dehinām |
tasminsamidhyate nityamagniḥ sthālyāmivāhitaḥ ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit