The Great Epic of the Bhārata dynasty 12.192
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 12.192
- Language
- Sanskrit
12.192.1
bhṛguruvāca |
vānaprasthāḥ khalvaṣi dharmamanusarantaḥ puṇyāni tīrthāni nadīprasravaṇāni suvivikteṣvaraṇyeṣu mṛga-mahiṣa-varāha-śārdūla-vanagajākārṇeṣu tapasyanto'nusañcaranti tyaktagrāmyavastrābhyavahāropabhogā vanyauṣadhi-phala-mūla-parṇaparimitavicitraniyatāhārāḥ sthānāsanino bhūmi-pāṣāṇa-sikatā-śarkarā-vālukābhasmaśāyinaḥ kāśa-kuśa-carma-valkalasaṃvṛtāṅgāḥ keśa-śmaśru-nakha-romadhāriṇo niyatakālopasparśanā askanditakālabalihomānuṣṭhāyinaḥ samitkuśakusumāpahārasammārjanalabdhaviśrāmāḥ śītoṣṇa-varṣa-pavanaviṣṭambhavibhinnasarvatvaco vividhaniyamopayogacaryānuṣṭhānavihitapariśuṣkamāṃsaśoṇitatvagasthibhūtā dhṛtiparāḥ sattvayogāccharīrāṇyudvahante ||
12.192.2
yastvetāṃ niyataścaryāṃ brahmarṣivihitāṃ caret |
sa dehadagnivaddoṣān jayellokāṃśca durjayān ||
12.192.3
parivrājakānāṃ punarācāraḥ - tadyathā vimucyāgni-dhana-kalatra-paribarhaṇaṃ saṅgeṣvātmanaḥ snehapāśānavadhūya parivrajanti |
samaloṣṭhāśmakāñcanāstrivargapravṛtteṣvasaktabuddhayo'rimitrodāsīnānāṃ tulyadarśanāḥ sthāvarajarāyujāṇḍajasvedajodbhijjānāṃ bhūtānāṃ vāṅmanaḥkarmabhiranabhidrohiṇo'niketāḥ parvatapulinavṛkṣa-mūla-devatāyatanānyanucaranto vāsārthamupeyurnagaraṃ grāmaṃ vā nagare pañcarātrikāḥ grāme caikarātrikāḥ praviśya ca prāṇadhāraṇārthaṃ dvijātīnāṃ bhavanānyasaṅkīrṇakarmaṇāmupatiṣṭheyuḥ pātrapatitāyācitabhaikṣyāḥ kāmakrodhadarpalobhamohakārpaṇyadambhaparivādābhimānahiṃsānivṛttā iti ||
12.192.4
abhayaṃ sarvabhūtebhyo dattvā yaścarate muniḥ |
na tasya sarvabhūtebhyo bhayamutpadyate kvacit ||
12.192.5
kṛtvā'gnihotraṃ svaśarīrasaṃsthaṃ śārīramagniṃ svamukhe juhoti |
viprastu bhaikṣyopagatairhavirbhiścitāgnināṃ sa vrajate hi lokam ||
12.192.6
mokṣāśramaṃ yaścarate yathoktaṃ śuciḥ susaṅkalpitamuktabuddhiḥ |
anindhanaṃ jyotiriva praśāntaṃ sa brahmalokaṃ śrayate manuṣyaḥ ||
12.192.7
bharadvāja uvāca |
asmāllokātparo lokaḥ śrūyate nopalabhyate |
tamahaṃ jñātumicchāmi tadbhavānvaktumarhati ||
12.192.8
bhṛguruvāca |
uttare himavatpārśve puṇye sarvaguṇānvite |
puṇyaḥ kṣebhyaśca kāmyaśca sa paro loka ucyate ||
12.192.9
tatra hyapāpakarmāṇaḥ śucayo'tyantanirmalāḥ |
lobhamohaparityaktā mānavā nirupadravāḥ ||
12.192.10
sa svargasadṛśo deśastatra hyuktāḥ śubhā guṇāḥ |
kāle mṛtyuḥ prabhavati spṛśanti vyādhayo na ca ||
12.192.11
na lobhaḥ paradāreṣu svadāranirato janaḥ |
nānyonyaṃ badhyate tatra dravyeṣu ca na vismayaḥ |
paro hyadharmo naivāsti sandeho nāpi jāyate ||
12.192.12
kṛtasya tu phalaṃ tatra pratyakṣamupalabhyate |
pānāsanāśanopetāḥ prāsādabhavanāśrayāḥ ||
12.192.13
sarvakāmairvṛtāḥ keciddhemābharaṇabhūṣitāḥ |
prāṇadhāraṇamātraṃ tu keṣāñcidupapadyate ||
12.192.14
śrameṇa mahatā kecitkurvanti prāṇadhāraṇam |
iha dharmaparāḥ kecitkecinnaikṛtikā narāḥ |
sukhitā duḥkhitaḥ kecinnirdhanā dhanino'pare ||
12.192.15
iha śramo bhayaṃ mohaḥ kṣudhā tīvrā ca jāyate |
lobhaścārthakṛto nṝṇāṃ yena muhyantyapaṇḍitāḥ ||
12.192.16
iha vārtā bahuvidhā dharmādharmasya kāriṇaḥ |
yastadvedobhayaṃ prājñaḥ pāpmanā na sa lipyate ||
12.192.17
sopadhaṃ nikṛtisteyaṃ parīvādo hyasūyitā |
paropaghāto hiṃsā ca paiśunyamanṛtaṃ tathā ||
12.192.18
etānāsevate yastu tapastasya prahīyate |
yastvetānnācaredvidvāṃstapastasya pravardhate ||
12.192.19
iha cintā bahuvidhā dharmādharmasya karmaṇaḥ |
karmabhūmiriyaṃ loke iha kṛtvā śubhāśubham |
śubhaiḥ śubhamavāpnoti tathā'śubhamathānyathā ||
12.192.20
iha prajāpatiḥ pūrvaṃ devāḥ sarṣigaṇāstathā |
iṣṭveṣṭatapasaḥ pūtā brahmalokamupāśritāḥ ||
12.192.21
uttaraḥ pṛthivībhāgaḥ sarvapuṇyatamaḥ śubhaḥ |
ihasthāstatra jāyante ye vai puṇyakṛto janāḥ ||
12.192.22
yadi satkaramṛcchanti tiryagyoniṣu cāpare |
kṣīṇāyuṣastathā cānye naśyanti pṛthivītale ||
12.192.23
anyonyabhakṣaṇāsaktā lobhamohasamanvitāḥ |
ihaiva parivartante na te yāntyuttarāṃ diśam ||
12.192.24
ye gurūnparyupāsante niyatā brahmacāriṇaḥ |
panthānaṃ sarvalokānāṃ vijānanti manīṣiṇaḥ ||
12.192.25
ityukto'yaṃ mayā dharmaḥ saṅkṣipto brahmanirmitaḥ |
dharmādharmau hi lokasya yo vai vetti sa buddhimān ||
12.192.26
bhīṣma uvāca |
ityukto bhṛguṇā rājan bharadvājaḥ pratāpavān |
bhṛguṃ paramadharmātmā vismitaḥ pratyapūjayat ||
12.192.27
eṣa te prasavo rājan jagataḥ samprakīrtitaḥ |
nikhilena mahāprājña kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit