Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 12.211

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 12.211

Language
Sanskrit

12.211.1

bhīṣma uvāca |
caturvidhāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca |
avyaktaprabhavānyāhuravyaktanidhanāni ca |
avyaktalakṣaṇaṃ vidyādavyaktātmātmakaṃ manaḥ ||

12.211.2

yathā'śvatthakaṇīkāyāmantarbhūto mahādrumaḥ |
niṣpanno dṛśyate vyaktamavyaktātsambhavastathā ||

12.211.3

abhidravatyayaskāntamayo niścetanaṃ yathā |
svabhāvahetujā bhāvā yadvadanyadapīdṛśam ||

12.211.4

tadvadavyaktajā bhāvāḥ kartuḥ kāraṇalakṣaṇāḥ |
acetanāścetayituḥ kāraṇādabhisaṃhatā ||

12.211.5

na bhūrna khaṃ dyaurbhūtāni narṣayo na surāsurāḥ |
nānyadāsīdṛte jīvamāsedurna tu saṃhatam ||

12.211.6

pūrvaṃ nityaṃ sarvagataṃ manohetumalakṣaṇam |
ajñānakarmanirdiṣṭametatkāraṇalakṣaṇam ||

12.211.7

tatkāraṇairhi saṃyuktaṃ kāryasaṅgrahakārakam |
yenaitadvartate cakramanādinidhanaṃ mahat ||

12.211.8

avyaktanābhaṃ vyaktāraṃ vikāraparimaṇḍalam |
śretrajñādhiṣṭhitaṃ cakraṃ snigdhākṣaṃ vartate dhruvam ||

12.211.9

snigdhatvāttilavatsarvaṃ cakre'sminpīḍyate jagat |
tilapīḍairivākramya bhogairajñānasambhavaiḥ ||

12.211.10

karma tatkurute tarṣādahaṅkāraparigrahāt |
kāryakāraṇasaṃyoge sa heturupapāditaḥ ||

12.211.11

nābhyeti kāraṇaṃ kāryaṃ na kāryaṃ kāraṇaṃ tathā |
kāryavyaktena karaṇe kālo bhavati hetumān ||

12.211.12

hetuyuktāḥ prakṛtayo vikārāśca parasparam |
anyonyamabhivartante puruṣādhiṣṭhitāḥ sadā ||

12.211.13

rājasaistāmasairbhāvaiścyuto hetubalānvitaḥ |
kṣetrajñamevānuyāti pāṃsurvāterito yathā ||

12.211.14

na ca taiḥ spṛśyate bhāvairna te tena mahātmanā |
sarajasko'rajaskaśca naiva vāyurbhavedyathā ||

12.211.15

tathaitadantaraṃ vidyātsattvakṣetrajñayorbudhaḥ |
abhyāsātsa tathā yukto na gacchetprakṛtiṃ punaḥ ||

12.211.16

sandehametamutpannamacchinadbhagavānṛṣiḥ |
tathā vārtāṃ samīkṣeta kṛtalakṣaṇasammitām ||

12.211.17

bījānyagnyupadagdhāni na rohanti yathā punaḥ |
jñānadagdhaistathā kleśairnātmā sampadyate punaḥ ||

Other recensions (1)

Linked texts (1)