Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 12.331

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 12.331

Language
Sanskrit

12.331.1

nārada uvāca |
sukhaduḥkhaviparyāso yadā samanupadyate |
nainaṃ prajñā sunītaṃ vā trāyate nāpi pauruṣam ||

12.331.2

svabhāvādyatnamātiṣṭhedyatnavānnāvasīdati |
jarāmaraṇarogebhyaḥ priyamātmānamuddharet ||

12.331.3

rujanti hi śarīrāṇi rogāḥ śārīramānasāḥ |
sāyakā iva tīkṣṇāgrāḥ prayuktā dṛḍhadhanvibhiḥ ||

12.331.4

vyathitasya vidhitsābhistāmyato jīvitaiṣiṇaḥ |
avaśasya vināśāya śarīramapakṛṣyate ||

12.331.5

sravanti na nivartante srotāṃsi saritāmiva |
āyurādāya martyānāṃ rājyahāni punaḥ punaḥ ||

12.331.6

vyatyayo hyayamatyantaṃ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ |
jātānmartyāñjarayati nimeṣānnāvatiṣṭhate ||

12.331.7

sukhaduḥkhāni bhūtānāmajaro jarayatyasau |
ādityo hyastamabhyeti punaḥ punarudeti ca ||

12.331.8

adṛṣṭapūrvānādāya bhāvānapariśaṅkitān |
iṣṭāniṣṭānmanuṣyāṇāmastaṃ gacchanti rātrayaḥ ||

12.331.9

yo'yamicchedyathākāmaṃ kāmānāṃ tadavāpnuyāt |
yadi syānna parādhīnaṃ puruṣasya kriyāphalam ||

12.331.10

saṃyatāśca hi dakṣāśca matimantaśca mānavāḥ |
dṛśyante niṣphalāḥ santaḥ prahīṇāḥ sarvakarmabhiḥ ||

12.331.11

apare bāliśā: santo nirguṇāḥ puruṣādhamāḥ |
āśīrbhirapyasaṃyuktā dṛśyante sarvakāminaḥ ||

12.331.12

bhūtānāmaparaḥ kaściddhiṃsāyāṃ satatotthitaḥ |
vañcanāyāṃ ca lokasya sa sukheṣveva jīryate ||

12.331.13

aceṣṭamānamāsīnaṃ śrī: kañcidupatiṣṭhate |
kaścitkarmānusṛtyānyo nāprāpyamadhigacchati ||

12.331.14

aparādhaṃ samācakṣva puruṣasya svabhāvataḥ |
śukramanyatra sambhūtaṃ punaranyatra gacchati ||

12.331.15

tasya yonau prayuktasya garbho bhavati vā na vā |
āmrapuṣpopamā yasya nivṛttirupalabhyate ||

12.331.16

keṣāñcitputrakāmānāmanusantānamicchatām |
siddhau prayatamānānāṃ na cāṇḍamupajāyate ||

12.331.17

garbhāccodvijamānānāṃ kruddhādāśīviṣādiva |
āyuṣmāñjāyate putraḥ kathaṃ pretya ivābhavat ||

12.331.18

devāniṣṭvā tapastaptvā kṛpaṇaiḥ putragṛddhibhiḥ |
daśa māsānparidhṛtā jāyante kulapāṃsanāḥ ||

12.331.19

apare dhanadhānyāni bhogāṃśca pitṛsañjitān |
vipulānabhijāyante labdhāstaireva maṅgalaiḥ ||

12.331.20

anyonyaṃ samabhipretya maithunasya samāgame |
upadrava ivāviṣṭo yonigarbhaḥ prapadyate ||

12.331.21

śīghraṃ paraśarīrāṇi cchinnabījaṃ śarīriṇam |
prāṇinaṃ prāṇasaṃrodhe māṃsaśleṣmaviceṣṭitam ||

12.331.22

nirdagdhaṃ paradehe'pi paradehaṃ calācalam |
vinaśyantaṃ vināśānte nāvi nāvamivāhitam ||

12.331.23

saṅgatyā jaṭhare nyastaṃ retobindumacetanam |
kena yatnena jīvantaṃ garbhaṃ tvamiha paśyasi ||

12.331.24

annapānāni jīryante yatra bhakṣāśca bhakṣitāḥ |
tasminnevodare garbha: kiṃ nānnamiva jīryate ||

12.331.25

garbhe mūtrapurīṣāṇāṃ svabhāvaniyatā gatiḥ |
dhāraṇe vā visarge vā na kartā vidyate'vaśaḥ ||

12.331.26

sravanti hyudarādgarbhā jāyamānāstathā pare |
āgamena tathā'nyeṣāṃ vināśa upapadyate ||

12.331.27

etasmādyonisambandhādyo bījaṃ parimucyate |
prajāṃ ca labhate kāñcitpunardvandveṣu sajjati ||

12.331.28

sa tasya sahajātasya saptamīṃ navamīṃ daśām |
prāpnuvanti tataḥ pañca na bhavanti gatāyuṣaḥ ||

12.331.29

nābhyutthāne manuṣyāṇāṃ yogāḥ syurnātra saṃśayaḥ |
vyādhibhiśca vimathyante vyādhaiḥ kṣudramṛgā iva ||

12.331.30

vyādhibhirmathyamānānāṃ tyajatāṃ vipulaṃ dhanam |
vedanāṃ nāpakarṣanti yatamānāścikitsakāḥ ||

12.331.31

te cātinipuṇā vaidyāḥ kuśalāḥ sambhṛtauṣadhāḥ |
vyādhibhiḥ parikṛṣyante mṛgā vyādhairivārditāḥ ||

12.331.32

te pibantaḥ kaṣāyāṃśca sarpīṃṣi vividhāni ca |
dṛśyante jarayā bhagnā nagā nāgairivottamaiḥ ||

12.331.33

ke vā bhuvi cikitsante rogārtānmṛgapakṣiṇaḥ |
śvāpadāni daridrāṃśca prāyo nārtā bhavanti te ||

12.331.34

ghorānapi durādharṣānnṛpatīnugratejasaḥ |
ākramyādadate rogāḥ paśūnpaśugaṇā iva ||

12.331.35

iti lokamanākrandaṃ mohaśokapariplutam |
srotasā sahasā''kṣiptaṃ hriyamāṇaṃ balīyasā ||

12.331.36

na dhanena na rājyena nogreṇa tapasā tathā |
svabhāvamativartante ye niyuktāḥ śarīriṇaḥ ||

12.331.37

na mriyeranna jīryeransarve syuḥ sarvakāminaḥ |
nāpriyaṃ prati paśyeyurutthānasya phale sati ||

12.331.38

uparyupari lokasya sarvo gantuṃ samīhate |
yatate ca yathāśakti na ca tadvartate tathā ||

12.331.39

aiśvaryamadamattāṃśca mattānmadyamadena ca |
apramattāḥ śaṭhāḥ śūrā vikrāntāḥ paryupāsate ||

12.331.40

kleśāḥ parinivartante keṣāñcidasamīkṣitāḥ |
svaṃ svaṃ ca punaranyeṣāṃ na kiñcidadhigamyate ||

12.331.41

mahacca phalavaiṣamyaṃ dṛśyate karmasandhiṣu |
vahanti śibikāmanye yāntyanye śibikāgatāḥ ||

12.331.42

sarveṣāmṛddhikāmānāmanye rathapuraḥsurāḥ |
manuṣyāśca gatastrīkāḥ śataśo vividhāḥ striyaḥ ||

12.331.43

dvandvārāmeṣu bhūteṣu gacchantyekaikaśo narāḥ |
idamanyatpadaṃ paśya mā'tra mohaṃ kariṣyasi ||

12.331.44

tyaja dharmamadharmaṃ ca ubhe satyānṛte tyaja |
ubhe satyānṛte tyaktvā yena tyajasi taṃ tyaja ||

12.331.45

etatte paramaṃ guhyamākhyātamṛṣisattama |
yena devāḥ parityajya martyalokaṃ divaṃ gatāḥ ||

12.331.46

nāradasya vacaḥ śrutvā śukaḥ paramabuddhimān |
sañcintya manasā dhīro niścayaṃ nādhyagacchata ||

12.331.47

putradārairmahānkleśo vidyāmnāye mahāñcchramaḥ |
kiṃ nu syācchāśvataṃ sthānamalpakleśaṃ mahodayam ||

12.331.48

tato muhūrtaṃ sañcintya niścitāṃ gatimātmanaḥ |
parāvarajño dharmasya parāṃ naiḥśreyasīṃ gatim ||

12.331.49

kathaṃ tvahamasaṃśliṣṭo gaccheyaṃ gatimuttamām |
nāvarteyaṃ yathā bhūyo yonisaṅkarasāgare ||

12.331.50

paraṃ bhāvaṃ hi kāṅkṣāmi yatra nāvartate punaḥ |
sarvasaṅgānparityajya niścito manasā gatim ||

12.331.51

tatra yāsyāmi yatrātmā śamaṃ me'dhigamiṣyati |
akṣayaścāvyayaścaiva yatra sthāsyāmi śāśvataḥ ||

12.331.52

na tu yogamṛte śakyā prāptuṃ sā paramā gatiḥ |
avabandho hi buddhasya karmabhirnopapadyate ||

12.331.53

tasmādyogaṃ samāsthāya tyaktvā gṛhakalevaram |
vāyubhūtaḥ pravekṣyāmi tejorāśiṃ divākaram ||

12.331.54

na hyeṣa kṣayatāṃ yāti somaḥ suragaṇairyathā |
kampitaḥ patate bhūmiṃ punaścaivādhirohati ||

12.331.55

kṣīyate hi sadā somaḥ punaścaivābhipūryate |
necchāmyevaṃ viditvaite hrāsavṛddhī punaḥ punaḥ ||

12.331.56

ravistu santāpayate lokān raśmibhirulbaṇaiḥ |
sarvatasteja ādatte nityamakṣayamaṇḍalaḥ ||

12.331.57

ato me rocate gantumādityaṃ dīptatejasam |
atra vatsyāmi durdharṣo niḥśaṅkenāntarātmanā ||

12.331.58

sūryasya sadane cāhaṃ nikṣipyedaṃ kalevaram |
ṛṣibhiḥ saha yāsyāmi sauraṃ tejo'tiduḥsaham ||

12.331.59

āpṛcchāmi nagānnāgāngirimurvīṃ diśo divam |
devadānavagandharvānpiśācoragarākṣasān ||

12.331.60

lokeṣu sarvabhūtāni pravekṣyāmi na saṃśayaḥ |
paśyantu yogavīryaṃ me sarve devāḥ saharṣibhiḥ ||

12.331.61

athānujñāpya tamṛṣiṃ nāradaṃ lokaviśrutam |
tasmādanujñāṃ samprāpya jagāma pitaraṃ prati ||

12.331.62

so'bhivādya mahātmānaṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ munim |
śukaḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā kṛṣṇamāpṛṣṭavānmunim ||

12.331.63

śrutvā carṣistadvacanaṃ śukasya prīto mahātmā punarāha cainam |
bho bho putra sthīyatāṃ tāvadadya yāvaccakṣuḥ prīṇayāmi tvadarthe ||

12.331.64

nirapekṣaḥ śuko bhūtvā ni:sneho muktasaṃśayaḥ |
mokṣamevānusañcintya gamanāya mano dadhe ||

12.331.65

pitaraṃ samparityajya jagāma munisattamaḥ |
kailāsapṛṣṭhaṃ vipulaṃ siddhasaṅghaniṣevitam ||

Other recensions (1)

Linked texts (2)