Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.4

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 13.4

Language
Sanskrit

13.4.1

bhīṣma uvāca | śrūyatāṃ pārtha tattvena viśvāmitro yathā purā |
brāhmaṇatvaṃ gatastāta brahmarṣitvaṃ tathaiva ca ||

13.4.2

bharatasyānvaye caivājamīḍho nāma pārthivaḥ |
babhūva bharataśreṣṭha yajvā dharmabhṛtāṃ varaḥ ||

13.4.3

tasya putro mahānāsījjanhurnāma nareśvaraḥ |
duhitṛtvamanuprāptā gaṅgā yasya mahātmanaḥ ||

13.4.4

tasyātmajastulyaguṇaḥ sindhudvīpo mahāyaśāḥ |
sindhudvīpācca rājarṣirbalākāśvo mahābalaḥ ||

13.4.5

vallabhastasya tanayaḥ sākṣāddharma ivāparaḥ |
kuśikastasya tanayaḥ sahasrākṣasamadyutiḥ ||

13.4.6

kuśikasyātmajaḥ śrīmān gādhirnāma janeśvaraḥ |
aputraḥ prasavenārthī vanavāsasupāvasat ||

13.4.7

kanyā jajñe sutāttasya vane nivasataḥ sataḥ |
nāmnā satyavatī nāma rūpeṇāpratimā bhuvi ||

13.4.8

tāṃ vavre bhārgavaḥ śrīmāṃścyavanasyātmasambhavaḥ |
ṛcīka iti vikhyāto vipule tapasi sthitaḥ ||

13.4.9

satāṃ na pradadau tasmai ṛcīkāya mahātmane |
daridra iti matvā vai gādhiḥ śatrunibarhaṇaḥ ||

13.4.10

pratyākhyāya punaryātamabravīdrājasattamaḥ |
śulkaṃ pradīyatāṃ mahyaṃ tato vatsyasi me sutām ||

13.4.11

ṛcīka uvāca | kiṃ prayacchāmi rājendra tubhyaṃ śulkamahaṃ nṛpa |
duhiturbrūhyasaṃsakto mā'bhūttatra vicāraṇā ||

13.4.12

gādhiruvāca | candraraśmiprakāśānāṃ hayānāṃ vātaraṃhasām |
ekataḥ śyāmakarṇānāṃ sahasraṃ dehi bhārgava ||

13.4.13

bhīṣma uvāca | tataḥ sa bhṛguśārdūlaścyavanasyātmajaḥ prabhuḥ |
abravīdvaruṇaṃ devamādityaṃ patimambhasām ||

13.4.14

ekataḥ śyāmakarṇānāṃ hayānāṃ candravarcasām |
sahasraṃ vātavegānāṃ bhikṣe tvāṃ devasattama ||

13.4.15

tatheti varuṇo deva ādityo bhṛgusattamam |
uvāca yatra te cchandastatrotthāsyanti vājinaḥ ||

13.4.16

dhyātamātram ṛcīkena hayānāṃ candravarcasām |
gaṅgājalātsamuttasthau sahasraṃ vipulaujasām ||

13.4.17

adūre kānyakubjasya gaṅgāyāstīramuttamam |
aśvatīrthaṃ tadadyāpi mānavaiḥ paricakṣyate ||

13.4.18

tato vai gādhaye tāta sahasraṃ vājināṃ śubham |
ṛcīkaḥ pradadau prītaḥ śulkārthaṃ tapatāṃ varaḥ ||

13.4.19

tataḥ sa vismito rājā gādhiḥśāpabhayena ca |
dadau tāṃ samalaṅkṛtya kanyāṃ bhṛgusutāya vai ||

13.4.20

jagrāha vidhivatpāṇiṃ tasyā brahmarṣisattamaḥ |
sā ca taṃ patimāsādya paraṃ harṣamavāpa ha ||

13.4.21

sa tutoṣa ca brahmarṣistasyā vṛttena bhārata |
chandayāmāsa caivaināṃ vareṇa varavarṇinīm ||

13.4.22

mātre tatsarvamācakhyau sā kanyā rājasattama |
atha tāmabravīnmātā sutāṃ kiñcida‌vāṅmukhīm ||

13.4.23

mamāpi putri bhartā te prasādaṃ kartumarhati |
apatyasya pradānena samarthaśca mahātapāḥ ||

13.4.24

tataḥ sā tvaritaṃ gatvā tatsarvaṃ pratyavedayat |
mātuścikīrṣitaṃ rājan ṛcīkastāmathābravīt ||

13.4.25

guṇavantamapatyaṃ sā acirājjanayiṣyati |
mama prasādātkalyāṇi mā'bhūtte praṇayo'nyathā ||

13.4.26

tava caiva guṇaślādhī putra utpatsyate mahān |
asmadvaṃśakaraḥ śrīmānsatyametadbravīmi te ||

13.4.27

ṛtusnātā ca sā'śvatthaṃ tvaṃ ca vṛkṣamudumbaram |
pariṣvajethāḥ kalyāṇi tata evamavāpsyathaḥ ||

13.4.28

carudvayāmidaṃ caiva mantrapūtaṃ śucismite |
tvaṃ ca sā copabhuñjītaṃ tataḥ putrāvavāpsyathaḥ ||

13.4.29

tataḥ satyavatī hṛṣṭā mātaraṃ pratyabhāṣata |
yadṛcīkena kathitaṃ taccācakhyau carudvayam ||

13.4.30

tāmuvāca tato mātā sutāṃ satyavatīṃ tadā |
putri pūrvopapannāyāḥ kuruṣva vacanaṃ mama ||

13.4.31

bhartrā ya eṣa dattaste carurmantrapuraskṛtaḥ |
enaṃ prayaccha mahyaṃ tvaṃ madīyaṃ tvaṃ gṛhāṇa ca ||

13.4.32

vyatyāsaṃ vṛkṣayoścāpi karavāva śucismite |
yadi pramāṇaṃ vacanaṃ mama māturanindite ||

13.4.33

svamapatyaṃ viśiṣṭaṃ hi sarva icchatyanāvilam |
vyaktaṃ bhagavatā cātra kṛtamevaṃ bhaviṣyati ||

13.4.34

tato me tvaccarau bhāvaḥ pādape ca sumadhyame |
kathaṃ viśiṣṭo bhrātā me bhavedityeva cintaya ||

13.4.35

tathā ca kṛtavatyau te mātā satyavatī ca sā |
atha garbhāvanuprāpte ubhe te vai yudhiṣṭhira ||

13.4.36

dṛṣṭvā garbhamanuprāptāṃ bhāryāṃ sa ca mahānṛṣiḥ |
uvāca tāṃ satyavatīṃ durmanā bhṛgusattamaḥ ||

13.4.37

vyatyāsenopayuktaste carurvyaktaṃ bhaviṣyati |
vyatyāsaḥ pādape cāpi suvyaktaṃ te kṛtaḥ śubhe ||

13.4.38

mayā hi viśvaṃ yadbrahma tvaccarau sanniveśitam |
kṣatravīryaṃ ca sakalaṃ carau tasyā niveśinam ||

13.4.39

trailokyavikhyātaguṇaṃ tvaṃ vipraṃ janayiṣyasi |
sā ca kṣatraṃ viśiṣṭaṃ vai tata etatkṛtaṃ mayā ||

13.4.40

vyatyāsastu kṛto yasmāttvayā mātrā ca te śubhe |
tāsmātsā brāhmaṇaṃ śreṣṭhaṃ mātā te janayiṣyati ||

13.4.41

kṣatriyaṃ tūgrakarmāṇaṃ tvaṃ bhadre janayiṣyasi |
na hi te tatkṛtaṃ sādhu mātṛsnehena bhāvini ||

13.4.42

sā śrutvā śokasantaptā papāna varavarṇinī |
bhūmau satyavatī rājañcchinneva rucirā latā ||

13.4.43

pratilabhya ca sā sañjñā śirasā praṇipatya ca |
uvāca bhāryā bhartāraṃ gādheyī bhārgavarṣabham ||

13.4.44

prasādayantyāṃ bhāryāyāṃ mayi brahmavidāṃvara |
prasādaṃ kuru viprarṣe na mesyātkṣatriyaḥ sutaḥ ||

13.4.45

kāmaṃ mamograkarmā vai pātro bhavitumarhati |
na tu me syātsuto brahmanneva me dīyatāṃ varaḥ ||

13.4.46

evamastviti hovāca svāṃ bhāryāṃ sumahātapāḥ |
tataḥ sā janayāmāsa jamadagniṃ sutaṃ śubham ||

13.4.47

viśvāmitraṃ cājanayadgādhibhāryā yaśasvinī |
ṛṣeḥ prasādādrājendra brahmarṣerbrahmavādinam ||

13.4.48

tato brāhmaṇatāṃ yāto viśvāmitro mahātapāḥ |
kṣatriyaḥ so'nyatha tathā brahmavaṃśasya kārakaḥ ||

13.4.49

tasya putrā mahātmāno brahmavaṃśavivardhanāḥ |
tapasvino brahmavido gotrakartāra eva ca ||

13.4.50

madhucchandaśca bhagavān devarātaśca vīryavān |
akṣīṇaśca śakuntaśca babhruḥ kālapathattathā ||

13.4.51

yājñavalkyaśca vikhyātastathā sthūṇo mahāvrataḥ |
ulūko yamadūtaśca tatharṣiḥ saindhavāyanaḥ ||

13.4.52

valgujaṅghaśca bhagavān gālavaśca mahānṛṣiḥ |
ṛṣirvajrastathā khyātaḥ sālaṅkāyana eva ca ||

13.4.53

līlāḍhyo nārada‌ścaiva tayā kūrvāmukhaḥ smṛtaḥ |
vādularmusalaśceva vakṣogrīvastathaiva ca ||

13.4.54

āṅghriko naikadṛkcaiva śilāyūpaḥ śitaḥ śuciḥ |
cakrako mārutantavyo vātaghno'thāśvalāyanaḥ ||

13.4.55

śyāmāyano'tha gārgyaśca jābāliḥ suśrutastathā |
kārīṣiratha saśrutyaḥ paraporavatantavaḥ ||

13.4.56

mahānṛṣiśca kapilastatharṣistāḍakāyanaḥ |
tathaiva copagahanasta varṣiścāsurāyaṇaḥ ||

13.4.57

mārdamarṣirhiraṇyākṣo jaṅgārirbābhravāyaṇiḥ |
bhūtirvibhūtiḥ sūtaśca surakṛtta tathaiva ca ||

13.4.58

arālirnāvikaścaiva cāmpeyojjayanau tathā |
navatanturbakanakhaḥ seyano yātireva ca ||

13.4.59

ambhoruhaścārumatsyaḥ śirīṣī cātha gārdabhiḥ |
ūrjayonirudāpekṣī nāradī ca mahānṛṣiḥ ||

13.4.60

viśvāmitrātmajāḥ seva munayo brahmavādinaḥ |
tathaiva kṣatriyo rājan viśvāmitro mahātapāḥ ||

13.4.61

ṛcīkenāhitaṃ brahma parametadyudhiṣṭhira |
etatte sarvamākhyātaṃ tattvena bharatarṣabha ||

13.4.62

viśvāmitrasya vai janma somasūryāgnitejasaḥ |
yatra yatra ca sandeho bhūyaste rājasattama |
tatra tatra ca māṃ brūhi cchettā'smi tava saṃśayam ||

Other recensions (1)