The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.4
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 13.4
- Language
- Sanskrit
13.4.1
bhīṣma uvāca | śrūyatāṃ pārtha tattvena viśvāmitro yathā purā |
brāhmaṇatvaṃ gatastāta brahmarṣitvaṃ tathaiva ca ||
13.4.2
bharatasyānvaye caivājamīḍho nāma pārthivaḥ |
babhūva bharataśreṣṭha yajvā dharmabhṛtāṃ varaḥ ||
13.4.3
tasya putro mahānāsījjanhurnāma nareśvaraḥ |
duhitṛtvamanuprāptā gaṅgā yasya mahātmanaḥ ||
13.4.4
tasyātmajastulyaguṇaḥ sindhudvīpo mahāyaśāḥ |
sindhudvīpācca rājarṣirbalākāśvo mahābalaḥ ||
13.4.5
vallabhastasya tanayaḥ sākṣāddharma ivāparaḥ |
kuśikastasya tanayaḥ sahasrākṣasamadyutiḥ ||
13.4.6
kuśikasyātmajaḥ śrīmān gādhirnāma janeśvaraḥ |
aputraḥ prasavenārthī vanavāsasupāvasat ||
13.4.7
kanyā jajñe sutāttasya vane nivasataḥ sataḥ |
nāmnā satyavatī nāma rūpeṇāpratimā bhuvi ||
13.4.8
tāṃ vavre bhārgavaḥ śrīmāṃścyavanasyātmasambhavaḥ |
ṛcīka iti vikhyāto vipule tapasi sthitaḥ ||
13.4.9
satāṃ na pradadau tasmai ṛcīkāya mahātmane |
daridra iti matvā vai gādhiḥ śatrunibarhaṇaḥ ||
13.4.10
pratyākhyāya punaryātamabravīdrājasattamaḥ |
śulkaṃ pradīyatāṃ mahyaṃ tato vatsyasi me sutām ||
13.4.11
ṛcīka uvāca | kiṃ prayacchāmi rājendra tubhyaṃ śulkamahaṃ nṛpa |
duhiturbrūhyasaṃsakto mā'bhūttatra vicāraṇā ||
13.4.12
gādhiruvāca | candraraśmiprakāśānāṃ hayānāṃ vātaraṃhasām |
ekataḥ śyāmakarṇānāṃ sahasraṃ dehi bhārgava ||
13.4.13
bhīṣma uvāca | tataḥ sa bhṛguśārdūlaścyavanasyātmajaḥ prabhuḥ |
abravīdvaruṇaṃ devamādityaṃ patimambhasām ||
13.4.14
ekataḥ śyāmakarṇānāṃ hayānāṃ candravarcasām |
sahasraṃ vātavegānāṃ bhikṣe tvāṃ devasattama ||
13.4.15
tatheti varuṇo deva ādityo bhṛgusattamam |
uvāca yatra te cchandastatrotthāsyanti vājinaḥ ||
13.4.16
dhyātamātram ṛcīkena hayānāṃ candravarcasām |
gaṅgājalātsamuttasthau sahasraṃ vipulaujasām ||
13.4.17
adūre kānyakubjasya gaṅgāyāstīramuttamam |
aśvatīrthaṃ tadadyāpi mānavaiḥ paricakṣyate ||
13.4.18
tato vai gādhaye tāta sahasraṃ vājināṃ śubham |
ṛcīkaḥ pradadau prītaḥ śulkārthaṃ tapatāṃ varaḥ ||
13.4.19
tataḥ sa vismito rājā gādhiḥśāpabhayena ca |
dadau tāṃ samalaṅkṛtya kanyāṃ bhṛgusutāya vai ||
13.4.20
jagrāha vidhivatpāṇiṃ tasyā brahmarṣisattamaḥ |
sā ca taṃ patimāsādya paraṃ harṣamavāpa ha ||
13.4.21
sa tutoṣa ca brahmarṣistasyā vṛttena bhārata |
chandayāmāsa caivaināṃ vareṇa varavarṇinīm ||
13.4.22
mātre tatsarvamācakhyau sā kanyā rājasattama |
atha tāmabravīnmātā sutāṃ kiñcidavāṅmukhīm ||
13.4.23
mamāpi putri bhartā te prasādaṃ kartumarhati |
apatyasya pradānena samarthaśca mahātapāḥ ||
13.4.24
tataḥ sā tvaritaṃ gatvā tatsarvaṃ pratyavedayat |
mātuścikīrṣitaṃ rājan ṛcīkastāmathābravīt ||
13.4.25
guṇavantamapatyaṃ sā acirājjanayiṣyati |
mama prasādātkalyāṇi mā'bhūtte praṇayo'nyathā ||
13.4.26
tava caiva guṇaślādhī putra utpatsyate mahān |
asmadvaṃśakaraḥ śrīmānsatyametadbravīmi te ||
13.4.27
ṛtusnātā ca sā'śvatthaṃ tvaṃ ca vṛkṣamudumbaram |
pariṣvajethāḥ kalyāṇi tata evamavāpsyathaḥ ||
13.4.28
carudvayāmidaṃ caiva mantrapūtaṃ śucismite |
tvaṃ ca sā copabhuñjītaṃ tataḥ putrāvavāpsyathaḥ ||
13.4.29
tataḥ satyavatī hṛṣṭā mātaraṃ pratyabhāṣata |
yadṛcīkena kathitaṃ taccācakhyau carudvayam ||
13.4.30
tāmuvāca tato mātā sutāṃ satyavatīṃ tadā |
putri pūrvopapannāyāḥ kuruṣva vacanaṃ mama ||
13.4.31
bhartrā ya eṣa dattaste carurmantrapuraskṛtaḥ |
enaṃ prayaccha mahyaṃ tvaṃ madīyaṃ tvaṃ gṛhāṇa ca ||
13.4.32
vyatyāsaṃ vṛkṣayoścāpi karavāva śucismite |
yadi pramāṇaṃ vacanaṃ mama māturanindite ||
13.4.33
svamapatyaṃ viśiṣṭaṃ hi sarva icchatyanāvilam |
vyaktaṃ bhagavatā cātra kṛtamevaṃ bhaviṣyati ||
13.4.34
tato me tvaccarau bhāvaḥ pādape ca sumadhyame |
kathaṃ viśiṣṭo bhrātā me bhavedityeva cintaya ||
13.4.35
tathā ca kṛtavatyau te mātā satyavatī ca sā |
atha garbhāvanuprāpte ubhe te vai yudhiṣṭhira ||
13.4.36
dṛṣṭvā garbhamanuprāptāṃ bhāryāṃ sa ca mahānṛṣiḥ |
uvāca tāṃ satyavatīṃ durmanā bhṛgusattamaḥ ||
13.4.37
vyatyāsenopayuktaste carurvyaktaṃ bhaviṣyati |
vyatyāsaḥ pādape cāpi suvyaktaṃ te kṛtaḥ śubhe ||
13.4.38
mayā hi viśvaṃ yadbrahma tvaccarau sanniveśitam |
kṣatravīryaṃ ca sakalaṃ carau tasyā niveśinam ||
13.4.39
trailokyavikhyātaguṇaṃ tvaṃ vipraṃ janayiṣyasi |
sā ca kṣatraṃ viśiṣṭaṃ vai tata etatkṛtaṃ mayā ||
13.4.40
vyatyāsastu kṛto yasmāttvayā mātrā ca te śubhe |
tāsmātsā brāhmaṇaṃ śreṣṭhaṃ mātā te janayiṣyati ||
13.4.41
kṣatriyaṃ tūgrakarmāṇaṃ tvaṃ bhadre janayiṣyasi |
na hi te tatkṛtaṃ sādhu mātṛsnehena bhāvini ||
13.4.42
sā śrutvā śokasantaptā papāna varavarṇinī |
bhūmau satyavatī rājañcchinneva rucirā latā ||
13.4.43
pratilabhya ca sā sañjñā śirasā praṇipatya ca |
uvāca bhāryā bhartāraṃ gādheyī bhārgavarṣabham ||
13.4.44
prasādayantyāṃ bhāryāyāṃ mayi brahmavidāṃvara |
prasādaṃ kuru viprarṣe na mesyātkṣatriyaḥ sutaḥ ||
13.4.45
kāmaṃ mamograkarmā vai pātro bhavitumarhati |
na tu me syātsuto brahmanneva me dīyatāṃ varaḥ ||
13.4.46
evamastviti hovāca svāṃ bhāryāṃ sumahātapāḥ |
tataḥ sā janayāmāsa jamadagniṃ sutaṃ śubham ||
13.4.47
viśvāmitraṃ cājanayadgādhibhāryā yaśasvinī |
ṛṣeḥ prasādādrājendra brahmarṣerbrahmavādinam ||
13.4.48
tato brāhmaṇatāṃ yāto viśvāmitro mahātapāḥ |
kṣatriyaḥ so'nyatha tathā brahmavaṃśasya kārakaḥ ||
13.4.49
tasya putrā mahātmāno brahmavaṃśavivardhanāḥ |
tapasvino brahmavido gotrakartāra eva ca ||
13.4.50
madhucchandaśca bhagavān devarātaśca vīryavān |
akṣīṇaśca śakuntaśca babhruḥ kālapathattathā ||
13.4.51
yājñavalkyaśca vikhyātastathā sthūṇo mahāvrataḥ |
ulūko yamadūtaśca tatharṣiḥ saindhavāyanaḥ ||
13.4.52
valgujaṅghaśca bhagavān gālavaśca mahānṛṣiḥ |
ṛṣirvajrastathā khyātaḥ sālaṅkāyana eva ca ||
13.4.53
līlāḍhyo nāradaścaiva tayā kūrvāmukhaḥ smṛtaḥ |
vādularmusalaśceva vakṣogrīvastathaiva ca ||
13.4.54
āṅghriko naikadṛkcaiva śilāyūpaḥ śitaḥ śuciḥ |
cakrako mārutantavyo vātaghno'thāśvalāyanaḥ ||
13.4.55
śyāmāyano'tha gārgyaśca jābāliḥ suśrutastathā |
kārīṣiratha saśrutyaḥ paraporavatantavaḥ ||
13.4.56
mahānṛṣiśca kapilastatharṣistāḍakāyanaḥ |
tathaiva copagahanasta varṣiścāsurāyaṇaḥ ||
13.4.57
mārdamarṣirhiraṇyākṣo jaṅgārirbābhravāyaṇiḥ |
bhūtirvibhūtiḥ sūtaśca surakṛtta tathaiva ca ||
13.4.58
arālirnāvikaścaiva cāmpeyojjayanau tathā |
navatanturbakanakhaḥ seyano yātireva ca ||
13.4.59
ambhoruhaścārumatsyaḥ śirīṣī cātha gārdabhiḥ |
ūrjayonirudāpekṣī nāradī ca mahānṛṣiḥ ||
13.4.60
viśvāmitrātmajāḥ seva munayo brahmavādinaḥ |
tathaiva kṣatriyo rājan viśvāmitro mahātapāḥ ||
13.4.61
ṛcīkenāhitaṃ brahma parametadyudhiṣṭhira |
etatte sarvamākhyātaṃ tattvena bharatarṣabha ||
13.4.62
viśvāmitrasya vai janma somasūryāgnitejasaḥ |
yatra yatra ca sandeho bhūyaste rājasattama |
tatra tatra ca māṃ brūhi cchettā'smi tava saṃśayam ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit