The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.43
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 13.43
- Language
- Sanskrit
13.43.1
bhīṣma uvāca | tamāgatamabhiprekṣya śiṣyaṃ vākyamathābravīt |
devaśarmā mahātejā yattacchṛṇu janādhipa ||
13.43.2
devaśarmovāca |
kiṃ te vipula dṛṣṭaṃ vai tasmin śiṣya mahāvane |
te tvāṃ jānanti vipula ātmā ca rucireva ca ||
13.43.3
vipula uvāca |
brahmarṣe mithunaṃ kiṃ tatke ca te puruṣā vibho |
ye māṃ jānanti tattvena yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi ||
13.43.4
devaśarmovāca |
yadvai tanmithunaṃ brahmannahorātraṃ hi viddhi tat |
cakravatparivarteta tatte jānāti duṣkṛtam ||
13.43.5
ye ca te puruṣā vipra akṣairdīvyanti hṛṣṭavat |
ṛtūṃstānabhijānīhi te te jānanti duṣkṛtam ||
13.43.6
na māṃ kaścidvijānīta iti kṛtvā na viśvaset |
naro rahasi pāpātmā pāpakaṃ karma vai dvija ||
13.43.7
kurvāṇaṃ hi naraṃ karma pāpaṃ rahasi sarvadā |
paśyanti ṛtavaścāpi tathā dinaniśepyuta ||
13.43.8
tathaiva hi bhaveyuste lokāḥ pāpakṛto yathā |
kṛtvā nācakṣataḥ karma mama tacca yathākṛtam ||
13.43.9
te tvāṃ harṣasmitaṃ dṛṣṭvā guroḥ karmānivedakam |
smārayantastathā prāhuste yathā śrutavān bhavān ||
13.43.10
ahorātraṃ vijānāti ṛtavaścāpi nityaśaḥ |
puruṣe pāpakaṃ karma śubhaṃ vā śubhakarmiṇaḥ ||
13.43.11
tattvayā mama yatkarma vyabhicārādbhayātmakam |
nākhyātamiti jānantaste tvāmāhustathā dvija ||
13.43.12
tenaiva hi bhaveyuste lokāḥ pāpakṛto yathā |
kṛtvā nācakṣataḥ karma mama yacca tvayā kṛtam ||
13.43.13
tvayāśakyā ca durvṛttyā rakṣituṃ pramadā dvija |
na ca tvaṃ kṛtavān kiñcidataḥ prīto'smi tena te ||
13.43.14
yadi tvahaṃ tvāṃ durvṛttamadrākṣaṃ dvijasattama |
śapeyaṃ tvāmahaṃ krodhānna me'trāsti vicāraṇā ||
13.43.15
sajjanti puruṣe nāryaḥ puṃsāṃ so'rthaśca puṣkalaḥ |
anyathā rakṣataḥ śāpo'bhaviṣyatte matiśca me ||
13.43.16
rakṣitā ca tvayā putra mama cāpi niveditā |
ahaṃ te prītimāṃstāta svasthaḥ svargaṃ gamiṣyasi ||
13.43.17
ityuktvā vipulaṃ prīto devaśarmā mahānṛṣiḥ |
mumoda svargamāsthāya sahabhāryaḥ saśiṣyakaḥ ||
13.43.18
idamākhyātavāṃścāpi mamākhyānaṃ mahāmuniḥ |
mārkaṇḍeyaḥ purā rājan gaṅgākūle kathāntare ||
13.43.19
tasmādbravīmi pārtha tvāṃ striyo rakṣyāḥ sadaiva ca |
ubhayaṃ dṛśyate tāsu satataṃ sādhvasādhu ca ||
13.43.20
striyaḥ sādhyo mahābhāgāḥ sammatā lokamātaraḥ |
dhārayanti mahīṃ rājannimāṃ savanakānanām ||
13.43.21
asādhvyaścāpi durvṛttāḥ kulaghnāḥ pāpaniścayāḥ |
vijñeyā lakṣaṇairduṣṭaiḥ svagātrasahajairnṛpa ||
13.43.22
evametāsu rakṣā vai śakyā kartuṃ mahātmabhiḥ |
anyathā rājaśārdūla na śakyā rakṣituṃ striyaḥ ||
13.43.23
etā hi manujavyāghra tīkṣṇāstīkṣṇaparākramāḥ |
nāsāmasti priyo nāma maithune saṅgameti yaḥ ||
13.43.24
etāḥ kṛtyāśca kāryāśca kṛtāśca bharatarṣabha |
na caikasmin ramantyetāḥ puruṣe pāṇḍunandana ||
13.43.25
nāsāṃ sneho naraiḥ kāryastathaiverṣyā janeśvara |
khedamāsthāya bhuñjīta dharmamāsthāya caiva ha ||
13.43.26
nihanyādanyathākurvannaraḥ kauravanandana |
sarvathā rājaśārdūla muktiḥ sarvatra pujyate ||
13.43.27
tenaikena tu rakṣā vai vipulena kṛtā striyāḥ |
nānyaḥ śaktastriloke'smin rakṣituṃ nṛpa yoṣitam ||
Commentaries (5)
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit