The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.44
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 13.44
- Language
- Sanskrit
13.44.1
yudhiṣṭhira uvāca | yanmūlaṃ sarvadharmāṇāṃ svajanasya gṛhasya ca |
pitṛdevātithīnāṃ ca tanme brūhi pitāmaha ||
13.44.2
ayaṃ hi sarvadharmāṇāṃ dharmaścintyatamo mataḥ |
kīdṛśasya pradeyā syātkanyeti vasudhādhipa ||
13.44.3
bhīṣma uvāca | śīlavṛtte samājñāya vidyāṃ yoniṃ ca karma ca |
sadbhirevaṃ pradātavyā kanyā guṇayute vare ||
13.44.4
brāhmaṇānāṃ satāmeṣa brāhmo dharmo yudhiṣṭhira |
āvāhyamāvahedevaṃ yo dadyādanukūlataḥ ||
13.44.5
śiṣṭānāṃ kṣatriyāṇāṃ ca dharma eṣa sanātanaḥ |
ātmābhipretamutsṛjya kanyābhipreta eva yaḥ ||
13.44.6
abhipretā ca yā yasya tasmai deyā yudhiṣṭhira |
gāndharvamiti taṃ dharmaṃ prāhurvedavido janāḥ ||
13.44.7
dhanena bahudhā krītvā sampralobhya ca bāndhavān |
asurāṇāṃ nṛpaitaṃ vai dharmamāhurmanīṣiṇaḥ ||
13.44.8
hatvā chittvā ca śīrṣāṇi rudatāṃ rudatīṃ gṛhāt |
prasahya haraṇaṃ tāta rākṣaso vidhirucyate ||
13.44.9
pañcānāṃ tu trayo dharmyā dvāvadharmyau yudhiṣṭhira |
paiśācaścāsuraścaiva na kartavyau kathañcana ||
13.44.10
brāhmaḥ kṣātro'tha gāndharva ete dharmyā nararṣabha |
pṛthagvā yadi vā miśrāḥ kartavyā nātra saṃśayaḥ ||
13.44.11
tisro bhāryā brāhmaṇasya dve bhārye kṣatriyasya tu |
vaiśyaḥ svajātyāṃ vindeta tāsvapatyaṃ samaṃ bhavet ||
13.44.12
brāhmaṇī tu bhavejjyeṣṭhā kṣatriyā kṣatriyasya tu |
ratyarthamapi śūdrā syānnetyāhurapare janāḥ ||
13.44.13
apatyajanma śūdrāyāṃ na praśaṃsanti sādhavaḥ |
śūdrāyāṃ janayanvipraḥ prāyaścittī vidhīyate ||
13.44.14
triṃśadvarṣo daśavarṣīṃ bhāryāṃ vindeta nagnikām |
ekaviṃśativarṣo vā saptavarṣāmavāpnuyāt ||
13.44.15
yasyāstu na bhavedbhrātā pitā vā bharatarṣabha |
nopayaccheta tāṃ jātu putrikādharmiṇī hi sā ||
13.44.16
trīṇi varṣāṇyudīkṣeta kanyā ṛtumatī satī |
caturthe tvatha samprāpta svayaṃ bhartāramarjayet ||
13.44.17
prajā na hīyate tasyā ratiśca bharatarṣabha |
ato'nyathā vartamānā bhavedvācyā prajāpateḥ ||
13.44.18
asapiṇḍā ca yā māturasagotrā ca yā pituḥ |
ityetāmanugaccheta taṃ dharmaṃ manurabravīt ||
13.44.19
yudhiṣṭhira uvāca | śulkamanyena dattaṃ syāddadānītyāha cāparaḥ |
balādanyaḥ prabhāṣeta dhanamanyaḥ pradarśayet ||
13.44.20
pāṇigrahītā cānyaḥsyātkasya bhāryā pitāmaha |
tattvaṃ jijñāsamānānāṃ cakṣurbhavatu no bhavān ||
13.44.21
bhīṣma uvāca | yatkiñcitkarma mānuṣyaṃ saṃsthānāya pradṛśyate |
mantravanmantritaṃ tasya mṛṣāvādaratu pātakaḥ ||
13.44.22
bhāryāṃ patyartvigācāryāḥ śiṣyopādhyāya eva ca |
mṛṣokte daṇḍamarhanti netyāhurapare janāḥ ||
13.44.23
na hyakāmena saṃvāsaṃ manurevaṃ praśaṃsati |
ayaśasyamadharmyaṃ ca yanmṛṣā dharmakopanam ||
13.44.24
naikānto doṣa ekasmiṃstadā kenopapadyate |
dharmato yāṃ prayacchanti yāṃ ca krīṇanti bhārata ||
13.44.25
bandhubhiḥ samanujñāte mantrahomau prayojayet |
tathā siddhyanti te mantrā nādattāyāḥ kathañcana ||
13.44.26
yastvatra mantrasamayo bhāryāpattyormithaḥ kṛtaḥ |
tamevāhurgarīyāṃsaṃ yaścāsau jñātibhiḥ kṛtaḥ ||
13.44.27
devadatāṃ patirbhāryāṃ vetti dharmasya śāsanāt |
sa daivīṃ mānuṣīṃ vācamanṛtāṃ paryudasyati ||
13.44.28
yudhiṣṭhira uvāca | kanyāyāṃ prāptaśulkāyāṃ jyāyāṃścedāvrajedvaraḥ |
dharmakāmārthasampanno vācyamatrānṛtaṃ na vā ||
13.44.29
tasminnubhayato doṣe kurvañchreyaḥ samācaret |
ayaṃ naḥ sarvadharmāṇāṃ dharmaścintyatamo mataḥ ||
13.44.30
tattvaṃ jijñāsamānānāṃ cakṣurbhavatu no bhavān |
tadetatsarvamācakṣva na hi tṛpyāmi kathyatām ||
13.44.31
bhīṣma uvāca | naiva niṣṭhākaraṃ śulkaṃ jñātvā''sīttena nāhṛtam |
na hi śulkaparāḥ santaḥ kanyāṃ dadati karhicit ||
13.44.32
anyairguṇairupetaṃ tu śulkaṃ yācanti bāndhavāḥ |
alaṅkṛtvā vahasveti yo dadyādanukūlataḥ ||
13.44.33
yacca tāṃ ca dadatyevaṃ na śulkaṃ vikrayo na saḥ |
pratigṛhya bhaveddeyameṣa dharmaḥ sanātanaḥ ||
13.44.34
dāsyāmi bhavate kanyāmiti pūrvaṃ na bhāṣitam |
ye cāhurye ca nāhurye ye cāvaśyaṃ vadantyuta ||
13.44.35
tasmādāgrahaṇātpāṇeryācayanti parasparam |
kanyāvaraḥ purā datto marudbhiriti naḥ śrutam ||
13.44.36
nāniṣṭāya pradātavyā kanyā ityṛṣicoditam |
tanmūlaṃ kāmamūlasya prajanasyeti me matiḥ ||
13.44.37
samīkṣya ca bahūndoṣānsaṃvāsādviddhi pāṇayoḥ |
yathā niṣṭhākaraṃ śulkaṃ na jātvāsīttathā śṛṇu ||
13.44.38
ahaṃ vicitrarvāryasya dve kanye samudāvaham |
jitvā ca māgadhānsarvān kārśānatha ca kosalān ||
13.44.39
gṛhītapāṇirekā''sītprāptaśulkā parā'bhavat |
kanyā gṛhītā tatraiva visarjyā iti me pitā ||
13.44.40
abravīditarāṃ kanyāmāvaheti sa kauravaḥ |
apyanyānanupapraccha śaṅkamānaḥ piturvacaḥ ||
13.44.41
atīva hyasya dharmecchā piturme'bhyadhikābhavat |
tato'hamabruvaṃ rājannācārepsuridaṃ vacaḥ |
ācāraṃ tattvato vettumicchāmi ca punaḥ punaḥ ||
13.44.42
tato mayaivamukte tu vākye dharmabhṛtāṃ varaḥ |
pitā mama mahārāja bāhlīko vākyamabravīt ||
13.44.43
yadi vaḥ śulkato niṣṭhā na pāṇigrahaṇāttathā |
lājāntaramupāsīta prāptaśulka iti smṛtiḥ ||
13.44.44
na hi dharmavidaḥ prāhuḥ pramāṇaṃ vākyataḥ smṛtam |
yeṣāṃ vai śulkato niṣṭhā na pāṇigrahaṇāttathā ||
13.44.45
prasiddhaṃ bhāṣitaṃ dāne naiṣāṃ pratyāyakaṃ punaḥ |
ye manyante krayaṃ śulkaṃ na te dharmavido narāḥ ||
13.44.46
na caitebhyaḥ pradātavyā na voḍhavyā tathāvidhā |
na hyeva bhāryā kretavyā na vikrayyā kathañcana ||
13.44.47
ye ca krīṇanti dāsīṃ ca vikrīṇanti tathaiva ca |
bhavetteṣāṃ tathā niṣṭhā lubdhānāṃ pāpacetasām ||
13.44.48
asminnarthe satyavantaṃ paryapṛcchanta vai janāḥ |
kanyāyāḥ prāptaśulkāyāḥ śulkadaḥ praśamaṃ gataḥ ||
13.44.49
pāṇigrahītā vā'nyaḥ syādatra no dharmasaṃśayaḥ |
tannaśchindhi mahāprājña tvaṃ hi vai prājñasammataḥ ||
13.44.50
tattvaṃ jijñāsamānānāṃ cakṣurbhavatu no bhavān |
tānevaṃ bruvataḥ sarvānsatyavānvākyamabravīt ||
13.44.51
yatreṣṭaṃ tatra deyā syānnātra kāryā vicāraṇā |
kurvate jīvato'pyevaṃ mṛte naivāsti saṃśayaḥ ||
13.44.52
devaraṃ praviśetkanyā tapyedvā'pi tapaḥ punaḥ |
tamevānugatā bhūtvā pāṇigrāhasya kāmyayā ||
13.44.53
likhantyeva tu keṣāñcidapareṣāṃ śanairapi |
iti ye saṃvadantyatra ta etaṃ niścayaṃ viduḥ ||
13.44.54
tatpāṇigrahaṇātpūrvamantaraṃ yatra vartate |
sarvamaṅgalamantraṃ vai mṛṣā vādastu pātakaḥ ||
13.44.55
pāṇigrahaṇamantrāṇāṃ niṣṭhā syātsaptame pade |
pāṇigrahasya bhāryā syādyasya cādbhiḥ pradīyate ||
13.44.56
iti deyaṃ vadantyatra ta enaṃ niścayaṃ viduḥ |
anukūlāmanuvaṃśāṃ bhrātrā dattāmupāgnikām |
parikramya yathānyāyaṃ bhāryāṃ vindeddvijottamaḥ ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (4)
- Mānava Dharmaśāstra — Manu & Bhṛgu, Sanskrit
- Daśanirṇaya — Veṅkaṭanātha Vaidikasārvabhauma, Sanskrit
- Saṃskāraratnamālā (Gopīnātha Dīkṣita Oka) — Gopīnātha Dīkṣita Oka, Sanskrit
- Madanapārijāta — Viśveśvarabhaṭṭa, Sanskrit