Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.44

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 13.44

Language
Sanskrit

13.44.1

yudhiṣṭhira uvāca | yanmūlaṃ sarvadharmāṇāṃ svajanasya gṛhasya ca |
pitṛdevātithīnāṃ ca tanme brūhi pitāmaha ||

13.44.2

ayaṃ hi sarvadharmāṇāṃ dharmaścintyatamo mataḥ |
kīdṛśasya pradeyā syātkanyeti vasudhādhipa ||

13.44.3

bhīṣma uvāca | śīlavṛtte samājñāya vidyāṃ yoniṃ ca karma ca |
sadbhirevaṃ pradātavyā kanyā guṇayute vare ||

13.44.4

brāhmaṇānāṃ satāmeṣa brāhmo dharmo yudhiṣṭhira |
āvāhyamāvahedevaṃ yo dadyādanukūlataḥ ||

13.44.5

śiṣṭānāṃ kṣatriyāṇāṃ ca dharma eṣa sanātanaḥ |
ātmābhipretamutsṛjya kanyābhipreta eva yaḥ ||

13.44.6

abhipretā ca yā yasya tasmai deyā yudhiṣṭhira |
gāndharvamiti taṃ dharmaṃ prāhurvedavido janāḥ ||

13.44.7

dhanena bahudhā krītvā sampralobhya ca bāndhavān |
asurāṇāṃ nṛpaitaṃ vai dharmamāhurmanīṣiṇaḥ ||

13.44.8

hatvā chittvā ca śīrṣāṇi rudatāṃ rudatīṃ gṛhāt |
prasahya haraṇaṃ tāta rākṣaso vidhirucyate ||

13.44.9

pañcānāṃ tu trayo dharmyā dvāvadharmyau yudhiṣṭhira |
paiśācaścāsuraścaiva na kartavyau kathañcana ||

13.44.10

brāhmaḥ kṣātro'tha gāndharva ete dharmyā nararṣabha |
pṛthagvā yadi vā miśrāḥ kartavyā nātra saṃśayaḥ ||

13.44.11

tisro bhāryā brāhmaṇasya dve bhārye kṣatriyasya tu |
vaiśyaḥ svajātyāṃ vindeta tāsvapatyaṃ samaṃ bhavet ||

13.44.12

brāhmaṇī tu bhavejjyeṣṭhā kṣatriyā kṣatriyasya tu |
ratyarthamapi śūdrā syānnetyāhurapare janāḥ ||

13.44.13

apatyajanma śūdrāyāṃ na praśaṃsanti sādhavaḥ |
śūdrāyāṃ janayanvipraḥ prāyaścittī vidhīyate ||

13.44.14

triṃśadvarṣo daśavarṣīṃ bhāryāṃ vindeta nagnikām |
ekaviṃśativarṣo vā saptavarṣāmavāpnuyāt ||

13.44.15

yasyāstu na bhavedbhrātā pitā vā bharatarṣabha |
nopayaccheta tāṃ jātu putrikādharmiṇī hi sā ||

13.44.16

trīṇi varṣāṇyudīkṣeta kanyā ṛtumatī satī |
caturthe tvatha samprāpta svayaṃ bhartāramarjayet ||

13.44.17

prajā na hīyate tasyā ratiśca bharatarṣabha |
ato'nyathā vartamānā bhavedvācyā prajāpateḥ ||

13.44.18

asapiṇḍā ca yā māturasagotrā ca yā pituḥ |
ityetāmanugaccheta taṃ dharmaṃ manurabravīt ||

13.44.19

yudhiṣṭhira uvāca | śulkamanyena dattaṃ syāddadānītyāha cāparaḥ |
balādanyaḥ prabhāṣeta dhanamanyaḥ pradarśayet ||

13.44.20

pāṇigrahītā cānyaḥsyātkasya bhāryā pitāmaha |
tattvaṃ jijñāsamānānāṃ cakṣurbhavatu no bhavān ||

13.44.21

bhīṣma uvāca | yatkiñcitkarma mānuṣyaṃ saṃsthānāya pradṛśyate |
mantravanmantritaṃ tasya mṛṣāvādaratu pātakaḥ ||

13.44.22

bhāryāṃ patyartvigācāryāḥ śiṣyopādhyāya eva ca |
mṛṣokte daṇḍamarhanti netyāhurapare janāḥ ||

13.44.23

na hyakāmena saṃvāsaṃ manurevaṃ praśaṃsati |
ayaśasyamadharmyaṃ ca yanmṛṣā dharmakopanam ||

13.44.24

naikānto doṣa ekasmiṃstadā kenopapadyate |
dharmato yāṃ prayacchanti yāṃ ca krīṇanti bhārata ||

13.44.25

bandhubhiḥ samanujñāte mantrahomau prayojayet |
tathā siddhyanti te mantrā nādattāyāḥ kathañcana ||

13.44.26

yastvatra mantrasamayo bhāryāpattyormithaḥ kṛtaḥ |
tamevāhurgarīyāṃsaṃ yaścāsau jñātibhiḥ kṛtaḥ ||

13.44.27

devada‌tāṃ patirbhāryāṃ vetti dharmasya śāsanāt |
sa daivīṃ mānuṣīṃ vācamanṛtāṃ paryudasyati ||

13.44.28

yudhiṣṭhira uvāca | kanyāyāṃ prāptaśulkāyāṃ jyāyāṃścedāvrajedvaraḥ |
dharmakāmārthasampanno vācyamatrānṛtaṃ na vā ||

13.44.29

tasminnubhayato doṣe kurvañchreyaḥ samācaret |
ayaṃ naḥ sarvadharmāṇāṃ dharmaścintyatamo mataḥ ||

13.44.30

tattvaṃ jijñāsamānānāṃ cakṣurbhavatu no bhavān |
tadetatsarvamācakṣva na hi tṛpyāmi kathyatām ||

13.44.31

bhīṣma uvāca | naiva niṣṭhākaraṃ śulkaṃ jñātvā''sīttena nāhṛtam |
na hi śulkaparāḥ santaḥ kanyāṃ dadati karhicit ||

13.44.32

anyairguṇairupetaṃ tu śulkaṃ yācanti bāndhavāḥ |
alaṅkṛtvā vahasveti yo dadyādanukūlataḥ ||

13.44.33

yacca tāṃ ca dadatyevaṃ na śulkaṃ vikrayo na saḥ |
pratigṛhya bhaveddeyameṣa dharmaḥ sanātanaḥ ||

13.44.34

dāsyāmi bhavate kanyāmiti pūrvaṃ na bhāṣitam |
ye cāhurye ca nāhurye ye cāvaśyaṃ vadantyuta ||

13.44.35

tasmādāgrahaṇātpāṇeryācayanti parasparam |
kanyāvaraḥ purā datto marudbhiriti naḥ śrutam ||

13.44.36

nāniṣṭāya pradātavyā kanyā ityṛṣicoditam |
tanmūlaṃ kāmamūlasya prajanasyeti me matiḥ ||

13.44.37

samīkṣya ca bahūndoṣānsaṃvāsādviddhi pāṇayoḥ |
yathā niṣṭhākaraṃ śulkaṃ na jātvāsīttathā śṛṇu ||

13.44.38

ahaṃ vicitrarvāryasya dve kanye samudāvaham |
jitvā ca māgadhānsarvān kārśānatha ca kosalān ||

13.44.39

gṛhītapāṇirekā''sītprāptaśulkā parā'bhavat |
kanyā gṛhītā tatraiva visarjyā iti me pitā ||

13.44.40

abravīditarāṃ kanyāmāvaheti sa kauravaḥ |
apyanyānanupapraccha śaṅkamānaḥ piturvacaḥ ||

13.44.41

atīva hyasya dharmecchā piturme'bhyadhikābhavat |
tato'hamabruvaṃ rājannācārepsuridaṃ vacaḥ |
ācāraṃ tattvato vettumicchāmi ca punaḥ punaḥ ||

13.44.42

tato mayaivamukte tu vākye dharmabhṛtāṃ varaḥ |
pitā mama mahārāja bāhlīko vākyamabravīt ||

13.44.43

yadi vaḥ śulkato niṣṭhā na pāṇigrahaṇāttathā |
lājāntaramupāsīta prāptaśulka iti smṛtiḥ ||

13.44.44

na hi dharmavidaḥ prāhuḥ pramāṇaṃ vākyataḥ smṛtam |
yeṣāṃ vai śulkato niṣṭhā na pāṇigrahaṇāttathā ||

13.44.45

prasiddhaṃ bhāṣitaṃ dāne naiṣāṃ pratyāyakaṃ punaḥ |
ye manyante krayaṃ śulkaṃ na te dharmavido narāḥ ||

13.44.46

na caitebhyaḥ pradātavyā na voḍhavyā tathāvidhā |
na hyeva bhāryā kretavyā na vikrayyā kathañcana ||

13.44.47

ye ca krīṇanti dāsīṃ ca vikrīṇanti tathaiva ca |
bhavetteṣāṃ tathā niṣṭhā lubdhānāṃ pāpacetasām ||

13.44.48

asminnarthe satyavantaṃ paryapṛcchanta vai janāḥ |
kanyāyāḥ prāptaśulkāyāḥ śulkadaḥ praśamaṃ gataḥ ||

13.44.49

pāṇigrahītā vā'nyaḥ syādatra no dharmasaṃśayaḥ |
tannaśchindhi mahāprājña tvaṃ hi vai prājñasammataḥ ||

13.44.50

tattvaṃ jijñāsamānānāṃ cakṣurbhavatu no bhavān |
tānevaṃ bruvataḥ sarvānsatyavānvākyamabravīt ||

13.44.51

yatreṣṭaṃ tatra deyā syānnātra kāryā vicāraṇā |
kurvate jīvato'pyevaṃ mṛte naivāsti saṃśayaḥ ||

13.44.52

devaraṃ praviśetkanyā tapyedvā'pi tapaḥ punaḥ |
tamevānugatā bhūtvā pāṇigrāhasya kāmyayā ||

13.44.53

likhantyeva tu keṣāñcidapareṣāṃ śanairapi |
iti ye saṃvadantyatra ta etaṃ niścayaṃ viduḥ ||

13.44.54

tatpāṇigrahaṇātpūrvamantaraṃ yatra vartate |
sarvamaṅgalamantraṃ vai mṛṣā vādastu pātakaḥ ||

13.44.55

pāṇigrahaṇamantrāṇāṃ niṣṭhā syātsaptame pade |
pāṇigrahasya bhāryā syādyasya cādbhiḥ pradīyate ||

13.44.56

iti deyaṃ vadantyatra ta enaṃ niścayaṃ viduḥ |
anukūlāmanuvaṃśāṃ bhrātrā dattāmupāgnikām |
parikramya yathānyāyaṃ bhāryāṃ vindeddvijottamaḥ ||

Other recensions (1)

Linked texts (4)