Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.49

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 13.49

Language
Sanskrit

13.49.1

yudhiṣṭhira uvāca | brūhi tāta kuruśreṣṭha varṇānāṃ tvaṃ pṛthak pṛthakū |
kīdṛśyāṃ kīdṛśāścāpi putrāḥ kasya ca ke ca te ||

13.49.2

vipravādāḥ subahavaḥ śrūyante putrakāritāḥ |
atra no muhyatāṃ rājansaṃśayaṃ chettumarhasi ||

13.49.3

bhīṣma uvāca | ātmā putraśca vijñeyastasyānantarajaśca yaḥ |
niruktajaśca vijñeyaḥ sutaḥ prasṛtajastathā ||

13.49.4

patitasya tu bhāryāyā bhartrā susamavetayā |
tathā dattakṛtau putrāvadhyūḍhaśca tathā'paraḥ ||

13.49.5

ṣaḍapadhvaṃsajāścāpi kānīnāpasadāstathā |
ityete vai samākhyātāstānvijānīhi bhārata ||

13.49.6

yudhiṣṭhira uvāca | ṣaḍapadhvaṃsajāḥ ke syuḥ ke vāpyapasadāstathā |
etatsarvaṃ yathātattvaṃ vyākhyātuṃ me tvamarhasi ||

13.49.7

bhīṣma uvāca | triṣu varṇeṣu ye putrā brāhmaṇasya yudhiṣṭhira |
varṇayośca dvayoḥ syātāṃ yau rājanyasya bhārata ||

13.49.8

eko viḍvarṇa evātha tathā'traivopalakṣitaḥ |
ṣaḍapadhvaṃsajāste hi tathaivāpasadān śṛṇu ||

13.49.9

cāṇḍālo vrātyavaidyau ca brāhmaṇyāṃ kṣatriyāsu ca |
vaiśyāyāṃ caiva śudrasya lakṣyante'pasadāstrayaḥ ||

13.49.10

māgadho vāmakaścaiva dvau vaiśyasyopalakṣitau |
brāhmaṇyāṃ kṣatriyāyāṃ ca kṣatriyasyaika eva tu ||

13.49.11

brāhmaṇyāṃ lakṣyate sūta ityete'pasadāḥ smṛtāḥ |
putrā hyete na śakyante mithyākartuṃ narādhipa ||

13.49.12

yudhiṣṭhira uvāca | kṣetrajaṃ kecidevāhuḥ sutaṃ kecittu śukrajam |
tulyāvetau sutau kasya tanme brūhi pitāmaha ||

13.49.13

bhīṣma uvāca | retajo vā bhavetputrastyakto vā kṣetrajo bhavet |
adhyūḍhaḥ samayaṃ bhittvetyetadeva nibodha me ||

13.49.14

yudhiṣṭhira uvāca | retajaṃ vidma vai putraṃ kṣetrajasyāgamaḥ katham |
adhyūḍhaṃ vidma vai putraṃ bhittvā tu samayaṃ katham ||

13.49.15

bhīṣma uvāca | ātmajaṃ putramutpādya yastyajetkāraṇāntare |
na tatra kāraṇaṃ retaḥ sa kṣetrasvāmino bhavet ||

13.49.16

putrakāmo hi putrārthe yāṃ vṛṇīte viśāmpate |
kṣetrajaṃ tu pramāṇaṃ syānna ve tatrātmajaḥ sutaḥ ||

13.49.17

anyatra kṣetrajaḥ putro lakṣyate bharatarṣabha |
na hyātmā śakyate hantuṃ dṛṣṭāntopagato hyasau ||

13.49.18

kvacicca kṛtakaḥ putraḥ saṅgrahādeva lakṣyate |
na tatra retaḥ kṣetraṃ vā yatra lakṣyeta bhārata ||

13.49.19

yudhiṣṭhira uvāca | kīdṛśaḥ kṛtakaḥ putraḥ saṅgrahādeva lakṣyate |
śukra kṣetraṃ pramāṇaṃ vā yatra lakṣyaṃ na bhārata ||

13.49.20

bhīṣma uvāca | mātāpitṛbhyāṃ yastyaktaḥ pathi yastaṃ prakalpayet |
na cāsya mātāpitarau jñāyetāṃ sa hi kṛtrimaḥ ||

13.49.21

asvāmikasya svāmitvaṃ yasminsamprati lakṣyate |
yo varṇaḥ poṣayettaṃ ca tadvarṇastasya jāyate ||

13.49.22

yudhiṣṭhira uvāca | kathamasya prayoktavyaḥ saṃskāraḥ kasya vā katham |
deyā kanyā kathaṃ ceti tanme brūhi pitāmaha ||

13.49.23

bhīṣma uvāca | ātmavattasya kurvīta saṃskāraṃ svāmivattathā |
tyakto mātāpitṛbhyāṃ yaḥ savarṇaṃ pratipadyate ||

13.49.24

tadgotrabandhujaṃ tasya kuryātsaṃskāramacyuta |
atha deyā tu kanyā syāttadvarṇasya yudhiṣṭhira ||

13.49.25

saṃskartuṃ varṇagotraṃ ca mātṛvarṇaviniścaye |
kānīnādhyūḍhajau vāpi vijñeyau putra kilbiṣau ||

13.49.26

tāvapi svāviva sutau saṃskāryāviti niścayaḥ |
kṣetrajo vāpyapasado ye'dhyūḍhāsteṣu cāpyuta ||

13.49.27

ātmavadvai prayuñjīransaṃskārānbrāhmaṇādayaḥ |
dharmaśāstreṣu varṇānāṃ niścayo'yaṃ pradṛśyate ||

13.49.28

etatte sarvamākhyātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi ||

Other recensions (1)

Linked texts (1)