The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.83
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 13.83
- Language
- Sanskrit
13.83.1
bhīṣma uvāca | ye ca gāṃ samprayacchanti hutaśiṣṭāśinaśca ye |
teṣāṃ satrāṇi yajñāśca nityameva yudhiṣṭhira ||
13.83.2
ṛte dadhighṛteneha na yajñaḥ sampravartate |
tena yajñasya yajñatvamato mūlaṃ ca kathyate ||
13.83.3
dānānāmapi sarveṣāṃ gavāṃ dānaṃ praśasyate |
gāvaḥ śreṣṭhāḥ pavitrāśca pāvanaṃ hyetaduttamam ||
13.83.4
puṣṭyarthametāḥ seveta śāntyarthamapi caiva ha |
payodadhighṛtaṃ cāsāṃ sarvapāpapramocanam ||
13.83.5
gāvastejaḥ paraṃ proktamiha loke paratra ca |
na gobhyaḥ paramaṃ kiñcitpavitraṃ bharatarṣabha ||
13.83.6
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
pitāmahasya saṃvādamindrasya ca yudhiṣṭhira ||
13.83.7
parābhūteṣu daityeṣu śakrastribhuvaneśvaraḥ |
prajāḥ samuditāḥ sarvāḥ satyadharmaparāyaṇāḥ ||
13.83.8
atharṣayaḥ sagandharvāḥ kinnaroragarākṣasāḥ |
devāsurasuparṇāśca prajānāṃ patayastathā ||
13.83.9
paryupāsanta kaunteya kadācidvai pitāmaham |
nāradaḥ parvataścaiva viśvāvasurhahāhuhūḥ ||
13.83.10
divyatāneṣu gāyantaḥ paryupāsanta taṃ prabhum |
tatra divyāni puṣpāṇi prāvahatpavanastadā ||
13.83.11
ājarhrurṛtavaścāpi sugandhīni pṛthak pṛthak |
tasmindevasamāvāye sarvabhūtasamāgame ||
13.83.12
divyavāditrasaṅghuṣṭe divyastrīcāraṇāvṛte |
indraḥ papraccha deveśamabhivādya praṇamya ca ||
13.83.13
devānāṃ bhagavankasmāllokeśānāṃ pitāmaha |
upariṣṭādgavāṃ loka etadicchāmi veditum ||
13.83.14
kiṃ tapo brahmacaryaṃ vā gobhiḥ kṛtamaheśvara |
devānāmupariṣṭādyadvasantyarajasaḥ sukham ||
13.83.15
tataḥ provāca brahmā taṃ śakraṃ balaniṣūdanam |
avajñātāstvayā nityaṃ gāvo balaniṣūdana ||
13.83.16
tena tvamāsāṃ māhātmyaṃ na vetsi śṛṇu yatprabho |
gavāṃ prabhāvaṃ paramaṃ māhātmyaṃ ca surarṣabha ||
13.83.17
yajñāṅgaṃ kathitā gāvo yajña eva ca vāsava |
etābhiśca vinā yajño na varteta kathañcana ||
13.83.18
dhārayanti prajāścaiva payasā haviṣā tathā |
etāsāṃ tanayāścāpi kṛṣiyogamupāsate ||
13.83.19
janayanti ca dhānyāni bījāni vividhāni ca |
tato yajñāḥ pravartante havyaṃ kavyaṃ ca sarvaśaḥ ||
13.83.20
payodadhighṛtaṃ caiva puṇyāścaitāḥ surādhipa |
vahanti vividhānbhārānkṣuttṛṣṇāparipīḍitāḥ ||
13.83.21
munīṃśca dhārayantīha prajāścaivāpi karmaṇā |
vāsavākūṭavāhinyaḥ karmaṇā sukṛtena ca ||
13.83.22
upariṣṭāttato'smākaṃ vasantyetāḥ sadaiva hi |
evaṃ te kāraṇaṃ śakra nivāsakṛtamadya vai ||
13.83.23
gavāṃ devopariṣṭāddhi samākhyātaṃ śatakrato |
etā hi varadattāśca varadāścāpi vāsava ||
13.83.24
surabhyaḥ puṇyakarmiṇyaḥ pāvanāḥ śubhalakṣaṇāḥ |
yadarthaṃ gāṃ gatāścaiva surabhyaḥ surasattama ||
13.83.25
tacca me śṛṇu kārtsnyena vadato balasūdana |
purā devayuge tāta devendreṣu mahātmasu ||
13.83.26
trīঁঁllokānanuśāsatsu viṣṇau garbhatvamāgate |
adityāstapyamānāyāstapo ghoraṃ suduścaram ||
13.83.27
putrārthamamaraśreṣṭha pādenaikena nityadā |
tāṃ tu dṛṣṭvā mahādevīṃ tapyamānāṃ mahattapaḥ ||
13.83.28
dakṣasya duhitā devī surabhī nāma nāmataḥ |
atapyata tapo ghoraṃ hṛṣṭā dharmaparāyaṇā ||
13.83.29
kailāsaśikhare ramye devagandharvasevite |
vyatiṣṭhadekapādena paramaṃ yogamāsthitā ||
13.83.30
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca |
santaptāstapasā tasyā devāḥ sarṣimahoragāḥ ||
13.83.31
tatra gatvā mayā sārdhaṃ paryupāsanta tāṃ śubhām |
athāhamabruvaṃ tatra devīṃ tāṃ tapasānvitām ||
13.83.32
kimarthaṃ tapyase devi tapo ghoramanindite |
prītaste'haṃ mahābhāge tapasā'nena śobhane ||
13.83.33
varayasva varaṃ devi dātāsmīti purandara ||
13.83.34
surabhyuvāca |
vareṇa bhagavanmahyaṃ kṛtaṃ lokapitāmaha |
eṣa eva varo me'dya yatprīto'si mamānagha ||
13.83.35
brahmovāca |
tāmevaṃ bruvatīṃ devīṃ surabhi tridaśeśvara |
pratyabruvaṃ yaddevendra tannibodha śacīpate ||
13.83.36
alobhakāmyayā devi tapasā ca śubhānane |
prasanno'haṃ varaṃ tasmādamaratvaṃ dadāmi te ||
13.83.37
trayāṇāmapi lokānāmupariṣṭānnivatsyasi |
matprasādācca vikhyāto golokaḥ sambhaviṣyati ||
13.83.38
mānuṣeṣu ca kurvāṇāḥ prajāḥ karma śubhāstava |
nivatsyanti mahābhāge sarvā duhitaraśca te ||
13.83.39
manasā cintitā bhogāstvayā vai divyamānuṣāḥ |
yacca sarve sukhaṃ devi tatte sampatsyate śubhe ||
13.83.40
tasyā lokāḥ sahasrākṣa sarvakāmasamanvitāḥ |
na tatra kramate mṛtyurna jarā na ca pāvakaḥ ||
13.83.41
na daivaṃ nāśubhaṃ kiñcidvidyate tatra vāsava |
tatra divyānyaraṇyāni divyāni bhavanāni ca ||
13.83.42
vimānāni suyuktāni kāmagāni ca vāsava |
brahmacaryeṇa tapasā yatnena ca damena ca ||
13.83.43
dānaiśca vividhaiḥ puṇyaistathā tīrthānusevanāt |
tapasā mahatā caiva sukṛtena ca karmaṇā ||
13.83.44
śakyaḥ samāsādayituṃ golokaḥ puṣkarekṣaṇa |
etatte sarvamākhyātaṃ mayā śakrānupṛcchate ||
13.83.45
na te paribhavaḥ kāryo gavāmasurasūdana ||
13.83.46
bhīṣma uvāca | etacchrutvā sahasrākṣaḥ pūjayāmāsa nityadā |
gāścakre vahumānaṃ ca tāsu nityaṃ yudhiṣṭhira ||
13.83.47
etatte sarvamākhyātaṃ pāvanaṃ ca mahādyute |
pavitraṃ paramaṃ cāpi gavāṃ māhātmyamuttamam ||
13.83.48
kīrtitaṃ puruṣavyāghra sarvapāpavimocanam |
ya idaṃ kathayennityaṃ brāhmaṇebhyaḥ samāhitaḥ ||
13.83.49
havyakavyeṣu yajñeṣu pitṛkāryeṣu caiva ha |
sārvakāmikamakṣayyaṃ pitṝṃstasyopatiṣṭhate ||
13.83.50
goṣu bhaktaśca labhate yadyadicchati mānavaḥ |
striyo'pi bhaktā yā goṣu tāśca kāmamavāpnuyuḥ ||
13.83.51
putrārthī labhate putraṃ kanyārthī tāmavāpnuyāt |
dhanārthī labhate vittaṃ dharmārthī dharmamāpnuyāt ||
13.83.52
vidyārthī cāpnuyādvidyāṃ sukhārthī prāpnuyātsukham |
na kiñciddurlabhaṃ caiva gavāṃ bhaktasya bhārata ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit