Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.85

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 13.85

Language
Sanskrit

13.85.1

devā ūcuḥ |
asurastārako nāma tvayā dattavaraḥ prabho |
surānṛṣīṃśca kliśnāti vadhastasya vidhīyatām ||

13.85.2

tasmādbhayaṃ samutpannamasmākaṃ vai pitāmaha |
paritrāyasva no deva na hyanyā gatirasti naḥ ||

13.85.3

brahmovāca |
samo'haṃ sarvabhūtānāmadharmaṃ neha rocaye |
hanyatāṃ tārakaḥ kṣipraṃ surarṣigaṇabādhitā ||

13.85.4

vedā dharmāśca nocchedaṃ gaccheyuḥ surasattamāḥ |
vihitaṃ pūrvamevātra mayā vai vyetu vo jvaraḥ ||

13.85.5

devā ūcuḥ |
varadānādbhagavato daiteyo balagarvitaḥ |
devairna śakyate hantuṃ sa kathaṃ praśamaṃ vrajet ||

13.85.6

sa hi naiva sma devānāṃ nāsurāṇāṃ na rakṣasām |
vadhyaḥ syāmiti jagrāha varaṃ tvattaḥ pitāmaha ||

13.85.7

devāśca śaptā rudrāṇyā prajocchede purākṛte |
na bhaviṣyati vo'patyamiti sarve jagatpate ||

13.85.8

brahmovāca |
hutāśano na tatrāsīcchāpakāle surottamāḥ |
sa utpādayitā'patyaṃ vadhāya tridaśadviṣām ||

13.85.9

tadvai sarvānatikramya devadānavarākṣasān |
mānuṣānatha gandharvānnāgānatha ca pakṣiṇaḥ ||

13.85.10

astreṇāmoghapātena śaktyā taṃ ghātayiṣyati |
yato vo bhayamutpannaṃ ye cānye suraśatravaḥ ||

13.85.11

sanātano hi saṅkalpaḥ kāma ityabhidhīyate |
rudrasya tejaḥ praskannamagnau nipatitaṃ ca yat ||

13.85.12

tattejo'gnirmahadbhūtaṃ dvitīyamiti pāvakam |
vadhārthaṃ devaśatrūṇāṃ gaṅgāyāṃ janayiṣyati ||

13.85.13

sa tu nāvāpa taṃ śāpaṃ naṣṭaḥ sa hutabhuk tadā |
tasmādvo bhayahṛddevāḥ samutpatsyati pāvakiḥ ||

13.85.14

anviṣyatāṃ vai jvalanastathā cādya niyujyatām |
tārakasya vadhopāyaḥ kathito vai mayā'naghāḥ ||

13.85.15

na hi tejasvināṃ śāpāstejaḥsu prabhavanti vai |
balānyativalaṃ prāpya durbalāni bhavanti vai ||

13.85.16

hanyādavadhyānvaradānapi caiva tapasvinaḥ |
saṅkalpābhiruciḥ kāmaḥ sanātanatamo'bhavat ||

13.85.17

jagatpatiranirdeśyaḥ sarvagaḥ sarvabhāvanaḥ |
hṛcchayaḥ sarvabhūtānāṃ jyeṣṭho rudrādapi prabhuḥ ||

13.85.18

anviṣyatāṃ sa tu kṣipraṃ tejorāśihutāśanaḥ |
sa vo manogataṃ kāmaṃ devaḥ sampādayiṣyati ||

13.85.19

etadvākyamupaśritya tato devā mahātmanaḥ |
jagmuḥ saṃsiddhasaṅkalpāḥ paryeṣanto vibhāvasum ||

13.85.20

tatastrailokyamṛṣayo vyacinvanta suraiḥ saha |
kāṅkṣanto darśanaṃ vahneḥ sarve tadgatamānasāḥ ||

13.85.21

pareṇa tapasā yuktāḥ śrīmanto lokaviśrutāḥ |
lokānanvacaransiddhāḥ sarva eva bhṛgūttama ||

13.85.22

naṣṭamātmani saṃlīnaṃ nābhijagmurhutāśanam |
tataḥ sañjātasantrāsānagnidarśanalālasān ||

13.85.23

jalecaraḥ klāntamanāstejasā'gneḥ pradīpitaḥ |
uvāca devānmaṇḍūko rasātalatalotthitaḥ ||

13.85.24

rasātalatale devā vasatyagniriti prabho |
santāpādiha samprāptaḥ pāvakaprabhavādaham ||

13.85.25

sa saṃsupto jale devā bhagavānhavyavāhanaḥ |
apaḥ saṃsṛjya tejobhistena santāpitā vayam ||

13.85.26

tasya darśanamiṣṭaṃ vo yadi devā vibhāvasoḥ |
tatraivamadhigacchadhvaṃ kāryaṃ vo yadi vahninā ||

13.85.27

gamyatāṃ sādhayiṣyāmo vayaṃ hyagnibhayātsurāḥ |
etāvaduktvā maṇḍūkastvarito jalamāviśat ||

13.85.28

hutāśanastu bubudhe maṇḍūkasya ca paiśunam |
śaśāpa sa tamāsādya na rasānvetsyasīti vai ||

13.85.29

taṃ vai saṃyujya śāpena maṇḍūka tvarito yayau |
anyatra vāsāya vibhurna cātmānamadarśayat ||

13.85.30

devāstvanugrahaṃ cakrurmaṇḍūkānāṃ bhṛgūttama |
yattacchṛṇu mahābāho gadato mama sarvaśaḥ ||

13.85.31

devā ūcuḥ |
agniśāpādajihvāpi rasajñānabahiṣkṛtāḥ |
sarasvatīṃ bahuvidhāṃ yūyamuccārayiṣyatha ||

13.85.32

bilavāsaṃ gatāṃścaiva nirāhārānacetasaḥ |
gatāsūnapi saṃśuṣkān bhūmiḥ santārayiṣyati ||

13.85.33

tamoghanāyāmapi vai niśāyāṃ vicariṣyatha |
ityuktvā tāṃstato devāḥ punareva mahīmimām ||

13.85.34

parīyurjvalanasyārthe na cāvindan hutāśanam |
atha tāndviradaḥ kaścitsurendradviradopamaḥ ||

13.85.35

aśvatthastho'gnirityevamāha devān bhṛgūdvaha |
śaśāpa jvalanaḥ sarvāndviradānkrodhamūrcchitaḥ ||

13.85.36

pratīpā bhavatāṃ jihvā bhavitrīti bhṛgūdvaha |
ityuktvā niḥsṛtośvatthādagnirvāraṇasūcitaḥ |
praviveśa śamīgarbhamatha vahniḥ suṣupsayā ||

13.85.37

anugrahaṃ tu nāgānāṃ yaṃ cakruḥ śṛṇu taṃ prabho |
devā bhṛgukulaśreṣṭha prītyā satyaparākramāḥ ||

13.85.38

devā ūcuḥ |
pratīpayā jihvayāpi sarvāhāraṃ kariṣyatha |
vācaṃ coccārayiṣyadhvamuccairavyañjitākṣarām ||

13.85.39

ityuktvā punarevāgnimanusasrurdivaukasaḥ |
aśvatthānniḥsṛtaścāgniḥ śamīgarbhamupāviśat ||

13.85.40

śukena khyāpito vipra taṃ devāḥ samupādravan |
śaśāpa śukamagnistu vāgvihīno bhaviṣyasi ||

13.85.41

jihvāmāvartayāmāsa tasyāpi hutabhuktathā |
dṛṣṭvā tu jvalanaṃ devāḥ śukamūcurdayānvitāḥ ||

13.85.42

bhavitā na tvamatyantaṃ śukatve naṣṭavāgiti |
āvṛttajihvasya sato vākyaṃ kāntaṃ bhaviṣyati ||

13.85.43

bālasyeva pravṛddhasya kalamavyaktamadbhutam |
ityuktvā taṃ śamīgarbhe vahnimālakṣya devatāḥ ||

13.85.44

tadevāyatanaṃ cakruḥ puṇyaṃ sarvakriyāsvapi |
tataḥ prabhṛti cāpyagniḥ śamīgarbheṣu dṛśyate ||

13.85.45

utpādane tathopāyamabhijagmuśca mānavāḥ |
āpo rasātale yāstu saṃspṛṣṭāścitrabhānunā ||

13.85.46

tāḥ parvataprasravaṇairūṣmāṃ muñcati bhārgava |
pāvakenādhiśayatā santaptāstasya tejasā ||

13.85.47

athāgnirdevatā dṛṣṭvā babhūva vyathitastadā |
kimāgamanamityevaṃ tānapṛcchata pāvakaḥ ||

13.85.48

tamūcurvibudhāḥ sarve te caiva paramarṣayaḥ ||

13.85.49

tvāṃ niyokṣyāmahe kārye tadbhavānkartumarhati |
kṛte ca tasmin bhavitā tavāpi sumahānguṇaḥ ||

13.85.50

agniruvāca |
brūta yadbhavatāṃ kāryaṃ kartāsmi tadahaṃ surāḥ |
bhavatāṃ tu niyojyo'smi mā votrāstuvicāraṇā ||

13.85.51

devā ūcuḥ |
asurastārako nāma brahmaṇo varadarpitaḥ |
asmānprabādhate vīryādvadhastasya vidhīyatām ||

13.85.52

imāndevagaṇāṃstāta prajāpatigaṇāṃstathā |
ṛṣīṃścāpi mahābhāga paritrāyasva pāvaka ||

13.85.53

apatyaṃ tejasā yuktaṃ pravīraṃ janaya prabho |
yadbhayaṃ no'surāttasmānnāśayeddhavyavāhana ||

13.85.54

śaptānāṃ no mahādevyā nānyadasti parāyaṇam |
anyatra bhavato vīryaṃ tasmātrāyasva naḥ prabho ||

13.85.55

ityuktaḥ sa tathetyuktvā bhagavānhavyavāhanaḥ |
jagāmātha durādharṣo gaṅgāṃ bhāgīrathīṃ prati ||

13.85.56

tayā cāpyabhavanmiśro garbhaṃ cāsyādadhe tadā |
vavṛdhe sa tadā garbhaḥ kakṣe kṛṣṇagatiryathā ||

13.85.57

tejasā tasya devasya gaṅgā vihvalacetanā |
santāpamagamattīvraṃ soḍhuṃ sā na śaśāka ha ||

13.85.58

āhite jvalanenātha garbhe tejaḥsamanvite |
gaṅgāyāmasuraḥ kaścidbhairavaṃ nāda‌mānadat ||

13.85.59

abuddhipatitenātha nādena vipulena sā |
vitrastodbhrāntanayanā gaṅgā visrutalocanā ||

13.85.60

visañjñā nāśakadgarbhaṃ voḍhumātmānameva ca |
sā tu tejaḥparītāṅgī kampayantīva jāhnavī ||

13.85.61

uvāca jvalanaṃ vipra tadā garbhabaloddhutā |
te na śaktāsmi bhagavaṃstejaso'sya vidhāraṇe ||

13.85.62

vimūḍhā'smi kṛtānena na me svāsthyaṃ yathā purā |
vihvalā cāsmi bhagavaṃśceto naṣṭaṃ ca me'nagha ||

13.85.63

dhāraṇe nāsya śaktā'haṃ garbhasya tapatāṃ vara |
utsrakṣyehamimaṃ duḥkhānna tu kāmātkathañcana ||

13.85.64

na tejaso'sti saṃsparśo mama deva vibhāvaso |
āpadarthe hi sambandhaḥ susukṣmo'pi mahādyute ||

13.85.65

yadatra guṇasampannamitaradvā hutāśana |
tvayyeva tadahaṃ manye dharmādharmau ca kevalau ||

13.85.66

tāmuvāca tato vahnirdhāryatāṃ dhāryatāmiti |
garbho mattejasā yukto mahāguṇaphalodayaḥ ||

13.85.67

śaktā hyasi mahīṃ kṛtsnāṃ vāḍhuṃ dhārayituṃ tathā |
na hi te kiñcidaprāpyamanyato dhāraṇādṛte ||

13.85.68

sā vahninā vāryamāṇā devairapi saridvarā |
samutsasarja taṃ garbhaṃ merau girivare tadā ||

13.85.69

samarthā dhāraṇe cāpi rudratejaḥpradharṣitā |
nāśakattaṃ tadā garbhaṃ sandhārayitumojasā ||

13.85.70

sā samutsṛjya taṃ duḥkhāddīptavaiśvānaraprabham |
darśayāmāsa cāgnistaṃ tadā gaṅgāṃ bhṛbhūdvaha ||

13.85.71

papraccha saritāṃ śreṣṭhāṃ kañcidgarbhaḥ sukhodayaḥ |
kīdṛgvaṇarṇo'pi vā devi kīdṛgrūpaśca dṛdayate |
tejasā kena vā yuktaḥ sarvametadbravīhi me ||

13.85.72

gaṅgovāca |
jātarūpaḥ sa garbho vai tejasā tvamivānagha |
suvarṇo vimalo dīptaḥ parvataṃ cāvabhāsayat ||

13.85.73

padmotpalavimiśrāṇāṃ hradānāmiva śītalaḥ |
gandho'sya sa kadambānāṃ tulyo vai tapatāṃ vara ||

13.85.74

tejasā tasya garbhasya bhāskarasyeva raśmibhiḥ |
yaddravyaṃ parisaṃsṛṣṭaṃ pṛthivyāṃ parvateṣu ca ||

13.85.75

tatsarvaṃ kāñcanībhūtaṃ samantātpratyadṛśyata |
paryadhāvata śailāṃśca nadīḥ prasravaṇāni ca ||

13.85.76

vyādīpayaṃstejasā ca trailokyaṃ sacarācaram |
evaṃrūpaḥ sa bhagavānputraste havyavāhana |
sūryavaiśvānarasamaḥ kāntyā soma ivāparaḥ ||

13.85.77

evamuktvā tu sā devī tatraivāntaradhīyata |
pāvakaścāpi tejasvī kṛtvā kāryaṃ divaukasām ||

13.85.78

jagāmeṣṭaṃ tato deśaṃ tadā bhārgavanandana |
etaiḥ karmaguṇairloke nāmāgneḥ parigīyate ||

13.85.79

hiraṇyaretā iti vai ṛṣibhirvibudhaistathā |
pṛthivī ca tadā devī khyātā vasumatīti vai ||

13.85.80

sa tu garbho mahātejā gāṅgeyaḥ pāvakodbhavaḥ |
divyaṃ śaravaṇaṃ prāpya vavṛdhe'dbhutadarśanaḥ ||

13.85.81

dadṛśuḥ kṛttikāstaṃ tu bālārkasadṛśadyutim |
putraṃ ve tāśca taṃ bālaṃ pupuṣuḥ stanyavisravaiḥ ||

13.85.82

tataḥ sa kārtikeyatvamavāpa paramadyutiḥ |
skannatvātskandatāṃ cāpi guhāvāsādguho'bhavat ||

13.85.83

evaṃ suvarṇamutpannamapatyaṃ jātavedasaḥ |
tatra jāmbūnadaṃ śreṣṭhaṃ devānāmapi bhūṣaṇam ||

13.85.84

tataḥ prabhṛti cāpyetajjātarūpamudāhṛtam |
ratnānāmuttamaṃ ratnaṃ bhūṣaṇānāṃ tathaiva ca ||

13.85.85

pavitraṃ ca pavitrāṇāṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam |
yatsuvarṇaṃ sa bhagavānagnirīśaḥ prajāpatiḥ ||

13.85.86

pavitrāṇāṃ pavitraṃ hi kanakaṃ dvijasattamāḥ |
agnīṣomātmakaṃ caiva jātarūpamudāhṛtam ||

13.85.87

vasiṣṭha uvāca |
api cedaṃ purā rāma śrutaṃ me brahmadarśanam |
pitāmahasya yadvṛttaṃ brahmaṇaḥ paramātmanaḥ ||

13.85.88

devasya mahatastāta vāruṇīṃ vibhratastanum |
aiśvarye vāruṇe rāma rudrasyeśasya vai prabho ||

13.85.89

ājagmurmunayaḥ sarve devāścāgnipurogamāḥ |
yajñāṅgāni ca sarvāṇi vaṣaṭkāraśca mūrtimān ||

13.85.90

mūrtimanti ca sāmāni yajūṃṣi ca sahasraśaḥ |
ṛgveda‌ścāgamattatra padakramavibhūṣitaḥ ||

13.85.91

lakṣaṇāni svarā stobhā niruktaṃ surapaṅktayaḥ |
oṅkāraścāvasannetre nigrahapragrahau tathā ||

13.85.92

vedāśca sopaniṣado vidyā sāvitryathāpi ca |
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca dadhāra bhagavānśivaḥ ||

13.85.93

sañjuhāvātmanā''tmānaṃ svayameva tadā prabho |
yaśaṃ ca śobhayāmāsa bahurūpaṃ pinākadhṛt ||

13.85.94

dyaurnabhaḥ pṛthivī khaṃ ca tathā caivaiṣa bhūpatiḥ |
sarvavidyeśvaraḥ śrīmāneṣa cāpi vibhāvasuḥ ||

13.85.95

eṣa brahmā śivo rudro varuṇo'gniḥ prajāpatiḥ |
kīrtyate bhagavāndevaḥ sarvabhūtapatiḥ śivaḥ ||

13.85.96

tasya yajñaḥ paśupatestapaḥ kratava eva ca |
dīkṣā dīptavatā devī diśaśca sadigīśvarāḥ ||

13.85.97

devapatnyaśca kanyāśca devānāṃ caiva mātaraḥ |
ājagmuḥ sahitāstatra tadā bhṛgukulodvaha ||

13.85.98

yajñaṃ paśupateḥ prītā varuṇasya mahātmanaḥ |
svayambhuvastu tā dṛṣṭvā retaḥ samapatadbhuvi ||

13.85.99

tasya śukrasya vispandānpāṃsunsaṅgṛhya bhūmitaḥ |
prāsyatpūṣā karābhyāṃ vai tasminneva hutāśane ||

13.85.100

tatastasminsampravṛtte satre jvālatapāvake |
brahmaṇo juhvatastatra prādurbhāvo babhūva ha ||

13.85.101

skannamātraṃ ca tacchukraṃ sruveṇa parigṛhya saḥ |
ājyavanmantrataścāpi so'juhodbhṛgunandana ||

13.85.102

tataḥ sa janayāmāsa bhūtagrāmaṃ ca vīryavān |
tasya tattejasastasmājjajñe lokeṣu taijasam ||

13.85.103

tamasastāmasā bhāvā vyāpi sattvaṃ tathobhayam |
sa guṇastejaso nityastasya cākāśameva ca ||

13.85.104

sarvabhūteṣu ca tathā sattvaṃ tejastathottamam |
śukre hute'gnau tasmiṃstu prādurāsaṃstrayaḥ prabho ||

13.85.105

puruṣā vapuṣā yuktāḥ svaiḥ svaiḥ prasavajairguṇaiḥ |
bhṛgityeva bhṛguḥ pūrvamaṅgārebhyo'ṅgirā'bhavat ||

13.85.106

aṅgārasaṃśrayāccaiva kavirityaparo'bhavat |
saha jvālābhirutpanno bhṛgustasmādbhṛguḥ smṛtaḥ ||

13.85.107

marīcibhyo marīcistu mārīcaḥ kaśyapo hyabhūt |
aṅgārebhyo'ṅgirāstāta vālakhilyāḥ kuśoccayāt ||

13.85.108

atraivātreti ca vibho jātamatriṃ vadantyapi |
tathā bhasmavyapohebhyo brahmarṣigaṇasammatāḥ ||

13.85.109

vaikhānasāḥ samutpannāstapaḥ śrutaguṇepsavaḥ |
aśruto'sya samutpannāvaśvinau rūpasammatau ||

13.85.110

śeṣāḥ prajānāṃ patayaḥ srotobhyastasya jajñire |
ṛṣayo romakūpebhyaḥ svedācchando balānmanaḥ ||

13.85.111

etasmātkāraṇādāhuragniḥ sarvāstu devatāḥ |
ṛṣayaḥ śrutasampannā veda‌prāmāṇyadarśanāt ||

13.85.112

yāni dārūṇi niryāsāste māsāḥ pakṣasañjñitāḥ |
ahorātrā muhūrtāśca pittaṃ jyotiśca dāruṇam ||

13.85.113

raudraṃ lohitamityāhurlohitātkanakaṃ smṛtam |
tanmaitrāmati vijñeyaṃ dhūmācca vasavaḥ smṛtāḥ ||

13.85.114

arciṣo yāśca te rudrāstathā''dityā mahāprabhāḥ |
uddiṣṭāste tathāṅgārā ye dhiṣṇyeṣu divi sthitāḥ ||

13.85.115

ādikartā ca lokasya tatparaṃ brahma taddhruvam |
sarvakāma‌damityāhustadrahasyamuvāca ha ||

13.85.116

tato'bravīnmahādevo varuṇaḥ pavanātmakaḥ |
mama satramidaṃ divyamahaṃ gṛhapatistviha ||

13.85.117

trīṇi pūrvāṇyapatyāni mama tāni na saṃśayaḥ |
iti jānīta khagamā mama yajñaphalaṃ hi tat ||

13.85.118

agniruvāca |
madaṅgebhyaḥ prasūtāni madāśrayakṛtāni ca |
mamaiva tānyapatyāni varuṇo hyavaśātmakaḥ ||

13.85.119

athābravīllokagururbrahmā lokapitāmahaḥ |
mamaiva tānyapatyāni mama śukraṃ hutaṃ hi tat ||

13.85.120

ahaṃ kartā hi satrasya hotā śukrasya caiva ha |
yasya bījaṃ phalaṃ tasya śukraṃ cetkāraṇaṃ matam ||

13.85.121

tato'bruvandevagaṇāḥ pitāmahamupetya vai |
kṛtāñjalipuṭāḥ sarve śirobhirabhivandya ca ||

13.85.122

vayaṃ ca bhagavansarve jagacca sacarācaram |
tavaiva prasavāḥ sarve tasmāda‌gnirvibhāvasuḥ ||

13.85.123

varuṇaśceśvaro devo labhatāṃ kāmamīpsitam |
nisargādbrahmaṇaścāpi varuṇo yādasāmpatiḥ ||

13.85.124

jagrāha vai bhṛguṃ pūrvamapatyaṃ sūryavarcasam |
īśvaro'ṅgirasaṃ cāgnerapatyārthamakalpayat ||

13.85.125

pitāmahastvapatyaṃ vai kaviṃ jagrāha tattvavit |
tadā sa vāruṇaḥ khyāto bhṛguḥ prasravakarmakṛt ||

13.85.126

āgneyastvaṅgirāḥ śrīmānkavirbrāhmo mahāyaśāḥ |
bhārgavāṅgirasau loke lokasantānalakṣaṇau ||

13.85.127

ete hi prastravāḥ sarve prajānāṃ patayastrayaḥ |
sarvaṃ santānameteṣāmidamityupadhāraya ||

13.85.128

bhṛgostu putrāḥ saptāsansarve tulyā bhṛgorguṇaiḥ |
cyavano vajraśīrṣaśca śuciraurvastathaiva ca ||

13.85.129

śukro vareṇyaśca vibhuḥ savanaśceti sapta te |
bhārgavā vāruṇāḥ sarve yeṣāṃ vaṃśe bhavānapi ||

13.85.130

aṣṭau cāṅgirasaḥ putrā vāruṇāstepyudāhṛtāḥ |
bṛhaspatirutathyaśca payasyaḥ śāntireva ca ||

13.85.131

ghoro virūpaḥ saṃvartaḥ sudhanvā cāṣṭamaḥ smṛtaḥ |
ete'ṣṭau vahnijāḥ sarve jñānaniṣṭhā nirāmayāḥ ||

13.85.132

brahmaṇastu kaveḥ putrā vāruṇāste'pyudāhṛtāḥ |
aṣṭau prasavajairyuktā guṇairbrahmavidaḥ śubhāḥ ||

13.85.133

kaviḥ kāvyaśca dhṛṣṇuśca buddhimānuśanāstathā |
bhṛguśca virajāścaiva kāśī cograśca dharmavit ||

13.85.134

aṣṭau kavisutā hyate sarvamebhirjagattatam |
prajāpataya ete hi prajābhāgauraha prajāḥ ||

13.85.135

evamaṅgirasaścaiva kaveśca prasavānvayaiḥ |
bhṛgośca bhṛguśārdūla vaṃśajaiḥ satataṃ jagat ||

13.85.136

varuṇaścādito vipra jagrāha prabhurīśvaraḥ |
kaviṃ tāta bhṛguṃ cāpi tasmāttau vāruṇau smṛtau ||

13.85.137

jagrāhāṅgirasaṃ devaḥ śikhī tasmāddhutāśanaḥ |
tasmādāṅgirasā jñeyāḥ sarva eva tadanvayāḥ ||

13.85.138

brahmā pitāmahaḥ pūrvaṃ devatābhiḥ prasāditaḥ |
ime naḥ santariṣyanti prajābhirjagatīśvarāḥ ||

13.85.139

sarve prajānāṃ patayaḥ sarve cātitapasvinaḥ |
tvatprasādādimaṃ lokaṃ tārayiṣyanti sāmpratam ||

13.85.140

tathaiva vaṃśakartārastava tejovivardhanāḥ |
bhaveyurveda‌viduṣaḥ sarve ca kṛtinastathā ||

13.85.141

devapakṣacarāḥ saumyāḥ prājāpatyā maharṣayaḥ |
āpnuvanti tapaścaiva brahmacaryaṃ paraṃ tathā ||

13.85.142

sarve hi vayamete ca tavaiva prasavaḥ prabho |
devānāṃ brāhmaṇānāṃ ca tvaṃ hi kartā pitāmaha ||

13.85.143

mārīcamāditaḥ kṛtvā sarve caivātha bhārgavāḥ |
apatyānīti samprekṣya kṣamayāma pitāmaha ||

13.85.144

te tvanenaiva rūpeṇa prajaniṣyanti vai prajāḥ |
sthāpayiṣyanti cātmānaṃ yugādinidhane tathā ||

13.85.145

ityuktaḥ sa tadā taistu brahmā lokapitāmahaḥ |
tathetyevābravītprītaste'pi jagmuryathāgatam ||

13.85.146

evametatpurā vṛttaṃ tasya yajñe mahātmanaḥ |
devaśreṣṭhasya lokādau vāruṇīṃ bibhratastanum ||

13.85.147

agnirbrahmā paśupatiḥ śarvo rudraḥ prajāpatiḥ |
agnerapatyametadvai suvarṇamiti dhāraṇā ||

13.85.148

agnyabhāve ca kurute vahnisthāneṣu kāñcanam |
jāmadagnyaḥ pramāṇajño vedaśrutinidarśanāt ||

13.85.149

kuśastambe juhotyagniṃ suvarṇe tatra ca sthite |
valmīkasya vapāyāṃ ca karṇe vā'jasya dakṣiṇe ||

13.85.150

śakaṭorvyāṃ parasyāpsu brāhmaṇasya kare tathā |
hute prītikarīmṛddhiṃ bhagavāṃstatra manyate ||

13.85.151

tasmādagniparāḥ sarve devatā iti śuśruma |
brahmaṇo hi prabhūto'gniragnerapi ca kāñcanam ||

13.85.152

tasmādye vai prayacchanti suvarṇaṃ dharmadārśanaḥ |
devatāste prayacchanti samastā iti naḥ śrutam ||

13.85.153

tasya cātamaso lokā gacchataḥ paramāṃ gatim |
svarloke rājarājyena so'bhiṣicyeta bhārgava ||

13.85.154

ādityodayasamprāpte vidhimantrapuraskṛtam |
dadāti kāñcanaṃ yo vai duḥsvapnaṃ pratihanti saḥ ||

13.85.155

dadātyuditamātre yastasya pāpmā vidhūyate |
madhyāhne dadato rukmaṃ hanti pāpamanāgatam ||

13.85.156

dadāti paścimāṃ sandhyāṃ yaḥ suvarṇaṃ yatavrataḥ |
brahmavāyvagnisomānāṃ sālokyamupayāti saḥ ||

13.85.157

sendreṣu caiva lokeṣu pratiṣṭhāṃ vindate śubhām |
iha loke yaśaḥ prāpya śāntapāpmā ca modate ||

13.85.158

tataḥ sampadyate'nyeṣu lokeṣvapratimaḥ sadā |
anāvṛtagatiścaiva kāmacāro bhavatyuta ||

13.85.159

na ca kṣarati tebhyaśca yaśaścaivāpnute mahat |
suvarṇamakṣayaṃ dattvā lokāṃścāpnoti puṣkalān ||

13.85.160

yastu sañjanayitvāgnimādityodayanaṃ prati |
dadyādvai vratamuddiśya sarvakāmānsamaśnute ||

13.85.161

agnimityeva tatprāhuḥ pradānaṃ ca sukhāvaham |
yatheṣṭaguṇasaṃvṛttaṃ pravartakamiti smṛtam ||

13.85.162

eṣā suvarṇasyotpattiḥ kathitā te mayā'nagha |
kārtikeyasya ca vibho tadviddhi bhṛgunandana ||

13.85.163

kārtikeyastu saṃvṛddhaḥ kālena mahatā tadā |
devaiḥ senāpatitvena vṛtaḥ sendrairbhṛgūdvaha ||

13.85.164

jaghāna tārakaṃ cāpi daityamanyāṃstathāsurān |
tridaśendrājñayā brahmaঁঁllokānāṃ hitakāmyayā ||

13.85.165

suvarṇadāne ca mayā kathitāste guṇā vibho |
tasmātsuvarṇaṃ viprebhyaḥ prayaccha dadatāṃ vara ||

13.85.166

bhīṣma uvāca | ityuktaḥ sa vasiṣṭhena jāmadagnyaḥ pratāpavān |
dadau suvarṇaṃ viprebhyo vyamucyata ca kilbiṣāt ||

13.85.167

etatte sarvamākhyātaṃ suvarṇasya mahīpate |
pradānasya phalaṃ caiva janma cāsya yudhiṣṭhira ||

13.85.168

tasmāttvamapi viprebhyaḥ prayaccha kanakaṃ bahu |
dadatsuvarṇaṃ nṛpate kilbiṣādvipramokṣyasi ||

Other recensions (1)

Linked texts (2)