The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.85
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 13.85
- Language
- Sanskrit
13.85.1
devā ūcuḥ |
asurastārako nāma tvayā dattavaraḥ prabho |
surānṛṣīṃśca kliśnāti vadhastasya vidhīyatām ||
13.85.2
tasmādbhayaṃ samutpannamasmākaṃ vai pitāmaha |
paritrāyasva no deva na hyanyā gatirasti naḥ ||
13.85.3
brahmovāca |
samo'haṃ sarvabhūtānāmadharmaṃ neha rocaye |
hanyatāṃ tārakaḥ kṣipraṃ surarṣigaṇabādhitā ||
13.85.4
vedā dharmāśca nocchedaṃ gaccheyuḥ surasattamāḥ |
vihitaṃ pūrvamevātra mayā vai vyetu vo jvaraḥ ||
13.85.5
devā ūcuḥ |
varadānādbhagavato daiteyo balagarvitaḥ |
devairna śakyate hantuṃ sa kathaṃ praśamaṃ vrajet ||
13.85.6
sa hi naiva sma devānāṃ nāsurāṇāṃ na rakṣasām |
vadhyaḥ syāmiti jagrāha varaṃ tvattaḥ pitāmaha ||
13.85.7
devāśca śaptā rudrāṇyā prajocchede purākṛte |
na bhaviṣyati vo'patyamiti sarve jagatpate ||
13.85.8
brahmovāca |
hutāśano na tatrāsīcchāpakāle surottamāḥ |
sa utpādayitā'patyaṃ vadhāya tridaśadviṣām ||
13.85.9
tadvai sarvānatikramya devadānavarākṣasān |
mānuṣānatha gandharvānnāgānatha ca pakṣiṇaḥ ||
13.85.10
astreṇāmoghapātena śaktyā taṃ ghātayiṣyati |
yato vo bhayamutpannaṃ ye cānye suraśatravaḥ ||
13.85.11
sanātano hi saṅkalpaḥ kāma ityabhidhīyate |
rudrasya tejaḥ praskannamagnau nipatitaṃ ca yat ||
13.85.12
tattejo'gnirmahadbhūtaṃ dvitīyamiti pāvakam |
vadhārthaṃ devaśatrūṇāṃ gaṅgāyāṃ janayiṣyati ||
13.85.13
sa tu nāvāpa taṃ śāpaṃ naṣṭaḥ sa hutabhuk tadā |
tasmādvo bhayahṛddevāḥ samutpatsyati pāvakiḥ ||
13.85.14
anviṣyatāṃ vai jvalanastathā cādya niyujyatām |
tārakasya vadhopāyaḥ kathito vai mayā'naghāḥ ||
13.85.15
na hi tejasvināṃ śāpāstejaḥsu prabhavanti vai |
balānyativalaṃ prāpya durbalāni bhavanti vai ||
13.85.16
hanyādavadhyānvaradānapi caiva tapasvinaḥ |
saṅkalpābhiruciḥ kāmaḥ sanātanatamo'bhavat ||
13.85.17
jagatpatiranirdeśyaḥ sarvagaḥ sarvabhāvanaḥ |
hṛcchayaḥ sarvabhūtānāṃ jyeṣṭho rudrādapi prabhuḥ ||
13.85.18
anviṣyatāṃ sa tu kṣipraṃ tejorāśihutāśanaḥ |
sa vo manogataṃ kāmaṃ devaḥ sampādayiṣyati ||
13.85.19
etadvākyamupaśritya tato devā mahātmanaḥ |
jagmuḥ saṃsiddhasaṅkalpāḥ paryeṣanto vibhāvasum ||
13.85.20
tatastrailokyamṛṣayo vyacinvanta suraiḥ saha |
kāṅkṣanto darśanaṃ vahneḥ sarve tadgatamānasāḥ ||
13.85.21
pareṇa tapasā yuktāḥ śrīmanto lokaviśrutāḥ |
lokānanvacaransiddhāḥ sarva eva bhṛgūttama ||
13.85.22
naṣṭamātmani saṃlīnaṃ nābhijagmurhutāśanam |
tataḥ sañjātasantrāsānagnidarśanalālasān ||
13.85.23
jalecaraḥ klāntamanāstejasā'gneḥ pradīpitaḥ |
uvāca devānmaṇḍūko rasātalatalotthitaḥ ||
13.85.24
rasātalatale devā vasatyagniriti prabho |
santāpādiha samprāptaḥ pāvakaprabhavādaham ||
13.85.25
sa saṃsupto jale devā bhagavānhavyavāhanaḥ |
apaḥ saṃsṛjya tejobhistena santāpitā vayam ||
13.85.26
tasya darśanamiṣṭaṃ vo yadi devā vibhāvasoḥ |
tatraivamadhigacchadhvaṃ kāryaṃ vo yadi vahninā ||
13.85.27
gamyatāṃ sādhayiṣyāmo vayaṃ hyagnibhayātsurāḥ |
etāvaduktvā maṇḍūkastvarito jalamāviśat ||
13.85.28
hutāśanastu bubudhe maṇḍūkasya ca paiśunam |
śaśāpa sa tamāsādya na rasānvetsyasīti vai ||
13.85.29
taṃ vai saṃyujya śāpena maṇḍūka tvarito yayau |
anyatra vāsāya vibhurna cātmānamadarśayat ||
13.85.30
devāstvanugrahaṃ cakrurmaṇḍūkānāṃ bhṛgūttama |
yattacchṛṇu mahābāho gadato mama sarvaśaḥ ||
13.85.31
devā ūcuḥ |
agniśāpādajihvāpi rasajñānabahiṣkṛtāḥ |
sarasvatīṃ bahuvidhāṃ yūyamuccārayiṣyatha ||
13.85.32
bilavāsaṃ gatāṃścaiva nirāhārānacetasaḥ |
gatāsūnapi saṃśuṣkān bhūmiḥ santārayiṣyati ||
13.85.33
tamoghanāyāmapi vai niśāyāṃ vicariṣyatha |
ityuktvā tāṃstato devāḥ punareva mahīmimām ||
13.85.34
parīyurjvalanasyārthe na cāvindan hutāśanam |
atha tāndviradaḥ kaścitsurendradviradopamaḥ ||
13.85.35
aśvatthastho'gnirityevamāha devān bhṛgūdvaha |
śaśāpa jvalanaḥ sarvāndviradānkrodhamūrcchitaḥ ||
13.85.36
pratīpā bhavatāṃ jihvā bhavitrīti bhṛgūdvaha |
ityuktvā niḥsṛtośvatthādagnirvāraṇasūcitaḥ |
praviveśa śamīgarbhamatha vahniḥ suṣupsayā ||
13.85.37
anugrahaṃ tu nāgānāṃ yaṃ cakruḥ śṛṇu taṃ prabho |
devā bhṛgukulaśreṣṭha prītyā satyaparākramāḥ ||
13.85.38
devā ūcuḥ |
pratīpayā jihvayāpi sarvāhāraṃ kariṣyatha |
vācaṃ coccārayiṣyadhvamuccairavyañjitākṣarām ||
13.85.39
ityuktvā punarevāgnimanusasrurdivaukasaḥ |
aśvatthānniḥsṛtaścāgniḥ śamīgarbhamupāviśat ||
13.85.40
śukena khyāpito vipra taṃ devāḥ samupādravan |
śaśāpa śukamagnistu vāgvihīno bhaviṣyasi ||
13.85.41
jihvāmāvartayāmāsa tasyāpi hutabhuktathā |
dṛṣṭvā tu jvalanaṃ devāḥ śukamūcurdayānvitāḥ ||
13.85.42
bhavitā na tvamatyantaṃ śukatve naṣṭavāgiti |
āvṛttajihvasya sato vākyaṃ kāntaṃ bhaviṣyati ||
13.85.43
bālasyeva pravṛddhasya kalamavyaktamadbhutam |
ityuktvā taṃ śamīgarbhe vahnimālakṣya devatāḥ ||
13.85.44
tadevāyatanaṃ cakruḥ puṇyaṃ sarvakriyāsvapi |
tataḥ prabhṛti cāpyagniḥ śamīgarbheṣu dṛśyate ||
13.85.45
utpādane tathopāyamabhijagmuśca mānavāḥ |
āpo rasātale yāstu saṃspṛṣṭāścitrabhānunā ||
13.85.46
tāḥ parvataprasravaṇairūṣmāṃ muñcati bhārgava |
pāvakenādhiśayatā santaptāstasya tejasā ||
13.85.47
athāgnirdevatā dṛṣṭvā babhūva vyathitastadā |
kimāgamanamityevaṃ tānapṛcchata pāvakaḥ ||
13.85.48
tamūcurvibudhāḥ sarve te caiva paramarṣayaḥ ||
13.85.49
tvāṃ niyokṣyāmahe kārye tadbhavānkartumarhati |
kṛte ca tasmin bhavitā tavāpi sumahānguṇaḥ ||
13.85.50
agniruvāca |
brūta yadbhavatāṃ kāryaṃ kartāsmi tadahaṃ surāḥ |
bhavatāṃ tu niyojyo'smi mā votrāstuvicāraṇā ||
13.85.51
devā ūcuḥ |
asurastārako nāma brahmaṇo varadarpitaḥ |
asmānprabādhate vīryādvadhastasya vidhīyatām ||
13.85.52
imāndevagaṇāṃstāta prajāpatigaṇāṃstathā |
ṛṣīṃścāpi mahābhāga paritrāyasva pāvaka ||
13.85.53
apatyaṃ tejasā yuktaṃ pravīraṃ janaya prabho |
yadbhayaṃ no'surāttasmānnāśayeddhavyavāhana ||
13.85.54
śaptānāṃ no mahādevyā nānyadasti parāyaṇam |
anyatra bhavato vīryaṃ tasmātrāyasva naḥ prabho ||
13.85.55
ityuktaḥ sa tathetyuktvā bhagavānhavyavāhanaḥ |
jagāmātha durādharṣo gaṅgāṃ bhāgīrathīṃ prati ||
13.85.56
tayā cāpyabhavanmiśro garbhaṃ cāsyādadhe tadā |
vavṛdhe sa tadā garbhaḥ kakṣe kṛṣṇagatiryathā ||
13.85.57
tejasā tasya devasya gaṅgā vihvalacetanā |
santāpamagamattīvraṃ soḍhuṃ sā na śaśāka ha ||
13.85.58
āhite jvalanenātha garbhe tejaḥsamanvite |
gaṅgāyāmasuraḥ kaścidbhairavaṃ nādamānadat ||
13.85.59
abuddhipatitenātha nādena vipulena sā |
vitrastodbhrāntanayanā gaṅgā visrutalocanā ||
13.85.60
visañjñā nāśakadgarbhaṃ voḍhumātmānameva ca |
sā tu tejaḥparītāṅgī kampayantīva jāhnavī ||
13.85.61
uvāca jvalanaṃ vipra tadā garbhabaloddhutā |
te na śaktāsmi bhagavaṃstejaso'sya vidhāraṇe ||
13.85.62
vimūḍhā'smi kṛtānena na me svāsthyaṃ yathā purā |
vihvalā cāsmi bhagavaṃśceto naṣṭaṃ ca me'nagha ||
13.85.63
dhāraṇe nāsya śaktā'haṃ garbhasya tapatāṃ vara |
utsrakṣyehamimaṃ duḥkhānna tu kāmātkathañcana ||
13.85.64
na tejaso'sti saṃsparśo mama deva vibhāvaso |
āpadarthe hi sambandhaḥ susukṣmo'pi mahādyute ||
13.85.65
yadatra guṇasampannamitaradvā hutāśana |
tvayyeva tadahaṃ manye dharmādharmau ca kevalau ||
13.85.66
tāmuvāca tato vahnirdhāryatāṃ dhāryatāmiti |
garbho mattejasā yukto mahāguṇaphalodayaḥ ||
13.85.67
śaktā hyasi mahīṃ kṛtsnāṃ vāḍhuṃ dhārayituṃ tathā |
na hi te kiñcidaprāpyamanyato dhāraṇādṛte ||
13.85.68
sā vahninā vāryamāṇā devairapi saridvarā |
samutsasarja taṃ garbhaṃ merau girivare tadā ||
13.85.69
samarthā dhāraṇe cāpi rudratejaḥpradharṣitā |
nāśakattaṃ tadā garbhaṃ sandhārayitumojasā ||
13.85.70
sā samutsṛjya taṃ duḥkhāddīptavaiśvānaraprabham |
darśayāmāsa cāgnistaṃ tadā gaṅgāṃ bhṛbhūdvaha ||
13.85.71
papraccha saritāṃ śreṣṭhāṃ kañcidgarbhaḥ sukhodayaḥ |
kīdṛgvaṇarṇo'pi vā devi kīdṛgrūpaśca dṛdayate |
tejasā kena vā yuktaḥ sarvametadbravīhi me ||
13.85.72
gaṅgovāca |
jātarūpaḥ sa garbho vai tejasā tvamivānagha |
suvarṇo vimalo dīptaḥ parvataṃ cāvabhāsayat ||
13.85.73
padmotpalavimiśrāṇāṃ hradānāmiva śītalaḥ |
gandho'sya sa kadambānāṃ tulyo vai tapatāṃ vara ||
13.85.74
tejasā tasya garbhasya bhāskarasyeva raśmibhiḥ |
yaddravyaṃ parisaṃsṛṣṭaṃ pṛthivyāṃ parvateṣu ca ||
13.85.75
tatsarvaṃ kāñcanībhūtaṃ samantātpratyadṛśyata |
paryadhāvata śailāṃśca nadīḥ prasravaṇāni ca ||
13.85.76
vyādīpayaṃstejasā ca trailokyaṃ sacarācaram |
evaṃrūpaḥ sa bhagavānputraste havyavāhana |
sūryavaiśvānarasamaḥ kāntyā soma ivāparaḥ ||
13.85.77
evamuktvā tu sā devī tatraivāntaradhīyata |
pāvakaścāpi tejasvī kṛtvā kāryaṃ divaukasām ||
13.85.78
jagāmeṣṭaṃ tato deśaṃ tadā bhārgavanandana |
etaiḥ karmaguṇairloke nāmāgneḥ parigīyate ||
13.85.79
hiraṇyaretā iti vai ṛṣibhirvibudhaistathā |
pṛthivī ca tadā devī khyātā vasumatīti vai ||
13.85.80
sa tu garbho mahātejā gāṅgeyaḥ pāvakodbhavaḥ |
divyaṃ śaravaṇaṃ prāpya vavṛdhe'dbhutadarśanaḥ ||
13.85.81
dadṛśuḥ kṛttikāstaṃ tu bālārkasadṛśadyutim |
putraṃ ve tāśca taṃ bālaṃ pupuṣuḥ stanyavisravaiḥ ||
13.85.82
tataḥ sa kārtikeyatvamavāpa paramadyutiḥ |
skannatvātskandatāṃ cāpi guhāvāsādguho'bhavat ||
13.85.83
evaṃ suvarṇamutpannamapatyaṃ jātavedasaḥ |
tatra jāmbūnadaṃ śreṣṭhaṃ devānāmapi bhūṣaṇam ||
13.85.84
tataḥ prabhṛti cāpyetajjātarūpamudāhṛtam |
ratnānāmuttamaṃ ratnaṃ bhūṣaṇānāṃ tathaiva ca ||
13.85.85
pavitraṃ ca pavitrāṇāṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam |
yatsuvarṇaṃ sa bhagavānagnirīśaḥ prajāpatiḥ ||
13.85.86
pavitrāṇāṃ pavitraṃ hi kanakaṃ dvijasattamāḥ |
agnīṣomātmakaṃ caiva jātarūpamudāhṛtam ||
13.85.87
vasiṣṭha uvāca |
api cedaṃ purā rāma śrutaṃ me brahmadarśanam |
pitāmahasya yadvṛttaṃ brahmaṇaḥ paramātmanaḥ ||
13.85.88
devasya mahatastāta vāruṇīṃ vibhratastanum |
aiśvarye vāruṇe rāma rudrasyeśasya vai prabho ||
13.85.89
ājagmurmunayaḥ sarve devāścāgnipurogamāḥ |
yajñāṅgāni ca sarvāṇi vaṣaṭkāraśca mūrtimān ||
13.85.90
mūrtimanti ca sāmāni yajūṃṣi ca sahasraśaḥ |
ṛgvedaścāgamattatra padakramavibhūṣitaḥ ||
13.85.91
lakṣaṇāni svarā stobhā niruktaṃ surapaṅktayaḥ |
oṅkāraścāvasannetre nigrahapragrahau tathā ||
13.85.92
vedāśca sopaniṣado vidyā sāvitryathāpi ca |
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca dadhāra bhagavānśivaḥ ||
13.85.93
sañjuhāvātmanā''tmānaṃ svayameva tadā prabho |
yaśaṃ ca śobhayāmāsa bahurūpaṃ pinākadhṛt ||
13.85.94
dyaurnabhaḥ pṛthivī khaṃ ca tathā caivaiṣa bhūpatiḥ |
sarvavidyeśvaraḥ śrīmāneṣa cāpi vibhāvasuḥ ||
13.85.95
eṣa brahmā śivo rudro varuṇo'gniḥ prajāpatiḥ |
kīrtyate bhagavāndevaḥ sarvabhūtapatiḥ śivaḥ ||
13.85.96
tasya yajñaḥ paśupatestapaḥ kratava eva ca |
dīkṣā dīptavatā devī diśaśca sadigīśvarāḥ ||
13.85.97
devapatnyaśca kanyāśca devānāṃ caiva mātaraḥ |
ājagmuḥ sahitāstatra tadā bhṛgukulodvaha ||
13.85.98
yajñaṃ paśupateḥ prītā varuṇasya mahātmanaḥ |
svayambhuvastu tā dṛṣṭvā retaḥ samapatadbhuvi ||
13.85.99
tasya śukrasya vispandānpāṃsunsaṅgṛhya bhūmitaḥ |
prāsyatpūṣā karābhyāṃ vai tasminneva hutāśane ||
13.85.100
tatastasminsampravṛtte satre jvālatapāvake |
brahmaṇo juhvatastatra prādurbhāvo babhūva ha ||
13.85.101
skannamātraṃ ca tacchukraṃ sruveṇa parigṛhya saḥ |
ājyavanmantrataścāpi so'juhodbhṛgunandana ||
13.85.102
tataḥ sa janayāmāsa bhūtagrāmaṃ ca vīryavān |
tasya tattejasastasmājjajñe lokeṣu taijasam ||
13.85.103
tamasastāmasā bhāvā vyāpi sattvaṃ tathobhayam |
sa guṇastejaso nityastasya cākāśameva ca ||
13.85.104
sarvabhūteṣu ca tathā sattvaṃ tejastathottamam |
śukre hute'gnau tasmiṃstu prādurāsaṃstrayaḥ prabho ||
13.85.105
puruṣā vapuṣā yuktāḥ svaiḥ svaiḥ prasavajairguṇaiḥ |
bhṛgityeva bhṛguḥ pūrvamaṅgārebhyo'ṅgirā'bhavat ||
13.85.106
aṅgārasaṃśrayāccaiva kavirityaparo'bhavat |
saha jvālābhirutpanno bhṛgustasmādbhṛguḥ smṛtaḥ ||
13.85.107
marīcibhyo marīcistu mārīcaḥ kaśyapo hyabhūt |
aṅgārebhyo'ṅgirāstāta vālakhilyāḥ kuśoccayāt ||
13.85.108
atraivātreti ca vibho jātamatriṃ vadantyapi |
tathā bhasmavyapohebhyo brahmarṣigaṇasammatāḥ ||
13.85.109
vaikhānasāḥ samutpannāstapaḥ śrutaguṇepsavaḥ |
aśruto'sya samutpannāvaśvinau rūpasammatau ||
13.85.110
śeṣāḥ prajānāṃ patayaḥ srotobhyastasya jajñire |
ṛṣayo romakūpebhyaḥ svedācchando balānmanaḥ ||
13.85.111
etasmātkāraṇādāhuragniḥ sarvāstu devatāḥ |
ṛṣayaḥ śrutasampannā vedaprāmāṇyadarśanāt ||
13.85.112
yāni dārūṇi niryāsāste māsāḥ pakṣasañjñitāḥ |
ahorātrā muhūrtāśca pittaṃ jyotiśca dāruṇam ||
13.85.113
raudraṃ lohitamityāhurlohitātkanakaṃ smṛtam |
tanmaitrāmati vijñeyaṃ dhūmācca vasavaḥ smṛtāḥ ||
13.85.114
arciṣo yāśca te rudrāstathā''dityā mahāprabhāḥ |
uddiṣṭāste tathāṅgārā ye dhiṣṇyeṣu divi sthitāḥ ||
13.85.115
ādikartā ca lokasya tatparaṃ brahma taddhruvam |
sarvakāmadamityāhustadrahasyamuvāca ha ||
13.85.116
tato'bravīnmahādevo varuṇaḥ pavanātmakaḥ |
mama satramidaṃ divyamahaṃ gṛhapatistviha ||
13.85.117
trīṇi pūrvāṇyapatyāni mama tāni na saṃśayaḥ |
iti jānīta khagamā mama yajñaphalaṃ hi tat ||
13.85.118
agniruvāca |
madaṅgebhyaḥ prasūtāni madāśrayakṛtāni ca |
mamaiva tānyapatyāni varuṇo hyavaśātmakaḥ ||
13.85.119
athābravīllokagururbrahmā lokapitāmahaḥ |
mamaiva tānyapatyāni mama śukraṃ hutaṃ hi tat ||
13.85.120
ahaṃ kartā hi satrasya hotā śukrasya caiva ha |
yasya bījaṃ phalaṃ tasya śukraṃ cetkāraṇaṃ matam ||
13.85.121
tato'bruvandevagaṇāḥ pitāmahamupetya vai |
kṛtāñjalipuṭāḥ sarve śirobhirabhivandya ca ||
13.85.122
vayaṃ ca bhagavansarve jagacca sacarācaram |
tavaiva prasavāḥ sarve tasmādagnirvibhāvasuḥ ||
13.85.123
varuṇaśceśvaro devo labhatāṃ kāmamīpsitam |
nisargādbrahmaṇaścāpi varuṇo yādasāmpatiḥ ||
13.85.124
jagrāha vai bhṛguṃ pūrvamapatyaṃ sūryavarcasam |
īśvaro'ṅgirasaṃ cāgnerapatyārthamakalpayat ||
13.85.125
pitāmahastvapatyaṃ vai kaviṃ jagrāha tattvavit |
tadā sa vāruṇaḥ khyāto bhṛguḥ prasravakarmakṛt ||
13.85.126
āgneyastvaṅgirāḥ śrīmānkavirbrāhmo mahāyaśāḥ |
bhārgavāṅgirasau loke lokasantānalakṣaṇau ||
13.85.127
ete hi prastravāḥ sarve prajānāṃ patayastrayaḥ |
sarvaṃ santānameteṣāmidamityupadhāraya ||
13.85.128
bhṛgostu putrāḥ saptāsansarve tulyā bhṛgorguṇaiḥ |
cyavano vajraśīrṣaśca śuciraurvastathaiva ca ||
13.85.129
śukro vareṇyaśca vibhuḥ savanaśceti sapta te |
bhārgavā vāruṇāḥ sarve yeṣāṃ vaṃśe bhavānapi ||
13.85.130
aṣṭau cāṅgirasaḥ putrā vāruṇāstepyudāhṛtāḥ |
bṛhaspatirutathyaśca payasyaḥ śāntireva ca ||
13.85.131
ghoro virūpaḥ saṃvartaḥ sudhanvā cāṣṭamaḥ smṛtaḥ |
ete'ṣṭau vahnijāḥ sarve jñānaniṣṭhā nirāmayāḥ ||
13.85.132
brahmaṇastu kaveḥ putrā vāruṇāste'pyudāhṛtāḥ |
aṣṭau prasavajairyuktā guṇairbrahmavidaḥ śubhāḥ ||
13.85.133
kaviḥ kāvyaśca dhṛṣṇuśca buddhimānuśanāstathā |
bhṛguśca virajāścaiva kāśī cograśca dharmavit ||
13.85.134
aṣṭau kavisutā hyate sarvamebhirjagattatam |
prajāpataya ete hi prajābhāgauraha prajāḥ ||
13.85.135
evamaṅgirasaścaiva kaveśca prasavānvayaiḥ |
bhṛgośca bhṛguśārdūla vaṃśajaiḥ satataṃ jagat ||
13.85.136
varuṇaścādito vipra jagrāha prabhurīśvaraḥ |
kaviṃ tāta bhṛguṃ cāpi tasmāttau vāruṇau smṛtau ||
13.85.137
jagrāhāṅgirasaṃ devaḥ śikhī tasmāddhutāśanaḥ |
tasmādāṅgirasā jñeyāḥ sarva eva tadanvayāḥ ||
13.85.138
brahmā pitāmahaḥ pūrvaṃ devatābhiḥ prasāditaḥ |
ime naḥ santariṣyanti prajābhirjagatīśvarāḥ ||
13.85.139
sarve prajānāṃ patayaḥ sarve cātitapasvinaḥ |
tvatprasādādimaṃ lokaṃ tārayiṣyanti sāmpratam ||
13.85.140
tathaiva vaṃśakartārastava tejovivardhanāḥ |
bhaveyurvedaviduṣaḥ sarve ca kṛtinastathā ||
13.85.141
devapakṣacarāḥ saumyāḥ prājāpatyā maharṣayaḥ |
āpnuvanti tapaścaiva brahmacaryaṃ paraṃ tathā ||
13.85.142
sarve hi vayamete ca tavaiva prasavaḥ prabho |
devānāṃ brāhmaṇānāṃ ca tvaṃ hi kartā pitāmaha ||
13.85.143
mārīcamāditaḥ kṛtvā sarve caivātha bhārgavāḥ |
apatyānīti samprekṣya kṣamayāma pitāmaha ||
13.85.144
te tvanenaiva rūpeṇa prajaniṣyanti vai prajāḥ |
sthāpayiṣyanti cātmānaṃ yugādinidhane tathā ||
13.85.145
ityuktaḥ sa tadā taistu brahmā lokapitāmahaḥ |
tathetyevābravītprītaste'pi jagmuryathāgatam ||
13.85.146
evametatpurā vṛttaṃ tasya yajñe mahātmanaḥ |
devaśreṣṭhasya lokādau vāruṇīṃ bibhratastanum ||
13.85.147
agnirbrahmā paśupatiḥ śarvo rudraḥ prajāpatiḥ |
agnerapatyametadvai suvarṇamiti dhāraṇā ||
13.85.148
agnyabhāve ca kurute vahnisthāneṣu kāñcanam |
jāmadagnyaḥ pramāṇajño vedaśrutinidarśanāt ||
13.85.149
kuśastambe juhotyagniṃ suvarṇe tatra ca sthite |
valmīkasya vapāyāṃ ca karṇe vā'jasya dakṣiṇe ||
13.85.150
śakaṭorvyāṃ parasyāpsu brāhmaṇasya kare tathā |
hute prītikarīmṛddhiṃ bhagavāṃstatra manyate ||
13.85.151
tasmādagniparāḥ sarve devatā iti śuśruma |
brahmaṇo hi prabhūto'gniragnerapi ca kāñcanam ||
13.85.152
tasmādye vai prayacchanti suvarṇaṃ dharmadārśanaḥ |
devatāste prayacchanti samastā iti naḥ śrutam ||
13.85.153
tasya cātamaso lokā gacchataḥ paramāṃ gatim |
svarloke rājarājyena so'bhiṣicyeta bhārgava ||
13.85.154
ādityodayasamprāpte vidhimantrapuraskṛtam |
dadāti kāñcanaṃ yo vai duḥsvapnaṃ pratihanti saḥ ||
13.85.155
dadātyuditamātre yastasya pāpmā vidhūyate |
madhyāhne dadato rukmaṃ hanti pāpamanāgatam ||
13.85.156
dadāti paścimāṃ sandhyāṃ yaḥ suvarṇaṃ yatavrataḥ |
brahmavāyvagnisomānāṃ sālokyamupayāti saḥ ||
13.85.157
sendreṣu caiva lokeṣu pratiṣṭhāṃ vindate śubhām |
iha loke yaśaḥ prāpya śāntapāpmā ca modate ||
13.85.158
tataḥ sampadyate'nyeṣu lokeṣvapratimaḥ sadā |
anāvṛtagatiścaiva kāmacāro bhavatyuta ||
13.85.159
na ca kṣarati tebhyaśca yaśaścaivāpnute mahat |
suvarṇamakṣayaṃ dattvā lokāṃścāpnoti puṣkalān ||
13.85.160
yastu sañjanayitvāgnimādityodayanaṃ prati |
dadyādvai vratamuddiśya sarvakāmānsamaśnute ||
13.85.161
agnimityeva tatprāhuḥ pradānaṃ ca sukhāvaham |
yatheṣṭaguṇasaṃvṛttaṃ pravartakamiti smṛtam ||
13.85.162
eṣā suvarṇasyotpattiḥ kathitā te mayā'nagha |
kārtikeyasya ca vibho tadviddhi bhṛgunandana ||
13.85.163
kārtikeyastu saṃvṛddhaḥ kālena mahatā tadā |
devaiḥ senāpatitvena vṛtaḥ sendrairbhṛgūdvaha ||
13.85.164
jaghāna tārakaṃ cāpi daityamanyāṃstathāsurān |
tridaśendrājñayā brahmaঁঁllokānāṃ hitakāmyayā ||
13.85.165
suvarṇadāne ca mayā kathitāste guṇā vibho |
tasmātsuvarṇaṃ viprebhyaḥ prayaccha dadatāṃ vara ||
13.85.166
bhīṣma uvāca | ityuktaḥ sa vasiṣṭhena jāmadagnyaḥ pratāpavān |
dadau suvarṇaṃ viprebhyo vyamucyata ca kilbiṣāt ||
13.85.167
etatte sarvamākhyātaṃ suvarṇasya mahīpate |
pradānasya phalaṃ caiva janma cāsya yudhiṣṭhira ||
13.85.168
tasmāttvamapi viprebhyaḥ prayaccha kanakaṃ bahu |
dadatsuvarṇaṃ nṛpate kilbiṣādvipramokṣyasi ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (2)
- Samarāṅgaṇasūtradhāra — Bhoja, Sanskrit
- Dānasāgara — Ballālasena, Sanskrit