Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.91

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 13.91

Language
Sanskrit

13.91.1

yudhiṣṭhira uvāca | kena saṅkalpitaṃ śrāddhaṃ kasminkāle kimātmakam |
bhṛgvaṅgirasike kāle muninā katareṇa vā ||

13.91.2

kāni śrāddhāni varjyāni kāni mūlaphalāni ca |
dhānyajātyaśca kā varjyāstanme brūhi pitāmaha ||

13.91.3

bhīṣma uvāca | yathā śrāddhaṃ sampravṛttaṃ yasminkāle sadātmakam |
yena saṅkalpitaṃ caiva tanme śṛṇu janādhipa ||

13.91.4

svāyambhuvo'triḥ kauravya paramarṣiḥ pratāpavān |
tasya vaṃśe mahārāja dattātreya iti smṛtaḥ ||

13.91.5

dattātreyasya putro'bhūnnimirnāma tapodhanaḥ |
nimeścāpyabhavatputraḥ śrīmānnāma śriyā vṛtaḥ ||

13.91.6

pūrṇe varṣasahasrānte sa kṛtvā duṣkaraṃ tapaḥ |
kāladharmaparītātmā nidhanaṃ samupāgataḥ ||

13.91.7

nimistu kṛtvā śaucāni vidhidṛṣṭena karmaṇā |
santāpamagamattīvraṃ putraśokaparāyaṇaḥ ||

13.91.8

atha kṛtvopahāryāṇi caturdaśyāṃ mahāmatiḥ |
tameva gaṇayanśokaṃ virātre pratyabudhyata ||

13.91.9

tasyāsītpratibuddhasya śokena vyathitātmanaḥ |
manaḥ saṃvṛtya viṣaye buddhirvistāragāminī ||

13.91.10

tataḥ sañcintayāmāsa śrāddhakalpaṃ samāhitaḥ |
yāni tasyaiva bhojyāni mūlāni ca phalāni ca ||

13.91.11

uktāni yāni cānnāni yāni ceṣṭāni tasya ha |
tāni sarvāṇi manasā viniścitya tapodhanaḥ ||

13.91.12

amāvāsyāṃ mahāprājño viprānānāyya pūjitān |
dakṣiṇāvartikāḥ sarvā vṛsīḥ svayamathākarot ||

13.91.13

saptaviprāṃstato bhojye yugapatsamupānayat |
ṛte ca lavaṇaṃ bhojyaṃ śyāmākānnaṃ dadau prabhuḥ ||

13.91.14

dakṣiṇāgrāstato darbhā viṣṭareṣu niveśitāḥ |
pāda‌yoścaiva viprāṇāṃ ye tvannamupabhuñjate ||

13.91.15

kṛtvā ca dakṣiṇāgrānvai darbhān sa prayataḥ śuciḥ |
prada‌dau śrīmataḥ piṇḍānnāmagotramudāharan ||

13.91.16

tatkṛtvā sa muniśreṣṭho dharmasaṅkaramātmanaḥ |
paścāttāpena mahatā tapyamānobhyacintayat ||

13.91.17

akṛtaṃ munibhiḥ pūrvaṃ kiṃ mayeda‌manuṣṭhitam |
kathaṃ nu śāpena na māṃ daheyurbāhmaṇā iti ||

13.91.18

tataḥ sañcintayāmāsa vaṃśakartāramātmanaḥ |
dhyātamātrastathā cātrirājagāma tapodhanaḥ ||

13.91.19

athātristaṃ tathā dṛṣṭvā putraśokena karṣitam |
bhṛśamāśvāsayāmāsa vāgbhiriṣṭābhiravyayaḥ ||

13.91.20

nime saṅkalpitaste'yaṃ pitṛyajñastapodhana |
mā tebhūdbhīḥ pūrvadṛṣṭo dharmoyaṃ brahmaṇā svayam ||

13.91.21

soyaṃ svayambhuvihito dharmaḥ saṅkalpitastvayā |
ṛte svayambhuvaḥ konyaḥ śrāddheyaṃ vidhimāharet ||

13.91.22

athākhyāsyāmi te putra śrāddheyaṃ vidhimuttamam |
svayambhuvihitaṃ putra tatkuruṣva nibodha me ||

13.91.23

kṛtvā'gnaukaraṇaṃ pūrvaṃ mantrapūrvaṃ tapodhana |
tato'gnaye'tha somāya varuṇāya ca nityaśaḥ ||

13.91.24

viśvedevāśca ye nityaṃ pitṛbhiḥ saha gocarāḥ |
tebhyaḥ saṅkalpitā bhāgāḥ svayameva svayambhuvā ||

13.91.25

stotavyā ceha pṛthivī nivāpasyeha dhāriṇī |
vaiṣṇavī kāśyapī ceti tathaivehākṣayeti ca ||

13.91.26

uda‌kānayane caiva stotavyo varuṇo vibhuḥ |
tato'gniścaiva somaśca āpyāyyāviha te'nagha ||

13.91.27

devāstu pitaro nāma nirmitā ye svayambhuvā |
uṣṇapā ye mahābhāgāsteṣāṃ bhāgaḥ prakalpitaḥ ||

13.91.28

te śrāddhenārcyamānāvai vimucyante ha kilbiṣāt |
saptakaḥ pitṛvaṃśastu pūrvadṛṣṭaḥ svayambhuvā ||

13.91.29

viśve cāgnimukhā devāḥ saṅkhyātāḥ pūrvameva te |
teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi bhāgārhāṇāṃ mahātmanām ||

13.91.30

balaṃ dhṛtirvipāpmā ca puṇyakṛtpāvanastathā |
pārṣṇikṣemā samūhaśca divyasānustathaiva ca ||

13.91.31

vivasvānvīryavān hrīmānkīrtimānkṛta eva ca |
jitātmā munivīryaśca dīptaromā bhayaṅkaraḥ ||

13.91.32

anukarmā pratītaśca pradātā'pyaṃśumāṃstathā |
śailābhaḥ paramakrodhī dhīroṣṇī bhūpatistathā ||

13.91.33

srajo vajrī varī caiva viśvedevāḥ sanātanāḥ |
vidyudvarcāḥ somavarcāḥ sūryaśrīśceti nāmataḥ ||

13.91.34

somapaḥ sūryasāvitro dattātmā puṇḍarīyakaḥ |
uṣṇīnāmo nabhodaśca viśvāyurdīptireva ca ||

13.91.35

camūharaḥ sureśaśca vyomāriḥ śaṅkaro bhavaḥ |
īśaḥ kartā kṛtirdakṣo bhuvano divyakarmakṛt ||

13.91.36

gaṇitaḥ pañcavīryaśca ādityo raśmivāṃstathā |
saptakṛtsomavarcāśca viśvakṛtkavireva ca ||

13.91.37

anugoptā sugoptā ca naptā ceśvara eva ca |
kīrtitāste mahābhāgāḥ kālasya gatigocarāḥ ||

13.91.38

aśrāddheyāni dhānyāni kodravāḥ pulakāstathā |
hiṅgudravyeṣu śākeṣu palāṇḍuṃ laśunaṃ tathā ||

13.91.39

saubhāñjanaḥ kovidārastathā gṛñjanakādayaḥ |
kūṣmāṇḍajātyalābuṃ ca kṛṣṇaṃ lavaṇameva ca ||

13.91.40

grāmyavārāhamāṃsaṃ ca yaccaivāprokṣitaṃ bhavet |
kṛṣṇājājī viḍaścaiva śītapākī tathaiva ca |
aṅkurādyāstathā varjyā iha śrṛṅgāṭakāni ca ||

13.91.41

varjayellavaṇaṃ sarvaṃ tathā jambūphalāni ca |
avakṣutāvaruditaṃ tathā śrāddhe ca varjayet ||

13.91.42

nivāpe havyakavye yā garhitaṃ ca sudarśanam |
pitaraśca hi devāśca nābhinandanti taddhaviḥ ||

13.91.43

cāṇḍālaśvapacau varjyau nivāpe samupasthite |
kāṣāyavāsāḥ kuṣṭhī vā patito brahmahā'pi vā ||

13.91.44

saṅkīrṇayonirvipraśca sambandhī patitaśca yaḥ |
varjanīyā budhairete nivāpe sasupasthite ||

13.91.45

ityevamuktvā bhagavānsvavaṃśyaṃ tamṛṣiṃ purā |
pitāmahasabhāṃ divyāṃ jagāmātristapodhanaḥ ||

Commentaries (5)

Other recensions (1)