The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.95
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 13.95
- Language
- Sanskrit
13.95.1
yudhiṣṭhira uvāca | yadidaṃ śrāddhakṛtyeṣu dīyate bharatarṣabha |
chatraṃ copānahau caiva kenaitatsampravartitam ||
13.95.2
kathaṃ caitatsamutpannaṃ kimarthaṃ caiva dīyate |
na kevalaṃ śrāddhakṛtye puṇyakeṣvapi dīyate ||
13.95.3
bahuṣvapi nimitteṣu puṇyamāśritya dīyate |
etadvistarato brahman śrotumicchāmi tattvataḥ ||
13.95.4
bhīṣma uvāca | śṛṇu rājannavahitaśchatropānahavistaram |
yathaitatprathitaṃ loke yathā caitatpravartitam ||
13.95.5
yathā cākṣayyatāṃ prāptaṃ puṇyatāṃ ca yathā gatam |
sarvametadaśeṣeṇa pravakṣyāmi narādhipa ||
13.95.6
jamadagneśca saṃvādaṃ sūryasya ca mahātmanaḥ |
purā sa bhagavān sākṣāddhanuṣā'krīḍayatprabho ||
13.95.7
sandhāya sandhāya śarāṃścikṣepa kila bhārgavaḥ |
tān kṣiptān reṇukā sarvāṃstasyeṣūndīptatejasaḥ ||
13.95.8
ānīya sā tadā tasmai prādādasakṛdacyuta |
atha tena sa śabdena jyāyāścaiva śarasya ca ||
13.95.9
prahṛṣṭaḥ sampracikṣepa sā ca pratyājahāra tān |
tato madhyāhnamārūḍhe jyeṣṭhāmūle divākare ||
13.95.10
sa sāyakāndvijo muktvā reṇukāmidamabravīt |
gacchānaya viśālākṣi śarānetāndhanuścyutān ||
13.95.11
yāvadetānpunaḥ subhru kṣipāmīti janādhipa |
sā gacchantyantarā chāyāṃ vṛkṣamāśritya bhāminī ||
13.95.12
tasthau tasyā hi santaptaṃ śiraḥ pādau tathaiva ca |
sthitā sā tu muhūrtaṃ vai bhartuḥ śāpabhayācchubhā ||
13.95.13
yayāvānayituṃ bhūyaḥ sāyakānasitekṣaṇā |
pratyājagāma ca śarāṃstānādāya yaśasvinī ||
13.95.14
sā vai khinnā sucārvaṅgī padbhyāṃ duḥkhaṃ niyacchatī |
upā''jagāma bhartāraṃ bhayādbhartuḥ pravepatī ||
13.95.15
sa tāmṛṣistadā kruddho vākyamāha śubhānanām |
reṇuke kiṃ cireṇa tvamāgateti punaḥ punaḥ ||
13.95.16
reṇukovāca |
śirastāvatpradīptaṃ me pādau caiva tapodhana |
suryatejoniruddhā'haṃ vṛkṣacchāyāṃ samāśritā ||
13.95.17
etasmātkāraṇādbrahmaścirāyaitatkṛtaṃ mayā |
etacchrutvā mama vibho mā krudhastvaṃ tapodhana ||
13.95.18
jamadagniruvāca |
adyainaṃ dīptakiraṇaṃ reṇuke tava duḥkhadam |
śarairnipātayiṣyāmi suryamastrāgnitejasā ||
13.95.19
bhīṣma uvāca | sa visphārya dhanurdivyaṃ gṛhītvā ca śarānbahūn |
atiṣṭhatsūryamabhito yato yāti tatomukhaḥ ||
13.95.20
atha taṃ prekṣya sannaddhaṃ sūryo'bhyetya tathā'bravīt |
dvijarūpeṇa kaunteya kiṃ te sūryoparādhyate ||
13.95.21
ādatte raśmibhiḥ sūryo divi tiṣṭhaṃstatastataḥ |
rasaṃ hṛtaṃ vai varṣāsu pravarṣati divākaraḥ ||
13.95.22
tato'nnaṃ jāyate vipra manuṣyāṇāṃ sukhāvaham |
annaṃ prāṇā iti yathā vedeṣu paripaṭhyate ||
13.95.23
athābhreṣu nigūḍhaśca raśmibhiḥ parivāritaḥ |
saptadvīpānimānbrahmanvarṣeṇābhipravarṣati ||
13.95.24
tatastadauṣadhīnāṃ ca vīrudhāṃ puṣpapatrajam |
sarvaṃ varṣābhinirvṛttamannaṃ sambhavati prabho ||
13.95.25
jātakarmāṇi sarvāṇi vratopanayanāni ca |
godānāni vivāhāśca tathā yajñasamṛddhayaḥ ||
13.95.26
śāstrāṇi dānāni tathā saṃyogā vittasañcayāḥ |
annataḥ sampravartante yathā tvaṃ vettha bhārgava ||
13.95.27
ramaṇīyāni yāvanti yāvadārambhikāṇi ca |
sarvamannātprabhavati viditaṃ kīrtayāmi te ||
13.95.28
sarvaṃ hi vettha vipra tvaṃ yadetatkīrtitaṃ mayā |
prasādaye tvāṃ viprarṣe kiṃ te sūryaṃ nipātya vai ||
Commentaries (5)
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Reṇukāmāhātmya — Sanskrit