Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 2.45

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 2.45

Language
Sanskrit

2.45.1

vaiśampāyana uvāca |
vacaḥ śrutvaiva bhīṣmasya cedirāḍuruvikramaḥ |
yuyutsurvāsudevena vāsudevamuvāca ha ||

2.45.2

āhvaye tvāṃ raṇaṃ gaccha mayā sārdhaṃ janārdana |
yāvadadya nihanmi tvāṃ sahitaṃ sarvapāṇḍavaiḥ ||

2.45.3

saha tvayā hi me'vadhyāḥ sarvathā kṛṣṇa pāṇḍavāḥ |
nṛpatīnsamatikramya yairarājā tvamarcitaḥ ||

2.45.4

ye tvāṃ dāsamarājānaṃ bālyādarcanti durmatim |
anarhamarhavatkṛṣṇa vadhyāsta iti me matiḥ ||

2.45.5

ityuktvā rājaśārdūlastasthau garjannamarṣaṇaḥ |
evamuktastataḥ kṛṣṇo mṛdupūrvamidaṃ vacaḥ |
uvāca pārthivānsarvānsa samakṣaṃ ca vīryavān ||

2.45.6

eṣa naḥ śatruratyantaṃ pārthivāḥ sātvatīsutaḥ |
sātvatāṃ nṛśaṃśātmā na hitonapakāriṇām ||

2.45.7

prāgjyotiṣapuraṃ yātānasmāñjñātvā nṛśaṃsakṛt |
adahaddvārakāmeṣa svastrīyaḥ sannarādhipāḥ ||

2.45.8

krīḍato bhojarājasya eṣa raivatake girau |
hatvā badhvā ca tānsārvānupāyātsvapuraṃ purā ||

2.45.9

aśvamedhe hayaṃ medhyamutsṛṣṭaṃ rakṣibhirvṛtam |
piturme yajñavighnārthamaharatpāpaniścayaḥ ||

2.45.10

sauvīrānpratiyātāṃ ca babhroreṣa tapasvinaḥ |
bhāryāmabhyaharanmohādakāmāṃ tāmito gatām ||

2.45.11

eṣa māyāpraticchannaḥ kārūśārthe tapasvinīm |
jahāra bhadrāṃ vaiśālīṃ mātulasya nṛśaṃsakṛt ||

2.45.12

pitṛṣvasuḥ kṛte duḥkhaṃ sumahanmarṣayāmyaham |
diṣṭyā hīdaṃ sarvarājñāṃ sannidhāvadya vartate ||

2.45.13

paśyanti hi bhavanto'dya mayyatīva vyatikramam |
kṛtāni tu parokṣaṃ me yāni tāni nibodhata ||

2.45.14

imaṃ tvasya na śakṣyāmi kṣantumadya vyatikramam |
avalepādvadhārhasya samagre rājamaṇḍale ||

2.45.15

rukmiṇyāmasya mūḍhasya prārthanā''sīnmumūrṣataḥ |
na ca tāṃ prāptavānmūḍhaḥ śūdro vedaśrutīmiva ||

2.45.16

vaiśampāyana uvāca |
evamādi tataḥ sarve sahitāste narādhipāḥ |
vāsudevavacaḥ śrutvā cedirājaṃ vyagarhayan ||

2.45.17

tasya tadvacanaṃ śrutvā śiśupālaḥ pratāpavān |
jahāsa svanavaddhāsaṃ vākyaṃ cedamuvāca ha ||

2.45.18

matpūrvāṃ rukmiṇīṃ kṛṣṇa saṃsatsu parikīrtayan |
viśeṣataḥ pārthiveṣu vrīḍāṃ na kuruṣe katham ||

2.45.19

manyamāno hi kaḥ satsu puruṣaḥ parikīrtayet |
anyapūrvāṃ striyaṃ jātu tvadanyo madhūsūdana ||

2.45.20

kṣamā vā yadi te śraddhā mā vā kṛṣṇa mama kṣama |
kruddhādvāpi prasannādvā kiṃ me tvatto bhaviṣyati ||

2.45.21

tathā bruvata evāsya bhagavānmadhusūdanaḥ |
manasā'cintayaccakraṃ daityavargānapūdanam ||

2.45.22

etasminneva kāle tu cakre hastagate sati |
uvāca bhagavānuccairvākyaṃ vākyaviśāradaḥ ||

2.45.23

śṛṇvantu me mahīpālā yenaitatkṣamitaṃ mayā |
aparādhaśataṃ kṣāmyaṃ māturasyaiva yācane ||

2.45.24

dattaṃ mayā yācitaṃ ca tāni pūrṇāni pārthivāḥ |
adhunā vadhayiṣyāmi paśyatāṃ vo mahīkṣitām ||

2.45.25

evamuktvā yaduśreṣṭhaścedirājasya tatkṣaṇāt |
vyapāharacchiraḥ kruddhaścakreṇāmitrakarṣaṇaḥ ||

2.45.26

sa papāta mahābāhurvajrāhata ivācalaḥ |
tataścedipaterdaihāttejogryaṃ dadṛśurnṛpāḥ ||

2.45.27

utpatantaṃ mahārāja gaganādiva bhāskaram |
tataḥ kamalapatrākṣaṃ kṛṣṇaṃ lokanamaskṛtam |
vavande tattadā tejo viveśa ca nirādhipa ||

2.45.28

tadadbhutamamanyanta dṛṣṭvā sarve mahīkṣītaḥ |
yadviveśa mahābāhuṃ tattejaḥ puruṣottamam ||

2.45.29

anamre pravavarṣa dyauḥ papāta jvālitāśaniḥ |
kṛṣṇene nihate caidye cacāla ca vasundharā ||

2.45.30

tataḥ kecinmahīpālā nābruvaṃstatra kiñcana |
atītavākpathe kāle prekṣamāṇā janārdanam ||

2.45.31

hastairhastāgramapare pratyarpiṣannamarṣitāḥ |
apare daśanairoṣṭhāmadaśankrodhamūrcchitāḥ ||

2.45.32

rahaśca kecidvārṣṇeyaṃ praśaśaṃsurnarādhipāḥ |
kecideva susaṃrabdhā madhyasthāstvapare'bhavan ||

2.45.33

prahṛṣṭāḥ keśavaṃ jagmuḥ saṃstuvanto maharṣayaḥ |
brāhmaṇāśca mahātmānaḥ pārthivāśca mahābalāḥ ||

2.45.34

śaśaṃsunirvṛtāḥ sarve dṛṣṭvā kṛṣṇasya vikramam |
pāṇḍavastvabravīdbhrātṝnsatkāreṇa mahīpatim ||

2.45.35

damayoṣātmajaṃ vīraṃ saṃskārayata mā ciram |
tathā ca kṛtavantaste bhrāturve śāsanaṃ tadā ||

2.45.36

cedīnāmādhipatye ca putramasya mahapiteḥ |
abhyaṣiñcattadā pārthaḥ saha tairvasudhādhipaiḥ ||

2.45.37

tataḥ sa kururājasya ṛtuḥ sarvasamṛddhimān |
yūnāṃ prītikaro rājansa babhau vipulaujasaḥ ||

2.45.38

śāntavighnaḥ sukhārambhaḥ prabhūtadhanadhānyavān |
annavānbahubhakṣyañca keśavena surakṣitaḥ ||

2.45.39

samāpayāmāsa ca taṃ rājasūyaṃ mahākratum |
taṃ tu yaśaṃ mahābājurāsamāpterjanārdanaḥ |
rarakṣa bhagavāñśauriḥ śārṅgacakragadādharaḥ ||

2.45.40

tatastvavabhṛthasnātaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram |
samasta pārthivaṃ kṣatramupagamyedamabravīt ||

2.45.41

diṣṭyā vardhasi dharmajña sāmrājyaṃ prāptavānasi |
ājamīḍhājamīḍhānāṃ yaśaḥ saṃvardhitaṃ tvayā ||

2.45.42

karmaṇaitena rājendra dharmaśca sumahānkṛtaḥ |
āpṛcchāmo naravyāghra sarvakāmaiḥ supūjitāḥ ||

2.45.43

svarāṣṭrāṇi gamiṣyāmastadanujñātumarhasi |
śrutvā tu vacanaṃ rājñāṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||

2.45.44

yathārhaṃ pūjya nṛpatībhrātṝnsarvānuvāca ha |
rājānaḥ sarva evaite prītyāsmānsamupāgatāḥ ||

2.45.45

prasthitāḥ svāni rāṣṭrāṇi māmāpṛcchya parantapāḥ |
anuvrajata bhadraṃ vo viṣayāntaṃ nṛpottamān ||

2.45.46

bhrāturvacanamākṣāya pāṇḍavā dharmacāriṇaḥ |
yathārhaṃ nṛpatīnsarvānekaikaṃ samanuvrajan ||

2.45.47

virāṭamanvayāttūrṇaṃ dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān |
dhanañjayo yaśasena mahātmānaṃ mahāratham ||

2.45.48

bhīṣmaṃ ca dhṛtarāṣṭraṃ ca bhīmaseno mahābalaḥ |
droṇaṃ tu sasutaṃ vīraṃ sahadevo yudhāṃ patiḥ ||

2.45.49

nakulaḥ subalaṃ rājansahaputraṃ samanvayāt |
draupadeyāḥ sasaumadrāḥ pārvatīyānmahārathān ||

2.45.50

anvagacchaṃstathaivānyānkṣatriyānkṣatriyarṣabhāḥ |
evaṃ supūjitāḥ sarve jagmurviprāḥ sahasraśaḥ ||

2.45.51

gateṣu pārthivendreṣu sarveṣu brāhmaṇeṣu ca |
yudhiṣṭhiramuvācedaṃ vāsudevaḥ pratāpavān ||

2.45.52

āpṛcche tvāṃ gamiṣyāmi dvārakāṃ kurunandana |
rājasūyam ṛtuśreṣṭhaṃ diṣṭyā tvaṃ prāptavānasi ||

2.45.53

tamuvācaivamuktastu dharmarājo janārdanam |
tava prasādādgovinda prāptaḥ kratuvaro mayā ||

2.45.54

kṣatraṃ samagramapi ca tvatprasādādvaśe sthitam |
upādāya baliṃ mukhyaṃ māmeva samupasthitam ||

2.45.55

kathaṃ tvadgamanārthaṃ me vāṇī vitaratenagha |
na tvahaṃ tvāmṛte vīra rātiṃ prāpnomi karhicit ||

2.45.56

avaśyaṃ caiva gantavyā bhavatā dvārakāpurī |
evamuktaḥ sa dharmātmā yudhiṣṭhirasahāyavān ||

2.45.57

abhigamyābravītprītaḥ pṛthāṃ pṛthuyaśā hariḥ |
sāmrājyaṃ samanuprāptāḥ putrāste'dya pitṛṣvasaḥ ||

2.45.58

siddhārthā vasumantaśca sā tvaṃ prītimavāpnahi |
anujñātastvayā cāhaṃ dvārakāṃ gantumutsahe ||

2.45.59

subhadrāṃ draupadīṃ caiṣa samājayata keśavaḥ |
niṣkramyāntaḥ purāttasmādyudhiṣṭhirasahāyavān ||

2.45.60

snātaśca kṛtajapyaśca brāhmaṇānsvasti vācya ca |
tato meghavapuḥ prakhyaṃ syandanaṃ ca sukalpitam |
yojayitvā mahābāhurdārukaḥ samupasthitaḥ ||

2.45.61

upasthitaṃ rathaṃ dṛṣṭvā tārthyapravaraketanam |
pradakṣiṇamupāvṛtya samāruhya mahāmanāḥ ||

2.45.62

prayayau puṇḍarīkākṣastato dvāravatīṃ purīm ||

2.45.63

taṃ padbhyānuvavrāja dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
bhrātṛbhiḥ sahitaḥ śrīmānvāsudevaṃ mahābalam ||

2.45.64

tato muhūrtaṃ saṅgṛhya syandanapravaraṃ hariḥ |
abravītpuṇḍarīkākṣaḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram ||

2.45.65

apramattaḥ sthito nityaṃ prajāḥ pāhi viśāmpate |
parjanyamiva bhūtāni mahādrumamiva dvijāḥ ||

2.45.66

bāndhavāstvopajīvantu sahastrākṣamivāmarāḥ |
kṛtvā paraspareṇaivaṃ saṃvidaṃ kṛṣṇapāṇḍavau ||

2.45.67

anyonyaṃ samanujñāpya jagmatuḥ svagṛhānprati |
gate dvāravatīṃ kṛṣṇe sātvatapravarai nṛpa ||

2.45.68

eko duryodhano rājā śakuniścāpi saubalaḥ |
tasyāṃ sabhāyāṃ divyāyāmūṣatustau nararṣabhau ||

Commentaries (5)

Other recensions (1)

Linked texts (2)