The Great Epic of the Bhārata dynasty 2.80
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 2.80
- Language
- Sanskrit
2.80.1
vaiśampāyana uvāca |
tamāgatamatho rājā viduraṃ dīrghadarśinam |
sāśaṅka iva prapaccha dhṛtarāṣṭo'mbikāsutaḥ ||
2.80.2
dhṛtarāṣṭra uvāca |
kathaṃ gacchati kaunteyo dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
bhīmasenaḥ savyasācī mādrīputrau ca pāṇḍavau ||
2.80.3
dhaumyaścaiva kathaṃ kṣattardraupadī ca yaśasvinī |
śrotumicchāmyahaṃ sarvaṃ teṣāṃ śaṃsa viceṣṭitam ||
2.80.4
vidura uvāca |
vastreṇa saṃvṛtya mukhaṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
bāhū viśālau sampaśyanbhīmo gacchati pāṇḍavaḥ ||
2.80.5
sikatā vapansavyasācī rājānamanugacchati |
mādrīputraḥ sahadevo mukhamālipya gacchati ||
2.80.6
pāṃsūpaliptasarvāṅgo nakulaścittavihvalaḥ |
darśanīyatamo loke rājānamanugacchati ||
2.80.7
kṛṣṇā tu keśaiḥ pracchādya mukhamāyatalocanā |
darśanīyā prarudatī rājānamanugacchati ||
2.80.8
dhaumyo raudrāṇi sāmāni yāmyāni ca viśāmpate |
gāyangacchati mārgeṣu kuśānādāya pāṇinā ||
2.80.9
dhṛtarāṣṭra uvāca |
vividhānīha rūpāṇi kṛtvā gacchanti pāṇḍavāḥ |
tanmamācakṣva vidura kasmādevaṃ vrajanti te ||
2.80.10
vidura uvāca |
nikṛtasyāpi te putrairhṛte rājye dhaneṣu ca |
na dharmāccalate buddhirdharmarājasya dhīmataḥ ||
2.80.11
yo'sau rājā ghṛṇī nityaṃ dhārtarāṣṭreṣu bhārata |
nikṛtyā bhraṃśitaḥ krodhānnonmīlayati locane ||
2.80.12
nāhaṃ janaṃ nirdaheyaṃ dṛṣṭvā ghoreṇa cakṣuṣā |
sa pidhāya mukhaṃ rājā tasmādgacchati pāṇḍavaḥ ||
2.80.13
yathā ca bhīmo vrajati nigadataḥ śṛṇu |
bāhvorbalena nāsti samo mameti bharatarṣabha ||
2.80.14
bāhū viśālau kṛtvā'sau tena bhīmopi gacchati |
bāhū vidarśayanrājanbāhudraviṇadarpitaḥ ||
2.80.15
cikīrṣankarma śatrubhyo bāhudravyānurūpataḥ |
pradiśañśarasampātānkuntīputro'rjunastadā ||
2.80.16
sikatā vapansavyasācī rājānamanugacchati |
asaktāḥ sikatāstasya yathā samprati bhārata |
asaktaṃ śaravarṣāṇi tathā mokṣyati śatruṣu ||
2.80.17
na me kaścidvijānīyānmukhamadyeti bhārata |
mukhamālipya tenāsau sahadevo'pi gacchati ||
2.80.18
nāhaṃ manāṃsyādadeyaṃ mārge strīṇāmiti prabho |
pāṃsūpaliptasarvāṅgo nakulastena gacchati ||
2.80.19
ekavastrā prarudatī muktakeśī rajasvalā |
śoṇitenāktavasanā draupadī vākyamabravīt ||
2.80.20
yatkṛte'hamidaṃ prāptā teṣāṃ varṣe caturdaśe |
hatapatyo hatasutā hatabandhujanapriyāḥ ||
2.80.21
bandhuśoṇitadigdhāṅgyo muktakeśyo rajasvalāḥ |
evaṃ kṛtodakā bhāryāḥ pravekṣyanti gajāhvayam ||
2.80.22
kṛtvā tu nairṛtāndarbhāndhīro dhaumyaḥ purohitaḥ |
sāmāni gāyanyāmyāni purato yāti bhārata ||
2.80.23
hateṣu bharateṣvājau kurūṇāṃ guravastadā |
evaṃ sāmāni gāsyantītyuktvā dhaumyopi gacchati ||
2.80.24
hāhā gacchanti no nāthāḥ samavekṣadhvamīdṛśam |
aho dhikkuruvṛddhānāṃ bālānāmiva ceṣṭitam ||
2.80.25
rāṣṭrebhyaḥ pāṇḍudāyādām̐llobhānnirvāsayanti ye |
anāthāḥ sma vayaṃ sarve viyuktāḥ pāṇḍunandanaiḥ ||
2.80.26
durvinīteṣu lubdheṣu kā prītiḥ kauraveṣu naḥ |
iti paurāḥ suduḥ khārtāḥ krośanti sma punaḥ punaḥ ||
2.80.27
evamākāraliṅgaiste vyavasāyaṃ manogatam |
kathayantaśca kaunteyā vanaṃ jagmurmanasvinaḥ ||
2.80.28
evaṃ teṣu narāgryeṣu niryatsu gajasāhvayāt |
anabhre vidyutaścāsanbhūmiśca samakampata ||
2.80.29
rāhuragrasadādityamaparvaṇi viśāmpate |
ulkā cāpyapasavyena puraṃ kṛtvā vyaśīryata ||
2.80.30
pratyāharanti kravyādā gṛdhragomāyuvāyasāḥ |
devāyatanacaityeṣu prākārāṭṭālakeṣu ca ||
2.80.31
evamete mahotpātāḥ prādurāsandurāsadāḥ |
bharatānāmabhāvāya rājandurmantrite tava ||
2.80.32
vaiśampāyana uvāca |
evaṃ pravadatoreva tayostatra viśāmpate |
dhṛtarāṣṭrasya rājñaśca vidurasya ca dhīmataḥ ||
2.80.33
nāradaśca sabhāmadhye kurūṇāmagrataḥ sthitaḥ |
maharṣibhiḥ parivṛto raudraṃ vākyamuvāca ha ||
2.80.34
itaścaturdaśe varṣe vinaṅkṣyantīha kauravāḥ |
duryodhanāparādhena bhīmārjunabalena ca ||
2.80.35
ityuktvā divamākramya kṣipramantaradhīyata |
brāhmīṃ śriyaṃ suvipulāṃ bibhraddevarṣisattamaḥ ||
2.80.36
tato duryodhanaḥ karṇaḥ śakuniścāpi saubalaḥ |
droṇaṃ dvīpamamanyanta rājyaṃ cāsmai nyavedayan ||
2.80.37
athābravīttato droṇo duryodhanamamarṣaṇam |
duḥśāsanaṃ ca karṇaṃ ca sarvāneva ca bhāratān ||
2.80.38
avadhyānpāṇḍavānprāhurdevaputrāndvijātayaḥ |
ahaṃ vai śaraṇaṃ prāptānvartamāno yathābalam ||
2.80.39
gantā sarvātmanā bhaktyā dhārtarāṣṭrānsarājakān |
notsaheyaṃ parityaktuṃ daivaṃ hi balavattaram ||
2.80.40
dharmataḥ pāṇḍuputrā vai vanaṃ gacchanti nirjitāḥ |
te ca dvādaśa varṣāṇi vane vatsyanti pāṇḍavāḥ ||
2.80.41
caritabrahmacaryāśca krodhāmarṣavaśānugāḥ |
vairaṃ niryātayiṣyanti mahadduḥkhāya pāṇḍavāḥ ||
2.80.42
mayā ca bhraṃśito rājandrupadaḥ sakhivigrahe |
putrārthamayajadrājā vadhāya mama bhārata ||
2.80.43
yājopayājatapasā putraṃ lebhe sa pāvakāt |
dhṛṣṭadyumnaṃ draupadīṃ ca vedīmadhyātsumadhyamām ||
2.80.44
dhṛṣṭadyumnastu pārthānāṃ syālaḥ sambandhato mataḥ |
pāṇḍavānāṃ priyaratastasmānmāṃ bhayamāviśat ||
2.80.45
jvālāvarṇo devadatto dhanuṣmānkavacī śarī |
martyadharmatayā tasmādadya me sādhvaso mahān ||
2.80.46
gato hi pakṣatāṃ teṣāṃ pārṣataḥ paravīrahā |
rathātirathasaṅkhyāyāṃ yo'graṇīrarjuno yuvā ||
2.80.47
sṛṣṭaprāṇo bhṛśataraṃ tena cetsaṅgamo mama |
kimanyadduḥkhamadhikaṃ paramaṃ bhuvi kauravāḥ ||
2.80.48
dhṛṣṭadyumno droṇamṛtyuriti viprathitaṃ vacaḥ |
madvadhāya śruto'pyeṣa loke cāpyativiśrutaḥ ||
2.80.49
so'yaṃ nūnamanuprāptastvatkṛte kāla uttamaḥ |
tvaritaṃ kuruta śreyo naitadetāvatā kṛtam ||
2.80.50
muhūrtaṃ sukhamevaitattālacchāyeva haimanī |
yajadhvaṃ ca mahāyajñairbhogānaśnīta datta ca ||
2.80.51
itaścaturdaśe varṣe mahatprāpsyatha vaiśasam |
droṇasya vacanaṃ śrutvā dhṛtarāṣṭro'bravīdidam ||
2.80.52
samyagāha guruḥ kṣattarupāvartaya pāṇḍavān |
yadi te na nivartante satkṛtā yāntu pāṇḍavāḥ ||
2.80.53
saśastrarathapādātā bhogavantaśca putrakāḥ ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit