Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 2.80

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 2.80

Language
Sanskrit

2.80.1

vaiśampāyana uvāca |
tamāgatamatho rājā viduraṃ dīrghadarśinam |
sāśaṅka iva prapaccha dhṛtarāṣṭo'mbikāsutaḥ ||

2.80.2

dhṛtarāṣṭra uvāca |
kathaṃ gacchati kaunteyo dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
bhīmasenaḥ savyasācī mādrīputrau ca pāṇḍavau ||

2.80.3

dhaumyaścaiva kathaṃ kṣattardraupadī ca yaśasvinī |
śrotumicchāmyahaṃ sarvaṃ teṣāṃ śaṃsa viceṣṭitam ||

2.80.4

vidura uvāca |
vastreṇa saṃvṛtya mukhaṃ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
bāhū viśālau sampaśyanbhīmo gacchati pāṇḍavaḥ ||

2.80.5

sikatā vapansavyasācī rājānamanugacchati |
mādrīputraḥ sahadevo mukhamālipya gacchati ||

2.80.6

pāṃsūpaliptasarvāṅgo nakulaścittavihvalaḥ |
darśanīyatamo loke rājānamanugacchati ||

2.80.7

kṛṣṇā tu keśaiḥ pracchādya mukhamāyatalocanā |
darśanīyā prarudatī rājānamanugacchati ||

2.80.8

dhaumyo raudrāṇi sāmāni yāmyāni ca viśāmpate |
gāyangacchati mārgeṣu kuśānādāya pāṇinā ||

2.80.9

dhṛtarāṣṭra uvāca |
vividhānīha rūpāṇi kṛtvā gacchanti pāṇḍavāḥ |
tanmamācakṣva vidura kasmādevaṃ vrajanti te ||

2.80.10

vidura uvāca |
nikṛtasyāpi te putrairhṛte rājye dhaneṣu ca |
na dharmāccalate buddhirdharmarājasya dhīmataḥ ||

2.80.11

yo'sau rājā ghṛṇī nityaṃ dhārtarāṣṭreṣu bhārata |
nikṛtyā bhraṃśitaḥ krodhānnonmīlayati locane ||

2.80.12

nāhaṃ janaṃ nirdaheyaṃ dṛṣṭvā ghoreṇa cakṣuṣā |
sa pidhāya mukhaṃ rājā tasmādgacchati pāṇḍavaḥ ||

2.80.13

yathā ca bhīmo vrajati nigadataḥ śṛṇu |
bāhvorbalena nāsti samo mameti bharatarṣabha ||

2.80.14

bāhū viśālau kṛtvā'sau tena bhīmopi gacchati |
bāhū vidarśayanrājanbāhudraviṇadarpitaḥ ||

2.80.15

cikīrṣankarma śatrubhyo bāhudravyānurūpataḥ |
pradiśañśarasampātānkuntīputro'rjunastadā ||

2.80.16

sikatā vapansavyasācī rājānamanugacchati |
asaktāḥ sikatāstasya yathā samprati bhārata |
asaktaṃ śaravarṣāṇi tathā mokṣyati śatruṣu ||

2.80.17

na me kaścidvijānīyānmukhamadyeti bhārata |
mukhamālipya tenāsau sahadevo'pi gacchati ||

2.80.18

nāhaṃ manāṃsyādadeyaṃ mārge strīṇāmiti prabho |
pāṃsūpaliptasarvāṅgo nakulastena gacchati ||

2.80.19

ekavastrā prarudatī muktakeśī rajasvalā |
śoṇitenāktavasanā draupadī vākyamabravīt ||

2.80.20

yatkṛte'hamidaṃ prāptā teṣāṃ varṣe caturdaśe |
hatapatyo hatasutā hatabandhujanapriyāḥ ||

2.80.21

bandhuśoṇitadigdhāṅgyo muktakeśyo rajasvalāḥ |
evaṃ kṛtodakā bhāryāḥ pravekṣyanti gajāhvayam ||

2.80.22

kṛtvā tu nairṛtāndarbhāndhīro dhaumyaḥ purohitaḥ |
sāmāni gāyanyāmyāni purato yāti bhārata ||

2.80.23

hateṣu bharateṣvājau kurūṇāṃ guravastadā |
evaṃ sāmāni gāsyantītyuktvā dhaumyopi gacchati ||

2.80.24

hāhā gacchanti no nāthāḥ samavekṣadhvamīdṛśam |
aho dhikkuruvṛddhānāṃ bālānāmiva ceṣṭitam ||

2.80.25

rāṣṭrebhyaḥ pāṇḍudāyādām̐llobhānnirvāsayanti ye |
anāthāḥ sma vayaṃ sarve viyuktāḥ pāṇḍunandanaiḥ ||

2.80.26

durvinīteṣu lubdheṣu kā prītiḥ kauraveṣu naḥ |
iti paurāḥ suduḥ khārtāḥ krośanti sma punaḥ punaḥ ||

2.80.27

evamākāraliṅgaiste vyavasāyaṃ manogatam |
kathayantaśca kaunteyā vanaṃ jagmurmanasvinaḥ ||

2.80.28

evaṃ teṣu narāgryeṣu niryatsu gajasāhvayāt |
anabhre vidyutaścāsanbhūmiśca samakampata ||

2.80.29

rāhuragrasadādityamaparvaṇi viśāmpate |
ulkā cāpyapasavyena puraṃ kṛtvā vyaśīryata ||

2.80.30

pratyāharanti kravyādā gṛdhragomāyuvāyasāḥ |
devāyatanacaityeṣu prākārāṭṭālakeṣu ca ||

2.80.31

evamete mahotpātāḥ prādurāsandurāsadāḥ |
bharatānāmabhāvāya rājandurmantrite tava ||

2.80.32

vaiśampāyana uvāca |
evaṃ pravadatoreva tayostatra viśāmpate |
dhṛtarāṣṭrasya rājñaśca vidurasya ca dhīmataḥ ||

2.80.33

nāradaśca sabhāmadhye kurūṇāmagrataḥ sthitaḥ |
maharṣibhiḥ parivṛto raudraṃ vākyamuvāca ha ||

2.80.34

itaścaturdaśe varṣe vinaṅkṣyantīha kauravāḥ |
duryodhanāparādhena bhīmārjunabalena ca ||

2.80.35

ityuktvā divamākramya kṣipramantaradhīyata |
brāhmīṃ śriyaṃ suvipulāṃ bibhraddevarṣisattamaḥ ||

2.80.36

tato duryodhanaḥ karṇaḥ śakuniścāpi saubalaḥ |
droṇaṃ dvīpamamanyanta rājyaṃ cāsmai nyavedayan ||

2.80.37

athābravīttato droṇo duryodhanamamarṣaṇam |
duḥśāsanaṃ ca karṇaṃ ca sarvāneva ca bhāratān ||

2.80.38

avadhyānpāṇḍavānprāhurdevaputrāndvijātayaḥ |
ahaṃ vai śaraṇaṃ prāptānvartamāno yathābalam ||

2.80.39

gantā sarvātmanā bhaktyā dhārtarāṣṭrānsarājakān |
notsaheyaṃ parityaktuṃ daivaṃ hi balavattaram ||

2.80.40

dharmataḥ pāṇḍuputrā vai vanaṃ gacchanti nirjitāḥ |
te ca dvādaśa varṣāṇi vane vatsyanti pāṇḍavāḥ ||

2.80.41

caritabrahmacaryāśca krodhāmarṣavaśānugāḥ |
vairaṃ niryātayiṣyanti mahadduḥkhāya pāṇḍavāḥ ||

2.80.42

mayā ca bhraṃśito rājandrupadaḥ sakhivigrahe |
putrārthamayajadrājā vadhāya mama bhārata ||

2.80.43

yājopayājatapasā putraṃ lebhe sa pāvakāt |
dhṛṣṭadyumnaṃ draupadīṃ ca vedīmadhyātsumadhyamām ||

2.80.44

dhṛṣṭadyumnastu pārthānāṃ syālaḥ sambandhato mataḥ |
pāṇḍavānāṃ priyaratastasmānmāṃ bhayamāviśat ||

2.80.45

jvālāvarṇo devadatto dhanuṣmānkavacī śarī |
martyadharmatayā tasmādadya me sādhvaso mahān ||

2.80.46

gato hi pakṣatāṃ teṣāṃ pārṣataḥ paravīrahā |
rathātirathasaṅkhyāyāṃ yo'graṇīrarjuno yuvā ||

2.80.47

sṛṣṭaprāṇo bhṛśataraṃ tena cetsaṅgamo mama |
kimanyadduḥkhamadhikaṃ paramaṃ bhuvi kauravāḥ ||

2.80.48

dhṛṣṭadyumno droṇamṛtyuriti viprathitaṃ vacaḥ |
madvadhāya śruto'pyeṣa loke cāpyativiśrutaḥ ||

2.80.49

so'yaṃ nūnamanuprāptastvatkṛte kāla uttamaḥ |
tvaritaṃ kuruta śreyo naitadetāvatā kṛtam ||

2.80.50

muhūrtaṃ sukhamevaitattālacchāyeva haimanī |
yajadhvaṃ ca mahāyajñairbhogānaśnīta datta ca ||

2.80.51

itaścaturdaśe varṣe mahatprāpsyatha vaiśasam |
droṇasya vacanaṃ śrutvā dhṛtarāṣṭro'bravīdidam ||

2.80.52

samyagāha guruḥ kṣattarupāvartaya pāṇḍavān |
yadi te na nivartante satkṛtā yāntu pāṇḍavāḥ ||

2.80.53

saśastrarathapādātā bhogavantaśca putrakāḥ ||

Other recensions (1)