The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.1: Araṇyaparva
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 3.1
- Language
- Sanskrit
Araṇyaparva
3.1.1
janamejaya uvāca |
evaṃ dyūtajitāḥ pārthā kopitāśca durātmabhiḥ |
dhārtarāṣṭraiḥ sahāmātyairnikṛtyā dvijasattama ||
3.1.2
śrāvitāḥ paruṣā vācaḥ sṛjadbhirvairamuttamam |
kimakurvata kauravyā mama pūrvapitāmahāḥ ||
3.1.3
kathaṃ caiśvaryavibhraṣṭāḥ sahasā duḥkhameyuṣaḥ |
vane vijahrire pārthāḥ śakrapratimatejasaḥ ||
3.1.4
ke vai tānanvavartanta prāptānvyasanamuttamam |
kimācārāḥ kimāhārāḥ kva ca vāso mahātmanām ||
3.1.5
kathaṃ ca dvādaśasamā vane teṣāṃ mahāmune |
vyatīyurbrāhmaṇaśreṣṭha śūrāṇāmarighātinām ||
3.1.6
kathaṃ ca rājaputrī sā pravarā sarvayoṣitām |
pativratā mahābhāgā satataṃ satyavādinī ||
3.1.7
vanavāsamaduḥkhārhā dāruṇaṃ pratyapadyata |
etadācakṣva me sarvaṃ vistareṇa tapodhana ||
3.1.8
śrotumicchāmi caritaṃ bhūridraviṇatejasām |
kathyamānaṃ tvayā vipra paraṃ kautūhalaṃ hi me ||
3.1.9
vaiśampāyana uvāca |
evaṃ dyūtajitāḥ pārthāḥ kopitāśca durātmabhiḥ |
dhārtarāṣṭraiḥ sahāmātyairniryayurgajasāhvayāt ||
3.1.10
vardhamānapuradvārādabhiniṣkramya pāṇḍavāḥ |
udaṅmukhāḥ śastrabhṛtaḥ prayayuḥ saha kṛṣṇayā ||
3.1.11
indrasanādayaścaiva bhṛtyāḥ paricaturdaśa |
rathairanuyayuḥ śīghraiḥ striya ādāya sarvaśaḥ ||
3.1.12
gatānetānviditvā tu paurāḥ śokābhipīḍitāḥ |
garhayanto'sakṛdbhīṣmaviduradroṇagautamān ||
3.1.13
ūcurvigatasantrāsāḥ samāgamya parasparam |
paurā ūcuḥ |
nedamāsti kulaṃ sarvaṃ na vayaṃ na ca no gṛhāḥ ||
3.1.14
yatra duryodhanaḥ pāpaḥ saubaleyena pālitaḥ |
karṇaduḥśāsanābhyāṃ ca rājyametaccikīrṣati ||
3.1.15
na tatkulaṃ na cācāro na dharmo'rthaḥ kutaḥ sukham |
yatra pāpasahāyo'yaṃ pāpo rājyaṃ cikīrṣati ||
3.1.16
duryodhano gurudveṣī tyaktācārasuhṛjjanaḥ |
arthalubdhobhimānī ca nīcaḥ prakṛtinirghṛṇaḥ ||
3.1.17
neyamasti mahī kṛtsnā yatra duryodhano nṛpaḥ |
sādhu gacchāmahe sarve yatra gacchanti pāṇḍavāḥ ||
3.1.18
sānukrośā mahātmāno vijitendriyaśatravaḥ |
hrīmantaḥ kīrtimantaśca dharmācāraparāyaṇāḥ ||
3.1.19
vaiśampāyana uvāca |
evamuktvānujagmuste pāṇḍavāṃstānsametya ca |
ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve kaunteyānmādrinandanān ||
3.1.20
kva gamiṣyatha bhadraṃ vastyaktvāsmānduḥkhabhāginaḥ |
vayamapyanuyāsyāmo yatra yūyaṃ gamiṣyatha ||
3.1.21
adharmeṇa jitāñcchrutvā yuṣmāṃstyaktaghṛṇaiḥ paraiḥ |
udvignāḥ smo bhṛśaṃ sarve nāsmānhātumihārhatha ||
3.1.22
bhaktānuraktānsuhṛdaḥ sadā priyahiteratān |
kurājādhiṣṭhite rājye na vinaśyema sarvaśaḥ ||
3.1.23
śrūyatāṃ cābhidhāsyāmo guṇadoṣānnararṣabhāḥ |
śubhāśubhādhivāsena saṃsargaḥ kurute yathā ||
3.1.24
vastramāpastilānbhūmiṃ gandho vāsayate yathā |
puṣpāṇāmadhivāsena tathā saṃsargajā guṇāḥ ||
3.1.25
mohajālasya yonirhi mūḍhaireva samāgamaḥ |
ahanyahani dharmasya yoniḥ sādhusamāgamaḥ ||
3.1.26
tasmātprājñaiśca vṛddhaiśca susvabhāvaistapasvibhiḥ |
sadbhiśca saha saṃsargaḥ kāryaḥ śamaparāyaṇaiḥ ||
3.1.27
yeṣāṃ trīṇyavadātāni vidyā yoniśca karma ca |
tānsevettaiḥ samāsyāhi śāstrebhyo'pi garīyasī ||
3.1.28
nirārambhā hyapi vayaṃ puṇyaśīleṣu sādhuṣu |
puṇyamevāpnuyāmeha pāpaṃ pāpopasevanāt ||
3.1.29
asatāṃ darśanātsparśātsañjalpācca sahāsanāt |
dharmācārāḥ prahīyante siddhyanti ca na mānavāḥ ||
3.1.30
buddhiśca hīyate puṃsāṃ nīcaiḥ saha samāgamāt |
madhyamairmadhyatāṃ yāti śreṣṭhatāṃ yāti cottamaiḥ ||
3.1.31
anīcairnāpyaviṣayairnādharmiṣṭairviśeṣatāḥ |
ye guṇāḥ kīrtitā loke dharmakāmārthasambhavāḥ |
lokācāreṣu sambhūtā vedoktāḥ śiṣṭasammatāḥ ||
3.1.32
te yuṣmāsu samastāśca vyastāścaiveha sadguṇāḥ |
icchāmo guṇavanmadhye vastuṃ śreyo'bhikāṅkṣiṇaḥ ||
3.1.33
yudhiṣṭhira uvāca |
dhanyā vayaṃ yadasmākaṃ snehakāruṇyayantritāḥ |
asato'pi guṇānāhurbrāhmaṇapramukhāḥ prajāḥ ||
3.1.34
tadahaṃ bhrātṛsahitaḥ sarvānvijñāpayāmi vaḥ |
nānyathā taddhi kartavyamasmatsnehānukampayā ||
3.1.35
bhīṣmaḥ pitāmaho rājā viduro jananī ca me |
suhṛjjanaśca prāyo me nagare nāgasāhvaye ||
3.1.36
te tvasmaddhitakāmārthaṃ pālanīyāḥ prayatnataḥ |
yuṣmābhiḥ sahitāḥ sarve śokasantāpavihvalāḥ ||
3.1.37
nivartatā gatā dūraṃ samāgamanaśāpitāḥ |
svajane nyāsabhūte me kāryā snehānvitā matiḥ ||
3.1.38
etaddhi mama kāryāṇāṃ paramaṃ hṛdi saṃsthitam |
kṛtā tena tu tuṣṭirme satkāraśca bhaviṣyati ||
3.1.39
vaiśampāyana uvāca |
tathānumantritāstena dharmarājena tāḥ prajāḥ |
cakrurārtasvaraṃ ghoraṃ hā rājanniti saṃhatāḥ ||
3.1.40
guṇānpārthasya saṃsmṛtya duḥkhārtāḥ paramāturāḥ |
akāmāḥ sannyavartanta samāgamyātha pāṇḍavān ||
3.1.41
nivṛtteṣu tu paureṣu rathānāsthāya pāṇḍavāḥ |
ājagmurjāhnavītīre pramāṇākhyaṃ mahāvaṭam ||
3.1.42
te taṃ divasaśeṣeṇa vaṭaṃ gatvā tu pāṇḍavāḥ |
ūṣustāṃ rajanīṃ vīrāḥ saṃspṛśya salilaṃ śuci ||
3.1.43
udakenaiva tāṃ rātrimūṣuste duḥkhakarṣitāḥ |
anujagmuśca tatraitānsnehātkeciddvijātayaḥ ||
3.1.44
sāgnayo'nagnayaścaiva saśiṣyagaṇabāndhavāḥ |
sa taiḥparivṛto rājā śuśubhe brahmavādibhiḥ ||
3.1.45
teṣāṃ prāduṣkṛtāgnīnāṃ muhūrte ramyadāruṇe |
brahmaghoṣapuraskāraḥ sañjalpaḥ samajāyata ||
3.1.46
rājānaṃ tu kuruśreṣṭhaṃ te haṃsā madhurasvarāḥ |
āśvāsayanto viprāgryāḥ kṣapāṃ sarvāṃ vyanodayan ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit