Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.183

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 3.183

Language
Sanskrit

3.183.1

vaiśampāyana uvāca |
kāmyakaṃ prāpya kauravya yudhiṣṭhirapurogamāḥ |
kṛtātithyā munigaṇairniṣeduḥ saha kṛṣṇayā ||

3.183.2

tatastān pariviśvastān vasataḥ pāṇḍunandanān |
brāhmaṇā bahavastatra samantāt paryavārayan ||

3.183.3

athā'bravīddvijaḥ kaścidarjunasya priyaḥ sakhā |
sa eṣyati mahābāhurvaśī śaurirudāradhīḥ ||

3.183.4

viditā hi hareryūyamihāyātāḥ kurūdvahāḥ |
sadā hi darśanākāṅkṣī śreyo'nveṣī ca vo hariḥ ||

3.183.5

bahuvatsarajīvī ca mārkaṇḍeyo mahātapāḥ |
svādhyāyatapasā yuktaḥ kṣipraṃ yuṣmān sameṣyati ||

3.183.6

tathaiva bruvatastasya pratyadṛśyata keśavaḥ |
śaibyasugrīvayuktena rathena rathināṃ varaḥ ||

3.183.7

maghavāniva paulomyā sahitaḥ satyabhāmayā |
upāyāddevakīputro didṛkṣuḥ kurusattamān ||

3.183.8

avatīrya rathāt kṛṣṇo dharmarājaṃ yathāvidhi |
vavande mudito dhīmān bhīmaṃ ca balināṃ varam ||

3.183.9

pūjayāmāsa dhaumyaṃ ca yamābhyāmabhivāditaḥ |
pariṣvajya guḍākeśaṃ draupadīṃ paryasāntvayat ||

3.183.10

sa dṛṣṭvā phālgunaṃ vīraṃ cirasya priyamāgatam |
paryaṣvajata dāśārhaḥ punaḥ punararindamaḥ ||

3.183.11

tathaiva satyabhāmā'pi draupadīṃ pariṣasvaje |
pāṇḍavānāṃ priyāṃ bhāryāṃ kṛṣṇasya mahiṣī priyā ||

3.183.12

tataste pāṇḍavāḥ sarve sabhāryāḥ sapurohitāḥ |
ānarcuḥ puṇḍarīkākṣaṃ parivavruśca sarvaśaḥ ||

3.183.13

kṛṣṇastu pārthena sametya vidvān dhanañjayenāsuratarjanena |
babhau yathā bhūtapatirmahātmā sametya sākṣāt bhagavān guhena ||

3.183.14

tataḥ samastāni kirīṭamālī vaneṣu vṛttāni gadāgrajāya |
uktvā yathāvat punaranvapṛcchat kathaṃ subhadrā ca sa cābhimanyuḥ ||

3.183.15

sa pūjayitvā madhuhā yathāvat pārthaṃ ca kṛṣṇāṃ ca purohitaṃ ca |
uvāca rājānabhipraśaṃsan yudhiṣṭhiraṃ tatra sahopaviśya ||

3.183.16

dharmaḥ paraḥ pāṇḍavarājyalābhāt tasyārthamāhustapa eva rājan |
satyārjavābhyāṃ caratā svadharmaṃ jitastvayā'yaṃ ca paraśca lokaḥ ||

3.183.17

adhītamagre caratā vratāni samyagdhanurvedamavāpya kṛtsnam |
kṣātreṇa dharmeṇa vasūni labdhvā sarve hyavāptāḥ kratavaḥ purāṇāḥ ||

3.183.18

na grāmyadharmeṣu ratistavāsti kāmānna kiñcit kuruṣe narendra |
na cārthalobhāt prajahāsi dharmaṃ tasmāt prabhāvādasi dharmarājaḥ ||

3.183.19

dānaṃ ca satyaṃ ca tapaśca rājan śraddhā ca buddhiśca kṣamā dhṛtiśca |
avāpya rāṣṭrāṇi vasūni bhogāneṣā parā pārtha sadā ratiste ||

3.183.20

yadā janaughaḥ kurujāṅgalānāṃ kṛṣṇāṃ sabhāyāmavaśāmapaśyat |
apetadharmavyavahāravṛttaṃ saheta tat pāṇḍava kastvadanyaḥ ||

3.183.21

asaṃśayaṃ sarvasamṛddhakāmaḥ kṣipraṃ prajāḥ pālayitā'si samyak |
ime vayaṃ nigrahaṇe kurūṇāṃ yadi pratijñā bhavataḥ samāptā ||

3.183.22

dhaumyaṃ ca bhīmaṃ ca yudhiṣṭhiraṃ ca yamau ca kṛṣṇāṃ ca daśārhasiṃhaḥ |
uvāca diṣṭyā bhavatāṃ śivena prāptaḥ kirīṭī muditaḥ kṛtāstraḥ ||

3.183.23

provāca kṛṣṇāmapi yājñasenīṃ daśārhabhartā sahitaḥ suhṛdbhiḥ |
diṣṭyā samagrā'si dhanañjayena samāgatetyevamuvāca kṛṣṇaḥ ||

3.183.24

kṛṣṇe dhanurvedaratipradhānāstavātmajāste śiśavaḥ suśīlāḥ |
sadbhiḥ sadaivācaritaṃ suhṛdbhiścaranti putrāstava yājñaseni ||

3.183.25

rājyena rāṣṭraiśca nimantryamāṇāḥ pitrā ca kṛṣṇe tava sodaraiśca |
na yajñasenasya na mātulānāṃ gṛheṣu bālā ratimāpnuvanti ||

3.183.26

ānartamevābhimukhāḥ śivena gatvā dhanurvedaratipradhānāḥ |
tavātmajā vṛṣṇipuraṃ praviśya na daivatebhyaḥ spṛhayanti kṛṣṇe ||

3.183.27

yathā tvamevārhasi teṣu vṛttaṃ prayoktumāryā ca yathaiva kuntī |
teṣvapramādena tathā karoti tathaiva bhūyaśca tathā subhadrā ||

3.183.28

yathā'niruddhasya yathā'bhimanyoryathā sunīthasya yathaiva bhānoḥ |
tathā vinetā ca gatiśca kṛṣṇe tavātmajānāmapi raukmiṇeyaḥ ||

3.183.29

gadāsicarmagrahaṇeṣu śūrānastreṣu śikṣāsu rathāśvayāne |
samyagvinetā vinayedatandrīstāṃścābhimanyuḥ satataṃ kumāraḥ ||

3.183.30

sa cāpi samyak praṇidhāya śikṣāṃ śastrāṇi caiṣāṃ vidhivat pradāya |
tavātmajānāṃ ca tathā'bhimanyoḥ parākramaistuṣyati raukmiṇeyaḥ ||

3.183.31

yathā vihāraṃ prasamīkṣamāṇāḥ prayānti putrāstava yājñaseni |
ekaikameṣāmanuyānti tatra rathāśca yānāni ca dantinaśca ||

3.183.32

athābravīddharmarājaṃ tu kṛṣṇo daśārhayodhāḥ kukurāndhakāśca |
ete nideśaṃ tava pālayantastiṣṭhantu yatrecchasi tatra rājan ||

3.183.33

āvartatāṃ kārmukavegavātā halāyudhapragrahaṇā madhūnām |
senā tavārtheṣu narendra yattā sasādipattyaśvarathā sanāgā ||

3.183.34

prasthāpyatāṃ pāṇḍava dhārtarāṣṭraḥ suyodhanaḥ pāpakṛtāṃ variṣṭhaḥ |
sa sānubandhaḥ sa suhṛdgaṇaśca bhaumasya saubhādhipateśca mārgam ||

3.183.35

kāmaṃ tathā tiṣṭha narendra tasmin yathā kṛtaste samayaḥ sabhāyām |
dāśārhayodhaistu hatāriyodhaṃ pratīkṣatāṃ nāgapuraṃ bhavantam ||

3.183.36

vyapetamanyurvyapanītapāpmā vihṛtya yatrecchasi tatra kāmam |
tataḥ prasiddhaṃ prathamaṃ viśokaḥ prapatsyase nāgapuraṃ sarāṣṭram ||

3.183.37

tatastadājñāya mataṃ mahātmā yathāvaduktaṃ puruṣottamena |
praśasya viprekṣya ca dharmarājaḥ kṛtāñjaliḥ keśavamityuvāca ||

3.183.38

asaṃśayaṃ keśava pāṇḍavānāṃ bhavān gatistvaccharaṇā hi pārthāḥ |
kālodaye tacca tataśca bhūyaḥ kartā bhavān karma na saṃśayo'sti ||

3.183.39

yathāpratikṣaṃ vihṛtaśca kālaḥ sarvāḥ samā dvādaśa nirjaneṣu |
ajñātacaryāṃ vidhivat samāpya bhavadgatāḥ keśava pāṇḍaveyāḥ ||

3.183.40

eṣaiva buddhirjuṣatāṃ sadā tvāṃ satye sthitāḥ keśava pāṇḍaveyāḥ |
sadānadharmāḥ sajanāḥ sadārāḥ sabādhavāstvaccharaṇā hi pārthāḥ ||

3.183.41

vaiśampāyana uvāca |
tathā vadati vārṣṇeye dharmarāje ca bhārata |
atha paścāt tapovṛddho bahuvarṣasahasradhṛk ||

3.183.42

pratyadṛśyata dharmātmā mārkaṇḍeyo mahātapāḥ |
ajaraścāmaraścaiva rūpaudāryaguṇānvitaḥ ||

3.183.43

vyadṛśyata tathā yukto yathā syāt pañcaviṃśakaḥ |
tamāgatamṛṣiṃ vṛddhaṃ bahuvarṣasahastriṇam ||

3.183.44

ānarcurbāhmaṇāḥ sarve kṛṣṇaśca saha pāṇḍavaiḥ |
tamarcitaṃ suviśvastamāsīnamṛṣisattamam |
brāhmaṇānāṃ matenāha pāṇḍavānāṃ ca keśavaḥ ||

3.183.45

kṛṣṇa uvāca |
śuśrūṣavaḥ pāṇḍavāste brāhmaṇāśca samāgatāḥ |
draupadī satyabhāmā ca tathā'haṃ paramaṃ vacaḥ ||

3.183.46

purāvṛttāḥ kathāḥ puṇyāḥ sadācārān sanātanān |
rājñāṃ strīṇāmṛṣīṇāṃ ca mārkaṇḍeya vicakṣva naḥ ||

3.183.47

vaiśampāyana uvāca |
teṣu tatropaviṣṭeṣu devarṣirapi nāradaḥ |
ājagāma viśuddhātmā pāṇḍavānavalokakaḥ ||

3.183.48

tamapyatha mahātmānaṃ sarve te puruṣarṣabhāḥ |
pādyārghyābhyāṃ yathānyāyamupatasthurmanīṣiṇaḥ ||

3.183.49

nāradastvatha devarṣirjñātvā tāṃstu kṛtakṣaṇān |
mārkaṇḍeyasya vadatastāṃ kathāmanvamodata ||

3.183.50

uvāca cainaṃ kālajñaḥ smayanniva sanātanaḥ |
brahmarṣe kathyatāṃ yat te pāṇḍaveṣu vivakṣitam ||

3.183.51

evamuktaḥ pratyuvāca mārkaṇḍeyo mahātapāḥ |
kṣaṇaṃ kurudhvaṃ vipulamākhyātavyaṃ bhaviṣyati ||

3.183.52

evamuktāḥ kṣaṇaṃ cakruḥ pāṇḍavāḥ saha tairdvijaiḥ |
madhyandine yathā''dityaṃ prekṣantaste mahāmunim ||

3.183.53

vaiśampāyana uvāca |
taṃ vivakṣantamālakṣya kururājo mahāmunim |
kathāsañjananārthāya codayāmāsa pāṇḍavaḥ ||

3.183.54

bhavān daivatadaityānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
rājarṣīṇāṃ ca sarveṣāṃ caritajñaḥ purātanaḥ ||

3.183.55

sevyaścopāsitavyaśca mato naḥ kāṅkṣitaściram |
ayaṃ ca devakīputraḥ prāpto'smānavalokakaḥ ||

3.183.56

bhavatyeva hi me buddhirdṛṣṭvā''tmānaṃ sukhāccyutam |
dhārtarāṣṭrāṃśca durvṛttānṛdhyataḥ prekṣya sarvaśaḥ ||

3.183.57

karmaṇaḥ puruṣaḥ kartā śubhasyāpyaśubhasya vā |
sa phalaṃ tadupāśnāti kathaṃ kartā svidīśvaraḥ ||

3.183.58

kuto vā sukhaduḥkheṣu nṛṇāṃ brahmavidāṃ vara |
iha vā kṛtamanveti paradehe'tha vā punaḥ ||

3.183.59

dehī ca dehaṃ santyajya mṛgyamāṇaḥ śubhāśubhaiḥ |
kathaṃ saṃyujyate pretya iha vā dvijasattama ||

3.183.60

aihalaukikameveha utāho pāralaukikam |
kva ca karmāṇi tiṣṭhanti jantoḥ pretasya bhārgava ||

3.183.61

mārkaṇḍeya uvāca |
tvadyukto'yamanupraśno yathāvadvadatāṃ vara |
viditaṃ veditavyaṃ te sthityarthaṃ tvaṃ tu pṛcchasi ||

3.183.62

atra te kathayiṣyāmi tadihaikamanāḥ śṛṇu |
yathehāmutra ca naraḥ sukhaduḥkhamupāśnute ||

3.183.63

nirmalāni śarīrāṇi viśuddhāni śarīriṇām |
sasarja dharmatantrāṇi pūrvotpannaḥ prajāpatiḥ ||

3.183.64

amoghaphalasaṅkalpāḥ suvratāḥ satyavādinaḥ |
brahmabhūtā narāḥ puṇyāḥ purāṇāḥ kurusattama ||

3.183.65

sarve devaiḥ samāyānti svacchandena nabhastalam |
tataśca punarāyānti sarve svacchandacāriṇaḥ ||

3.183.66

svacchandamaraṇāścāsan narāḥ svacchandacāriṇaḥ |
alpabādhā nirātaṅkāḥ siddhārthā nirupadravāḥ ||

3.183.67

draṣṭāro devasaṅghānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
pratyakṣāḥ sarvadharmāṇāṃ dāntā vigatamatsarāḥ ||

3.183.68

āsan varṣasahastrīyāstathā putrasahasriṇaḥ |
tataḥ kālāntare'nyasmin pṛthivītalacāriṇaḥ ||

3.183.69

kāmakrodhābhibhūtāste māyāvyājopajīvinaḥ |
lobhamohābhibhūtāśca tyaktā dehaistato narāḥ ||

3.183.70

aśubhaiḥ karmabhiḥ pāpāstiryaṅnirayagāminaḥ |
saṃsāreṣu vicitreṣu pacyamānāḥ punaḥ punaḥ ||

3.183.71

mogheṣṭā moghasaṅkalpā moghajñānā vicetasaḥ |
sarvābhiśaṅkinaścaiva saṃvṛttāḥ kleśadāyinaḥ ||

3.183.72

aśubhaiḥ karmabhiścāpi prāyaśaḥ paricihnitāḥ |
dauṣkulyā vyādhibahulā durātmāno'pratāpinaḥ ||

3.183.73

bhavantyalpāyuṣaḥ pāpā raudrakarmaphalodayāḥ |
nāthantaḥ sarvakāmānāṃ nāstikā bhinnacetasaḥ ||

3.183.74

jantoḥ pretasya kauntaya gatiḥ svairiha karmabhiḥ |
prājñasya hīnabuddheśca karmakośaḥ kva tiṣṭhati ||

3.183.75

kvasthastat samupāśnāti sukṛtaṃ yadi vetarat |
iti te darśanaṃ yacca tatrāpyanunayaṃ śṛṇu ||

3.183.76

ayamādiśarīreṇa devasṛṣṭena mānavaḥ |
śubhānāmaśubhānāṃ ca kurute sañcayaṃ mahat ||

3.183.77

āyuṣo'nte prahāyedaṃ kṣīṇaprāyaṃ kalevaram |
sambhavatyeva yugapadyonau nāstyantarā'bhavaḥ ||

3.183.78

tatrāsya svakṛtaṃ karma chāyevānugataṃ sadā |
phalatyatha sukhārho vā duḥkhārho vā'tha jāyate ||

3.183.79

kṛtāntavidhisaṃyuktaḥ sa janturlakṣaṇaiḥ śubhaiḥ |
aśubhairvā nirādāno lakṣyate jñānadṛṣṭibhiḥ ||

3.183.80

eṣā tāvadabuddhīnāṃ gatiruktā yudhiṣṭhira |
ataḥ paraṃ jñānavatāṃ nibodha gatimuttamām ||

3.183.81

manuṣyāstaptatapasaḥ sarvāgamaparāyaṇāḥ |
sthiravratāḥ satyaparā guruśuśrūṣaṇe ratāḥ ||

3.183.82

suśīlāḥ śuklajātīyā kṣāntā dāntāḥ sutejasaḥ |
śuciyonyantaragatāḥ prāyaśaḥ śubhalakṣaṇāḥ ||

3.183.83

jitendriyatvādvaśinaḥ śuklatvānmandarogiṇaḥ |
alpābādhaparitrāsādbhavanti nirupadravāḥ ||

3.183.84

cyavantaṃ jāyamānaṃ ca garbhasthaṃ caiva sarvaśaḥ |
svamātmānaṃ paraṃ caiva budhyante jñānacakṣuṣā ||

3.183.85

ṛṣayaste mahātmānaḥ pratyakṣāgamabuddhayaḥ |
karmabhūmimimāṃ prāpya punaryānti surālayam ||

3.183.86

kiñciddaivāddhaṭhāt kiñcit kiñcideva svakarmabhiḥ |
prāpnuvanti narā rājan mā te'stvanyā vicāraṇā ||

3.183.87

imāmatropamāṃ cāpi nibodha vadatāṃ vara |
manuṣyaloke yacchreyaḥ paraṃ manye yudhiṣṭhira ||

3.183.88

iha vaikasya nāmutra amutraikasya no iha |
iha vā'mutra caikasya nāmutraikasya no iha ||

3.183.89

dhanāni yeṣāṃ vipulāni santi nityaṃ ramante suvibhūṣitāṅgāḥ |
teṣāmayaṃ śatruvaraghnaloko nāsau sadā dehasukhe ratānām ||

3.183.90

ye yogayuktāstapasi prasaktāḥ svādhyāyaśīlā jarayanti dehān |
jitendriyāḥ prāṇivadhe nivṛttāsteṣāmasau nāyamarighnalokaḥ ||

3.183.91

ye dharmameva prathamaṃ caranti dharmeṇa labdhvā ca dhanāni kāle |
dārānavāpya kratubhiryajante teṣāmayaṃ caiva paraśca lokaḥ ||

3.183.92

ye naiva vidyāṃ na tapo na dānaṃ na cāpi mūḍhāḥ prajane yatanti |
na cānugacchanti sukhānnabhogāṃsteṣāmayaṃ caiva paraśca lokaḥ ||

3.183.93

sarve bhavantastvativīryasattvā divyaujasaḥ saṃhananopapannāḥ |
lokādamuṣmādavaniṃ prapannāḥ svadhītavidyāḥ surakāryahetoḥ ||

3.183.94

kṛtvaiva karmāṇi mahānti śūrāstapodamācāravihāraśīlāḥ |
devānṛṣīn pretagaṇāṃśca sarvān santarpayitvā vidhinā pareṇa ||

3.183.95

svargaṃ paraṃ puṇyakṛto nivāsaṃ krameṇa samprāpsyatha karmabhiḥ svaiḥ |
mābhūdviśaṅkā tava kauravendra dṛṣṭvā''tmanaḥ kleśamimaṃ sukhārham ||

Other recensions (1)

Linked texts (1)