The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.184
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 3.184
- Language
- Sanskrit
3.184.1
vaiśampāyana uvāca |
mārkaṇḍeyaṃ mahātmānamūcuḥ pāṇḍusutāstadā |
māhātmyaṃ dvijamukhyānāṃ śrotumicchāma kathyatām ||
3.184.2
evamuktaḥ sa bhagavān mārkaṇḍeyo mahātapāḥ |
uvāca sumahātejāḥ sarvaśāstraviśāradaḥ ||
3.184.3
mārkaṇḍeya uvāca |
haihayānāṃ kulakaro rājā parapurañjayaḥ |
kumāro rūpasampanno mṛgayāṃ vyacaradbalī ||
3.184.4
caramāṇastu so'raṇye tṛṇavīrutsamāvṛte |
kṛṣṇājinottarāsaṅgaṃ dadarśa sunimantike ||
3.184.5
sa tena nihato'raṇye manyamānena vai mṛgam |
vyathitaḥ karma tat kṛtvā śokopahatacetanaḥ ||
3.184.6
jagāma haihayānāṃ vai sakāśaṃ prathitātmanām |
rājñāṃ rājīvanetro'sau kumāraḥ pṛthivīpatiḥ |
teṣāṃ ca tadyathāvṛttaṃ kathayāmāsa vai tadā ||
3.184.7
taṃ cāpi hiṃsitaṃ tāta muniṃ mūlaphalāśinam |
śrutvā dṛṣṭvā ca te tatra babhūvurdīnamānasāḥ ||
3.184.8
kasyāyamiti te sarve mārgamāṇāstatastataḥ |
jagmuścāriṣṭanemno'tha tārkṣyasyāśramamañjasā ||
3.184.9
te'bhivādya mahātmānaṃ taṃ muniṃ niyatavratam |
tasthuḥ sarve sa tu munisteṣāṃ pūjāmathāharat ||
3.184.10
te tamūcurmahātmānaṃ na vayaṃ satkriyāṃ mune |
tvatto'rhāḥ karmadoṣeṇa brāhmaṇo hiṃsito hi naḥ ||
3.184.11
tānabravīt sa viprarṣiḥ kathaṃ vo brāhmaṇo hataḥ |
kva cāsau brūta sahitāḥ paśyadhvaṃ me tapobalam ||
3.184.12
te tu tat sarvamakhilamākhyāyāsmai yathātatham |
nāpaśyaṃstamṛṣiṃ tatra gatāsuṃ te samāgatāḥ ||
3.184.13
anveṣamāṇāḥ savrīḍāḥ svapnavadgatacetanāḥ |
tānabravīttatra munistārkṣyaḥ parapurañjayaḥ ||
3.184.14
syādayaṃ brāhmaṇaḥ so'tha yuṣmābhiryo vināśitaḥ |
putro hyayaṃ mama nṛpāstapobalasamanvitaḥ ||
3.184.15
te ca dṛṣṭvaiva tamṛṣiṃ vismayaṃ paramaṃ gatāḥ |
mahadāścaryamiti vai te bruvāṇā mahīpate ||
3.184.16
mṛto hyayamupānītaḥ kathaṃ jīvitamāptavān |
kimetattapaso vīryaṃ yenāyaṃ jīvitaḥ punaḥ ||
3.184.17
śrotumicchāmahe vipra yadi śrotavyamityuta |
sa tānuvāca nāsmākaṃ mṛtyuḥ prabhavate nṛpāḥ ||
3.184.18
kāraṇaṃ vaḥ pravakṣyāmi hetuyogasamāsataḥ |
satyamevābhijānīmo nānṛte kurmahe manaḥ |
svadharmamanutiṣṭhāmastasmānmṛtyubhayaṃ na naḥ ||
3.184.19
yadbrāhmaṇānāṃ kuśalaṃ tadeṣāṃ kathayāmahe |
naiṣāṃ duścaritaṃ brūmastasmānmṛtyubhayaṃ na naḥ ||
3.184.20
atithīnannapānena bhṛtyānatyaśanena ca |
sambhojya śeṣamaśnīmastasmānmṛtyubhayaṃ na naḥ ||
3.184.21
kṣāntā dāntāḥ kṣamāśīlāstīrthadānaparāyaṇāḥ |
puṇyadeśanivāsācca tasmānmṛtyubhayaṃ na naḥ |
tejasvideśavāsācca tasmānmṛtyubhayaṃ na naḥ ||
3.184.22
etadvai leśamātraṃ vaḥ samākhyātaṃ vimatsarāḥ |
gacchadhvaṃ sahitāḥ sarve na pāṇadbhayamasti vaḥ ||
3.184.23
evamastviti te sarve pratipūjya mahāmunim |
svadeśamagaman hṛṣṭā rājāno bharatarṣabha ||
Commentaries (5)
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit